View profile

CTRL ALT DELETE #90 - Hoe je taalgebruik ervoor zorgt dat jij bitcoins blijft kopen

Revue
 
Goedemorgen beste lezer, Brrr...wat een weer he! Maar het pluspunt: het is nu echt weer om met een wa
 

CTRL ALT DELETE

December 9 · Issue #90 · View online
CTRL, ALT, DELETE is een tweewekelijks openbaar notitieboekje waarin je mee kunt lezen met de aantekeningen die Sanne van der Beek maakt tijdens het schrijven van haar boek over het verbeteren van onze relatie met onze smartphone. Herontwerp van onze tech én van onszelf: hoe doe je dat? Meer vind je op www.sannevanderbeek.nl

Goedemorgen beste lezer,
Brrr…wat een weer he! Maar het pluspunt: het is nu echt weer om met een warme koffie op de bank te zitten en een nieuwsbrief te lezen, vind je niet? :)
Deze week vraag ik me af wat de invloed is van de taal waarmee we onze relatie met technologie beschrijven. Een nieuwe technologische uitvinding is nu eenmaal iets dat noodgedwongen wordt beschreven in taalconcepten die al bekend zijn. Denk aan de auto en z'n voorganger, het paard. Wist je bijvoorbeeld dat het dashboard dat wij nu kennen als het gedeelte met meters en klokken rondom het autostuur, oorspronkelijk de opstaande plank was die de voerman tegen door paardenhoeven opspattende kluiten en stenen moest beschermen?
De woorden we kiezen om een nieuwe technologie te beschrijven, bepalen ongemerkt ons denken erover. En als ik schrijf…wij kiezen…dan bedoel ik vooral de ontwerpers van technologie. Maar ook de media die over technologie schrijven hebben grote invloed met de manier waarop ze onze gedachten framen door middel van metaforen. Tijd om een kijkje te nemen achter de onzichtbare invloed van tech-taal. 

Waarom gebruiken we eigenlijk metaforen?
We mailen, we chatten, we zoeken, we voegen vrienden toe aan ons sociale netwerk, we zetten fotoalbums online – allemaal gewone, vanzelfsprekende handelingen. We realiseren ons echter nauwelijks dat deze benamingen stuk voor stuk metaforische concepten zijn, dat wil zeggen, termen ontleend aan andere domeinen dan het domein van digitale code.
Marianne van den Boomen onderzocht in haar proefschrift ‘Metaforen in de nieuwe media’ (2014) hoe we worden beïnvloed door de taal die we gebruiken. 
Als je erop gaat letten zie je dat bijna alle aspecten van ons leven doordrenkt zijn van metaforen, niet alleen het technologische domein. We gebruiken metaforen om zaken die abstract zijn uit te drukken in iets waar we ons wel wat bij voor kunnen stellen. En bijzonder in het technologische domein, zijn metaforen noodzakelijk om überhaupt erover te kunnen praten. Immers, het digitale bestaat uit binaire getallen die alleen voor machines leesbaar zijn. We hebben dus een vertaalslag nodig.
Bij technologische innovaties gebruiken we noodgedwongen vaak beelden uit tal van andere domeinen die wel al bekend zijn. Zo zie je dat 'home’, 'window’, en 'exit’ uit de architectuur komen, 'server’, 'client’ of 'host’ uit beroepen, en 'forum’ en 'community’ uit publieke ruimten. Logisch natuurlijk, en ook fijn: metaforen kunnen zaken ontzettend verduidelijken en inzichtelijk maken. En denk jij nu nog aan architectuur als je je Windows opent?
Hoe taal zorgt dat jij bitcoins blijft kopen
Maar dat laatste is precies het probleem. Want metaforen verduidelijken niet alleen, ze verhullen ook, zo maakt Van Den Boomen duidelijk:  
Om te beginnen natuurlijk met ‘sociale media’ die zelden werkelijk sociaal leven ondersteunen. Maar ook voetstoots geïntroduceerde begrippen als ‘cloud’, een metafoor van een prachtige blik naar de hemel, maar in werkelijkheid een nieuw machtsmiddel voor concerns en staten.
En wat dacht je van een veel subtieler voorbeeld: ons mailbox-icoon?
Ook het werk dat binnen in de computer plaatsvindt wordt onzichtbaar gemaakt, en wel door de aard van de iconen op het scherm. De mailbox-icoon suggereert bijvoorbeeld een onmiddellijke toegang tot de mail, en doet ons vergeten dat een klik erop in feite een complex machineproces in werking zet, dat pas na een keten van machine- en netwerkhandelingen resulteert in het binnenkomen van mail in de inbox.
En bekijk bijvoorbeeld ook eens de bitcoingekte die nu plaatsvindt. Metaforen kunnen onze aankoopbeslissingen op de aandelen- (of dus bitcoin)markt enorm beïnvloeden, toont James Geary in “I Is An Other: The Secret Life of Metaphor and How it Shapes the Way We See the World”(2011), zoals ik in de interessante nieuwsbrief van Lynn Berger las. Bitcoins kunnen ‘stijgen’, ‘klimmen’, ‘schieten de lucht in’, maar ze kunnen ook ‘instorten’, ‘inzakken’ of ‘krimpen.’  
Valt je iets op hieraan? 'Stijgen’, 'klimmen’…het zijn allemaal actieve metaforen die suggereren dat de bitcoinkoers een eigen wil heeft. Daarom zijn mensen geneigd om te geloven dat een klimmende koers zal blijven klimmen en dat het slim is om bitcoins te blijven kopen. En het gebruik van passieve metaforen kan je onbewust ertoe aanzetten om je bitcoins te verkopen. Zoals Berger schrijft 'iets dat als een baksteen naar beneden valt, zal immers niet zomaar uit zichzelf weer opstaan’. 
Hoe tech-taal bepaalt wat we menselijk vinden
Er is nog een andere reden om eens heel goed te gaan kijken naar de taal die we specifiek rondom onze technologie gebruiken. Samenlevingen hebben namelijk de neiging om wat als essentieel menselijk beschouwd wordt, te begrijpen in termen van de technologie die we elke dag gebruiken, schrijft David Weinberger. Toen bijvoorbeeld de mechanische klok werd uitgevonden, begon onze wereld op een gigantische klok te lijken. De stoommachine transformeerde niet alleen de industrie, maar ook ons taalgebruik over onszelf. Daar is de uitdrukking ‘je hart luchten’ (of 'venting’ in het engels) een goed voorbeeld van. En in het computertijdperk hebben we het in ons werk over input, output en verwerken van informatie. 
Een metafoor is niet alleen sturend, maar brengt eigenlijk een heel nieuwe blik op de wereld met zich mee. Want als je in computertermen over onze gedachteprocessen praat, gaat daar dan ook niet het idee van absolute controle en maakbaarheid mee gepaard? Niet zo gek om dat in een computeromgeving te denken, maar een mens bestaat vaak uit vele paradoxen en onverwachte oorzaken en gevolgen. En waar zit in dit computerlexicon de plek voor onze emoties? Schreiber schrijft dan ook:
The computing metaphor treats emotion as a mere epiphenomenon, an accidental byproduct like the heat generated by a TV set. As “information” appliances, computers are already biased against emotion, preferring a “Just the facts, ma'am” world.
In het industriële tijdperk, schrijft ze, werd het lichaam vaak vergeleken met een machine of een motor. In de eenentwintigste eeuw bepaalt niet de machine, maar de oplaadbare batterij ons denken over energie. 
Nu rode, knipperende batterijsymbooltjes op telefoons, tablets en laptops ons geregeld in paniek naar opladers doen grijpen en Tesla Motors als een van de spannendste bedrijven ter wereld geldt, staat de accu symbool voor de mens. 
Dat leidt tot het idee dat we actief onze energie moeten managen. Ben je even leeg? Hup, doe een detox van het een of ander, neem een mindful momentje voor jezelf, of een wandeling en je batterijtje staat zo weer in de plus. Veelzeggend is het artikel 'Manage your energy, not your time’ dat ik van de week las. Het verhaalt over adviesbureau 'The Energyproject’ dat met organisaties werkt om de lichamelijke, geestelijke, emotionele en spirituele energie van hun werknemers te optimaliseren. Klinkt verleidelijk nietwaar?
De grote vraag is hierbij dan ook: voor wie moet jij nou zoveel energie krijgen? Wie profiteert bij de metafoor van de mens als batterij? Ik schreef enkele edities geleden al over de prestatiemaatschappij die ervoor zorgt dat alles, ook je rustmomenten, in dienst komt te staan van optimale productiviteit. Je bent continu bezig je weer op te laden voor het systeem dat je zo uitput in de eerste plaats.
Hacken die hap!
Eigenlijk gek he? Het klinkt toch afschuwelijk dat alles zelfs onze rust, slaap en wandelingen, in dienst kan en moet staan van optimale prestaties? Waarom verzetten we ons niet meer?
Dat komt onder meer door de kracht van de metafoor, schrijft Berger, die ons het zicht ontneemt op mogelijke alternatieve strategieën om de massale vermoeidheid het hoofd te bieden.
Maar juist van de kracht van metaforen kunnen wij ook gebruik maken. Ook wij kunnen ons met andere metaforen de werking van technologie weer toe-eigenen in plaats van er machteloos door te worden beïnvloed. Andere metaforen kunnen zogenaamde waarheden, feiten en vanzelfsprekendheden behoorlijk aan het wankelen brengen.
Daarom is Lynn Berger momenteel op zoek naar alternatieven voor de metafoor ‘de mens als batterij’.  Want stel bijvoorbeeld dat we onszelf niet als oplaadbare batterijen zien, maar als een uitputtelijke grondstof?
Misschien dat we dan de momenten waarop we niet ‘optimaal presteren’, momenten aan boord van een zeilschip in Kroatië bijvoorbeeld, niet meer zouden zien als een ‘oplaadmoment’, maar als de keuze om onze schaarse en eindige tijd en energie niet enkel in te zetten voor de bottom line.
Of wat als we onze beeldspraak ontleenden aan de natuur – als we onszelf zouden vergelijken met, zeg, bomen, die elk jaar groter en zwaarder worden en wiens ‘welzijn’ volledig samenvalt met dat van de andere bomen in het bos?
Wat verhult dan ons taalgebruik over aandacht?
Ik heb al eerder geschreven dat ik me zorgen maak over de taal die we nu rondom technologie bezigen. Als je praat over je smartphone als een verslaving, wat zegt dat dan over jou? Welke macht laat je dan je technologie wel niet over je hebben? Hoe machteloos maak je jezelf door deze metafoor?
En is het wel verstandig dat we maar blijven praten over een online/offline onderscheid alsof we de invloed die technologie op ons heeft kunnen afweren door maar die telefoon even weg te leggen? Verhullen we hiermee niet juist de immense en onomkeerbare invloed die technologie op ons heeft? En ontzeggen we ons in deze ontkenning niet juist de middelen om actiever te kunnen sturen welke plek we technologie willen geven in ons leven?
Laten we onze verbeeldingskracht terugclaimen
In het kader van ‘je kunt vast wel een warme gedachte gebruiken in dit koude weekend’…In het webmagazine van de talkshow Stadsleven die ik programmeer, publiceren we deze maand elke dag een warme wens voor de stad van een bijzondere stedeling. Mooi en hartverwarmend. 
Met name door de wens van Jesse Jorg (We The City) werd ik echt aan het denken gezet. Hij wenst ons namelijk toe dat stedelingen weer hun verbeeldingskracht over vooruitgang terugclaimen. Onze ideeën over wat nu mogelijk is, wordt vooral gekaapt door de ideeën die grote technologiebedrijven ons voorschotelen. 
Wat voor technologische toekomst komt er tevoorschijn als meer mensen een stem krijgen hierin? Kan het hanteren van andere metaforen ons helpen denken in nieuwe toekomsten? Of zitten we vast in die minachtende quote van Henry Ford over de uitvinding van de auto: “If I had asked people what they wanted, they had said that they wanted faster horses.” 
19 december komt Jesses wens hier online. Nu kun je alvast wensen bekijken van o.a. Remco Campert, Rijksbouwmeester Floris Alkemade, en oud-directeur van Artis, Haig Balian.
Fijn weekend!
Did you enjoy this issue?
If you don't want these updates anymore, please unsubscribe here
If you were forwarded this newsletter and you like it, you can subscribe here
Powered by Revue