View profile

CTRL ALT DELETE #84 - Denk niet aan Apple, maar aan Newton

Revue
 
Goedemorgen beste lezer, Deze week heb ik drie stukken voor je in de aanbieding waarin wordt nagedach
 

CTRL ALT DELETE

September 2 · Issue #84 · View online
CTRL, ALT, DELETE is een tweewekelijks openbaar notitieboekje waarin je mee kunt lezen met de aantekeningen die Sanne van der Beek maakt tijdens het schrijven van haar boek over het verbeteren van onze relatie met onze smartphone. Herontwerp van onze tech én van onszelf: hoe doe je dat? Meer vind je op www.sannevanderbeek.nl

Goedemorgen beste lezer,
Deze week heb ik drie stukken voor je in de aanbieding waarin wordt nagedacht over het machtssysteem achter onze huidige technologie. Hoe kunnen we dat in het publieke debat brengen en zichtbaar maken? En als het zichtbaar is, wat moeten we er dan mee doen om het in goede banen te leiden? Reguleren vanuit overheidswege of zal het vanzelf doorbreken doordat we in een ander economisch klimaat terecht komen?

Denk niet aan Apple, maar aan Newton
Volgens Harvard-professor Shoshana Zuboff hebben we het over verkeerde dingen als we nadenken over de rol van technologie in ons leven. We concentreren ons teveel op de werking van technologie zelf, in plaats van naar het economische systeem erachter te kijken. Je smartphone slurpt niet je aandacht op, maar de aandachtseconomie. Robots laten geen banen verdwijnen, maar zakelijke belangen. 
Dus raadt ze aan om vooral aan zwaartekracht te denken, en dan specifiek aan hoe Isaac Newton het principe van de zwaartekracht ontdekte. Volgens de legende ging het Newton dagen toen hij een appel uit een boom zag vallen. De truc was: hij keek niet naar de appel maar besefte plotseling dat hij naar een onzichtbare kracht keek die sterk genoeg was om de appel naar zich toe te trekken. Net als zwaartekracht stelt Zuboff, trekken verborgen krachten digitale technologieën aan en ‘bepalen ze hoe deze in onze economie en onze banen “vallen”.’ 
Doordat we ons alleen richten op de appel, wordt in het publieke debat niet de juiste veroorzakers/schuldigen aan de kaak gesteld, en zijn we vooral bevangen door angst en hulpeloosheid. 
Als herten verblind door koplampen kijken we toe hoe economen, technologiefreaks en CEO’s in vervoering raken van de nieuwe digitale mogelijkheden. Ze zeggen dat de machines bijna al ons werk zullen kunnen overnemen en dat de onverbiddelijke wetten van de markt gebieden dat mensen worden vervangen door almaar goedkoper wordende digitale krachten in de vorm van robots en algoritmen. Hierdoor raakt de mens verwikkeld in een dodelijke race tegen de machine.
Zuboff neemt in haar stuk 'automatisering’ als casestudie. Ze haalt studies aan waarvan de auteurs ‘technologie’ aanwijzen als de drijvende kracht achter automatisering, in plaats van ‘kapitaal’ of ‘zakelijke belangen’. Maar wat blijft er hierdoor verborgen? 
De taal die de aandacht naar ‘de computer’ trekt in plaats van naar de verborgen businessmodellen, aannames en keuzes van leidinggevenden die bepalen hoeveel computers er zullen worden gebruikt. […] Er is niets onvermijdelijks of noodzakelijks aan de huidige regels van het marktspel of de politiek die daardoor wordt ingegeven.
We worden dus misleid, waardoor we niet de juiste vraag kunnen stellen:
Wie profiteert er van de schijnbaar onontkoombare digitale krachten die klaarstaan om je baan over te nemen?
Tientallen baby-Facebooks
Ik schreef al eerder over de macht van de platformbedrijven. Tegen de Grote Vier - Google, Apple, Facebook en Amazon - kan niemand op. Dat ligt niet alleen aan hun monopoliepositie in hun eigen veld, maar vooral ook aan hun invloed daarbuiten. Zoals ik al schreef:
De verschillende platforms staan namelijk doorgaans niet op zichzelf, ze zijn op allerlei manieren met elkaar verbonden. Andere (kleinere) platforms maken bijvoorbeeld voor het inloggen gebruik van Facebook en Google+ profielen, zijn voor hun inkomsten afhankelijk van Googles advertentienetwerken of voor hun zichtbaarheid van Googles zoekmachine.
Hier heb je dus het grote verschil met het eerste decennium in hun bestaan: De Grote GAFA platforms zijn niet meer simpelweg aanbieders van onlineservices, maar zijn nu vooral databedrijven geworden die knooppunten vormen waar aanbieders en afnemers elkaar ontmoeten. Het zijn toegangspunten geworden, waar je niet meer buiten kunt, zelfs al zou je willen.
Er gaan dus stemmen op om die machtsmonopolie te doorbreken. Zo schreef Nick Srnicek, prof. Digitale Economie, in The Guardian deze week dat we de GAFA moeten nationaliseren. Het internet, de infrastructuur waarop onze samenleving gebouwd is, hoort volgens hem veel meer onder controle te staan van de maatschappij en wetgeving, dan onderworpen aan winstbelangen van een paar bedrijven:
We’ve only begun to grasp the problem, but in the past, natural monopolies like utilities and railways that enjoy huge economies of scale and serve the common good have been prime candidates for public ownership. The solution to our newfangled monopoly problem lies in this sort of age-old fix, updated for our digital age. It would mean taking back control over the internet and our digital infrastructure, instead of allowing them to be run in the pursuit of profit and power. Tinkering with minor regulations while AI firms amass power won’t do. If we don’t take over today’s platform monopolies, we risk letting them own and control the basic infrastructure of 21st-century society.
In de NRC van 28 juli schreef Maarten Schinkel overigens al een goed stuk hierover waarin hij de ‘roofbaronnen van de 21ste eeuw’ vergelijkt met Rockefellers Standard Oil. Standard Oil werd in 1911 door gouvernementeel ingrijpen opgedeeld in tientallen kleinere bedrijven, omdat de machtspositie veel te sterk was - in Amerika was het marktaandeel bijvoorbeeld 90 (!!) procent. Schinkel stelt de vraag of dit opknippen in baby-bedrijven niet ook een oplossing kan zijn in het doorbreken van de machtspositie van de GAFA (of de Frightful Five zoals de NRC ze noemt door er ook Microsoft bij te rekenen). 
Een nadeel hiervan is wel dat juist de macht én verdienmodellen van de GAFA erop gebouwd zijn dat ze hét go-to bedrijf in hun veld zijn waar iedereen samenkomt. Hoe aantrekkelijk is Facebook nog voor haar gebruikers en adverteerders als sociaal netwerk, als het in tien kleine baby-netwerkjes is opgeknipt? En how about Amazon, dat nu een aanbod van hoge kwaliteit kan bieden aan haar klanten doordat een heleboel bedrijven hun spullen willen verkopen via de site, omdat daar nu eenmaal een enorme hoeveelheid klanten zit?
Stort de aandachtseconomie vanzelf in?
Thomas Euler, schrijver van de blog attentionecono.me, denkt trouwens dat we dit soort regulering helemaal niet nodig hebben. Hij stelt dat er een organische oplossing ontstaat, namelijk: het ineenstorten van de aandachtseconomie. 
De dagen van de aandachtseconomie zijn geteld om de simpele reden, dat onze hoeveelheid aandacht die we te vergeven hebben op is. Ik schreef in mijn nieuwsbrief over Tim Wu hoe technologie alle momenten van de dag in potentieel handelswaar voor een aandachtshandelaar maakte
Maar waar is nu nog winst te behalen voor de aandachtshandelaren, nu zo ongeveer elk moment vergeven is? Goed, de komst van de zelfrijdende auto zou nog wat tijd vrij kunnen schrapen voor andere vormen dan luistercontent. Maar voor de rest is de taart eigenlijk wel compleet en zitten steeds meer spelers om hetzelfde stukje te vechten. Dat maakt dat het steeds moeilijker wordt om onze aandacht te trekken, en zeker voor kleine spelers om tegen de grote jongens op te kunnen. 
Bovendien besteden we onze aandacht hoogst specifiek en gefragmenteerd en je kunt je klanten als bedrijf slechts bereiken volgens vier machtige toegangspunten (de GAFA). Dit alles zorgt er volgens Euler voor dat de aandachtseconomie niet langer rendabel is voor veel bedrijven. Het is niet meer te doen om je businessmodel te bouwen op het bereiken van zoveel mogelijk klanten.
Kortom: er moet gezocht worden naar nieuwe businessmodellen. En daar zijn wellicht ook kansen te vinden voor ons als eindgebruikers om een betere deal uit te slepen. Euler denkt in elk geval dat we ons bewegen naar een businessmodel van relevantie: bied iets wat je klanten écht willen en ze zullen vanzelf loyaal zijn en terugkeren naar je. En daarvoor hoef je dan geen misbruik te maken van psychologische kwetsbaarheden of mensen dood te gooien met notificaties of advertenties.
Fijn weekend!
Did you enjoy this issue?
If you don't want these updates anymore, please unsubscribe here
If you were forwarded this newsletter and you like it, you can subscribe here
Powered by Revue