View profile

CTRL ALT DELETE #88 - Worden we ongemerkt tóch in de val gelokt?

Revue
 
Goedemorgen beste lezer, Bingewatchen, te lang op social media gescrold, mail gekeken terwijl je dat
 

CTRL ALT DELETE

November 4 · Issue #88 · View online
CTRL, ALT, DELETE is een tweewekelijks openbaar notitieboekje waarin je mee kunt lezen met de aantekeningen die Sanne van der Beek maakt tijdens het schrijven van haar boek over het verbeteren van onze relatie met onze smartphone. Herontwerp van onze tech én van onszelf: hoe doe je dat? Meer vind je op www.sannevanderbeek.nl

Goedemorgen beste lezer,
Bingewatchen, te lang op social media gescrold, mail gekeken terwijl je dat eigenlijk niet wilde, bereikbaar geweest op momenten waarop dat eigenlijk niet handig was…waar heb jij je afgelopen week schuldig aan gemaakt?
Onze smartphones zetten ons aan tot allerlei ongedisciplineerd gedrag. Niet gek dan ook dat we ons daartegen proberen te verzetten met allerlei disciplineringspraktijken. Want wie wil nu werkelijk in een wereld leven waarin Facebook je gedrag dicteert? 
Maar trappen we juist door onze ontsnappingspogingen niet stiekem in een val, waardoor we ongemerkt toch weer verstrengeld raken in de klauwtjes van het Grote Geld?

Verdrinken in een gebrek aan discipline
Tjsa, als je het over discipline en smartphones hebt, dan ontkom je er niet aan te beginnen met hoe onze technologie ons vooral aanzet tot het falen in discipline. We leggen vaak een directe relatie met het ontwerp van onze technologie - hoe daarin verslavende mechanieken zijn ingebouwd om onze aandacht te trekken en vast te houden. Maar een gebrek aan discipline is óók een teken van deze tijd waarin overvloed regeert, stelt filosofe Marli Huijer in haar boek ‘Discipline. Overleven in overvloed’ (2013).
De welvaart in westerse landen is de afgelopen decennia enorm toegenomen – zelfs in crisistijd waren de mogelijkheden talloos. Bekijk alleen maar eens hoe groot de keuzemogelijkheden zijn in de lokale buurtsupermarkt voor iets simpels als tandpasta. Maar de overvloed zit ‘m niet alleen in consumptieartikelen. Wil je een geschikte man/vrouw zoeken? Dan staan potentieel miljarden mensen over de hele wereld tot je beschikking. Een baan? Een huis? Een hond? Je zoekgebied beslaat de wereld, van Ghana tot New York tot Antartica (zeehond ;). De mogelijkheden waarmee we onze levenskeuzes invullen zijn talloos en daaruit kiezen is lastig. 
Daarbij gaat de enorme overvloed ook gepaard met het wegvallen van grenzen. De afgebakende omgevingen die eerst duidelijke begrenzingen aangaven zoals de familie, de school, de werkomgeving, zijn nu elk op hun eigen manier diffuus geworden en kunnen dus ook niet meer voor duidelijkheid zorgen.
En dus verdrinken we volgens Huijer nu in onze overvloed. Golf na golf aan mogelijkheden stroomt over ons heen. Het middel daartegen? Discipline. 
Zelfdiscipline kweken: ons reddend vlot?
En ja, dat is lastig. Aan de ene kant hebben we namelijk in Nederland sinds de jaren 60 discipline het raam uitgegooid, en leven we nog steeds volgens het neoliberale ideaal waarin persoonlijke vrijheid het hoogste goed is. We laten ons niet graag vertellen wat we moeten doen – niet door een baas, de dokter, een agent, of je vader - en hebben graag de mogelijkheid om zelf onze keuzes te maken in het leven.
Aan de andere kant hebben we een duidelijk verlangen en behoefte aan discipline. Dat blijkt alleen al uit de disciplineringspraktijken die nu de boventoon voeren. Neem bijvoorbeeld bootcamps, personal branding, vegan diëten, dagelijkse meditatie, de alcoholvrije maand, en natuurlijk de digital detoxes.
We zoeken dus wel discipline, maar dan wel fundamenteel anders van aard dan pakweg 50 jaar geleden. Geen autoriteit meer die ons vertelt wat te doen, maar zelfdiscipline.
Het lijkt alsof we als slimme zakenmannetjes een zo scherp mogelijk geprijsde deal met de duivel proberen te sluiten. Moeten we iets van onze individuele keuzevrijheid inleveren, dan gaat dat wel op onze voorwaarden.
Mirjam Rasch beschrijft het in haar boek ‘Zwemmen in de oceaan’ (2017) als volgt:
“Zo zien mijn vrienden en ik het in elk geval graag: uit vrijheid kiezen we ervoor om soms uit de band te springen en net zo willen we ons soms ook uit vrijheid onderwerpen aan onze eigen discipline. […] Ik wil zelf bepalen wat ik doe en waarom, en ik wil mijn discipline aan mezelf te danken hebben.[…] Wie beslist eigenlijk wat weg moet en wat behouden mag blijven? Dat doe ik toch zeker zelf wel?”
De val: de prestatiemaatschappij
Dat klinkt heel mooi, maar zijn we nu echt met onze disciplineringspraktijken onze vrijheid aan het kopen, of zijn we stiekem in een ander soort discipline beland die toch door autoriteiten gedicteerd wordt?
Rasch begint een donkerbruin vermoeden te krijgen dat het allemaal niet zo ideaal is, als ze leest over hoe we mindfulness moeten inzetten om onze relatie met onze smartphone in goede banen te leiden. Ze las mediafilosoof Howard Rheingold – ik schreef over hem in deze nieuwsbrief – die schreef: “een mindful gebruik van sociale media begint ermee dat je het doorhebt als je aandacht begint af te dwalen, om hem vervolgens met zachte hand opnieuw te laten focussen op je hoogste prioriteit, alsof je een puppy traint.’
Hé, wacht eens even!, denkt Rasch. “Een puppy wordt getraind om gehoorzaam te zijn aan de baas. Maar als ik mijn aandacht op puppycursus doe, wie leert hij dan te gehoorzamen?“ 
De vraag van Rasch dwingt ons om te kijken naar het karakter van onze zelfdisciplinerings-praktijken. Voor wie doe jij eigenlijk je digital detox?
Zelfdiscipline heeft maar weinig met onszelf te maken volgens de Koreaans-Duitse filosoof Byung-Chul Han. Onze zelfdiscipline is vooral een instrument waarmee je ongemerkt toch aan de leiband loopt van de bedrijven en instanties die de belangrijkste spelers zijn in onze maatschappij. 
Het venijn zit ’m erin dat het niet alleen onzichtbaar gebeurt, maar dat je ook nog eens denkt dat JIJ het zelf wil. Wait, wat?
Dat komt omdat we leven in een prestatiemaatschappij, waarin succes, groei en winnen de belangrijkste doelen zijn en efficiëntie de belangrijkste waarde. We rennen met z'n allen mee, omdat we denken dat een succesvolle carrière belangrijk voor ons is. In een prestatiemaatschappij werk je niet hard omdat het moet van een baas, maar omdat je het zelf ‘wil.’
"Waar niet-mogen het devies was van de commandomaatschappij, is ‘kunnen’ het centrale woord van de prestatiemaatschappij”, schrijft Han in z'n boek ‘De vermoeide samenleving’. 
“In plaats van verbod, gebod en regulering komen project, initiatief en motivatie […] Mensen van nu zijn “geen ‘ondergeschikten’ meer, maar ‘high potentials’.“
Veel van onze zelfdisciplineringspraktijken - zoals ook rondom onze smartphone - staan in het teken van zo efficiënt mogelijk met onze tijd omgaan. Productief te werken. Even compleet af te schakelen zodat we daarna maar zo hard mogelijk weer vooruit kunnen stomen.
Dus, zo vraagt Mirjam Rasch zich af, zijn we niet in de volgende val getrapt? 
"Waar afleiding de eerste stap was om macht en geld te verkrijgen en we nu in een situatie zijn gekomen waar de afleiding zo zichtbaar ons boven ons hoofd groeit dat we ertegen in opstand komen, schuilt in deze opstand hetzelfde machtsmiddel.”

“Mijn puppyaandacht gehoorzaamheid aanleren zal er waarschijnlijk vooral voor zorgen dat ik zelf beter leer gehoorzamen. De hoogste prioriteit waar ik steeds opnieuw naar terug moet keren is allang ingevuld door degenen die baat hebben bij orde en discipline, net zoals de afleiding op internet vooral ten dienste staat van de winst van beursgenoteerde bedrijven […] door het trainen van mijn aandacht als een puppy word ik in feite zelf getraind om uit te voeren wat de disciplineringsmachine me opdraagt. En de opdracht van die machine hangt nauw samen met het doel dat ook mediabedrijven nastreven, zij die met afleiding jagen op onze aandacht […]”
Ondanks deze afsluiter: fijn weekend!
P.S.
* Mocht je disciplineringspraktijken rondom onze gezondheid (denk aan bootcamps, meditatie, detoxes) interessant vinden, kom dan op 16 november om 20.00 uur naar De Balie, Amsterdam. Dan is weer een Stadsleven (de talkshow waar ik programmamaker van ben), dit keer rond het thema ‘Obsessief gezond’, over hoe onze drang naar een supergezond lichaam ziekelijke vormen begint aan te nemen.
* De afbeeldingen uit deze nadenkbrief komen uit het fantastische drieluik over procrastination van de blog Wait but Why…voor uitstellers (en zeg eerlijk: wie is dat nu niet?) geweldig herkenbaar
Did you enjoy this issue?
If you don't want these updates anymore, please unsubscribe here
If you were forwarded this newsletter and you like it, you can subscribe here
Powered by Revue