CTRL ALT DELETE #71 - De economische oorzaak van de aandachtsindustrie

Revue
 
Ik was van de week aan het luisteren naar de podcast van Vox-oprichter Ezra Klein waar computerwetens
Revue
May 6 - Issue #71

CTRL ALT DELETE

CTRL, ALT, DELETE is een wekelijkse nieuwsbrief waarin Sanne van der Beek onderzoekt hoe we onze relatie met technologie kunnen verbeteren. Herontwerp van onze tech én van onszelf: hoe doe je dat? Meer vind je op www.sannevanderbeek.nl

Ik was van de week aan het luisteren naar de podcast van Vox-oprichter Ezra Klein waar computerwetenschapper Cal Newport te gast was. Ze hadden het over de aandachtsindustrie van technologie. Eén opmerking uit het interview bleef maar in m'n hoofd spoken. Newport noemde een onderzoek (heb het helaas nog niet kunnen terugvinden) waaruit bleek dat als mensen zouden moeten betalen voor Facebook, ze er dan direct mee zouden stoppen.
Dat betekent dus dat de social media waar mensen nu zoveel tijd in stoppen per dag, eigenlijk maar van bar weinig echte waarde voor ze zijn. Ik heb me al eens eerder - door m'n nieuwsbrieven over Rohan Gunatillake (editie 53) en Joe Edelman (editie 48) -  afgevraagd hoe het toch kan dat de meetsystemen van de aandachtsindustrie op zo'n kwetsbare maatstaven zijn gebaseerd, in plaats van op echte klanttevredenheid dat een duurzaam businessmodel voor de toekomst zou kunnen opleveren. 
Het is dus de hoogste tijd om eens te kijken naar de pijlers onder de aandachtsindustrie. En dat doe ik via het boek ‘Trowing Rocks at the Google Bus. How growth became the enemy of prosperity’ (2016) van Douglas Rushkoff. (Precies, die Douglas Ruskkoff uit m'n nieuwsbriefeditie #67…)

Waar aandachtsindustrie op steunt: de groeieconomie
Goed, laat ik dan maar meteen verklappen door welk principe de aandachtsindustrie gedreven wordt: het verlangen naar groei. Continu moeten groeien, dat is niet alleen het principe achter de aandachtsindustrie, maar waar onze hele economie op gestoeld is.
Many CEO’s understand that meeting short-term growth targets is not in the best long-term interests of their compagnies or their customers, but they are themselves caught up in a winner-takes-all race for dominance against all other digital behemoths. It’s grow or die. So each tech company must become as intrusive, extractive, divisive, time-consuming, wasteful, expensive, job killing, exploitative and manipulative as the next one.
Door de groei-economie ontstaat een gat tussen de groei van het bedrijf en de daadwerkelijke waarde ervan, schrijft Rushkoff. 
“Strangely enough, the compagnies do keep growning, but they don’t create or produce any value. [..] For the past seventy years or more, according to economists at the Deloitte Center for the Edge, corporate profits over net worth have been steadily decreasing.”
Dat zie je niet alleen in de aandelenmarkt terug, maar ook in de daling van de praktische waarde die de producten hebben voor hun consumenten:
Technologies were prized amost for their ability to extract value from people in terms of “eyeball hours” and the data that could be derived from them. As a result, we have ended up in an always-on digital landscape, constantly pinged by updates and enduring a state of perpetual emergency interruption […] We are developing our new technologies not for the betterment of humanity or even our business but to maximize the growth of the speculative marketplace. And it turns out that these our not the same thing.
Bedrijven zijn zo goed geworden in het vereconomiseren van alle aspecten uit onze levens – inclusief onze aandacht – dat er aan de meeste mensen weinig meer te verdienen viel. En dus moest er op zoek worden gegaan naar een andere manier van verdienen aan gebruikers die de groei-economie zou kunnen dienen.
Voilà: de geboorte van het meetsysteem van de aandachtsindustrie. De likes, favorieten, retweets enz. werden de nieuwe soort valuta in de groei-economie. Helaas werd het tegelijk het meetsysteem waaraan ook onze kwaliteit van leven wordt afgemeten. En zoals je wel kunt bedenken: je sociale leven afmeten in het aantal likes dat je ontvangt levert een heel andere eindstand op dan het afmeten aan het aantal kwalitatieve contacten dat je hebt gehad.
We begaan een fout in onze redenering, als we dit alles toeschrijven aan de digitale tijd. De groei-economie die aan de grondslag ligt van de aandachtsindustrie ademt namelijk de waarden van de industriële tijd stelt Rushkoff. 
Willen we dus betere meetsystemen voor onze digitale tools ontwikkelen, dan moeten we beseffen door welk economisch principe we nu gedreven worden – de groei-economie – en hoe dit tot stand is gekomen. Zo zien we dat dit een man-made constructie is, die heel andere waarden voorstaat dan waar wij nu onze levens en samenleving op willen bouwen:
They tend to accept the growth-based economy as a preexisting condition of nature. It is not. The rules of our economy were invented by particular human beings, at particular moments in history, with particular goals and agendas. By refusing to acknowledge the existence of this man-made landscape and our complicity in perpetuating it, we render ourselves incapable of getting beneath its surface.
Groei-economie: machtsgreep van de aristocratie
Rushkoff plaatst de origine van de groei-economie in de late Middeleeuwen, toen de militaire operaties van de Kruistochten nieuwe handelsroutes over heel Europa hadden geopend en een nieuwe soort markt vanuit het Midden-Oosten werd gekopieerd: de bazaar. De bazaar was eigenlijk een soort peer-to-peer economie: je handelde rechtstreeks met elkaar, zonder tussenpersoon of centraal platform. Gilden hielden toezicht op de kwaliteit van producten. 
Door de komst van de bazaar ontstond er een grote golf van economische groei. Groei die vooral ten goede kwam aan de handelaren, en niet aan de toenmalige machtshebbers: de aristocratie die eeuwenlang in het feodale systeem op haar lauweren had kunnen rusten.
Dus wat gebeurde er? De aristocratie nam de macht weer terug door de belastingen te heffen op handel in de bazaar, ontmantelde de gildes, verbood lokaal geld waarmee werd gehandeld en vergaf monopolie-posities aan hun favoriete handelaren. Hup, klaar. 
Hierdoor veranderde  - langzaam, na een paar eeuwen - de peer-to-peer economie naar onze huidige topdown economie. Iets dat werd versterkt door de industriële revolutie, die in de ogen van Rushkoff niet zozeer een technologische, als een economische ontwikkeling was:
Instead of selling their wares, people now sold their hours. […] Industry was really just the development of manufacturing processes that required less skill from human laborers. Instead of having to learn how to make shoes, each worker could be trained in minutes to do one tiny part of the job. […] It was never really about efficiency anyway; industrialization was about restoring the power of those at the top by minimizing the value and prize of human laborers. […] Of course industrialism wasn’t sold to us at the disempowerment of workers, but as the triumph of technology.
Bovendien werd door instellen van één munteenheid per land in plaats van de lokale, gedecentraliseerde munteenheden waarmee tot in de late Middeleeuwen vaak gehandeld werd, de fictie van het groei-systeem nog eens versterkt. Hierdoor ontstond namelijk het gat tussen groei en waarde, tussen iets kopen met geld dat je niet hebt en daadwerkelijke economische activiteiten. Hoor je hier al de economische crisis uit 2007 aan komen galopperen?
Rushkoff benadrukt dat de Amerikaanse economie voor de economische crisis bijna geheel afhankelijk was van de bereidwilligheid van consumenten én bedrijven om op krediet te kopen:
It didn’t matter what they bought with that credit. Most of it went to Chinese goods, but that didn’t matter. We were growing not the real economy of goods and services but the synthetic economy of money itself. 
De fout die we maakten bij de analyse van de economische crisis is dat we personen de schuld gaven, in plaats van het economische systeem eens flink onder de loep te nemen:
[…] an economic operating system designed by thirteen-century Moorish accountants looking for a way to preserve the aristocracy of Europe had worked as promised. It turned the marketplace into one giant debtors’ prison. It’s not only unfit for the needs of a twenty-first-century digital society; central currency is the core mechanism of the growth trap.
En zo veranderde door een slinkse machtsgreep in de late Middeleeuwen onze economie in een economie die topdown is, door eeuwige groei gedreven en gebaseerd op fictieve groeimaatstaven. Verbazingwekkend, vind je niet?
Maar er is hoop...en een zingevingsvraagstuk
Toch is Rushkoff niet somber. Juist door het juist gebruik van digitale technologie kunnen we het tij keren.
Digital technology itself provides us the means to reprogram many business sectors from the ground up, and in ways that distribute value to their many human stakeholders instead of merely extracting it. […] we can seize the opportunity to reprogram our economy – and our business – from the inside out. In doing so, we can begin to benefit from new, more distributed modes of value creation and exchange – the sorts of wealth generation we see on trading sites, on peer-to-peer lending networks, on user-owned platforms […]. That’s the economy most of us early net users envisioned back in the 1980s when we first go tour hands on these new tools.
Maar dat gaat pas lukken als we twee zaken gaan doen:
* Groei loslaten als economisch principe. Wellicht moeten we gewoon erkennen dat onze huidige economie is uitgegroeid en z'n volwassen staat heeft bereikt waarin genoeg goederen geproduceerd worden om in theorie iedereen te voorzien.
Plants grow, people grow, even whole forests, jungles and coral reefs grow – but eventually, they stop. This doesn’t mean they’re dead. They’ve simply reached a level of maturity where health is no longer about getting bigger but about sustaining vitality. […] Compagnies deserve to work this way as well. 
* Waarde loskoppelen van groei. Wat is nu écht waardevol voor ons en voor onze samenleving? En hoe baseer je daar een economie en samenleving op? Dat zal betekenen dat we minder moeten gaan denken in kwantitatieve meetsystemen, naar meer kwalitatieve. Heel concreet zie je dit bijvoorbeeld in de vraag die de automatisering van banen door robots oproept: wat is waardevol aan werk? 
Jobs are a relatively new approach to work, historically speaking. Hourly-wage employment didn’t really appear until the late Middle Ages […] Craftspeople no longer sold what they made, but their time - a form of servitute previously known only to slaves. The invention of the mechanical clock coincided with this new understanding of labor as time and made the buying and selling of human hours standard and veriable. 

The time-is-money ethic became so embedded in our culture that putting in one’s hours now feels like an essential part of life. […] Yet jobs were not invented to give us stable identities. They were simply part of the growth scheme: a way to monopolize the creative innovation and hard labor of the earlier free marketplace. 

[…] if we can separate te notion of employment from that of making a valuable contribution to society, a whole new set of possibilities open up for us. 
Kortom...
Het is een te krappe blik om alleen maar te kijken naar de bedrijven die verdienen aan onze aandacht. Door de blik te richten naar de groei-economie, komen we achter de oorzaak van het ontstaan van de aandachtsindustrie en zie je dat dit niet alleen breder is dan de technologie, maar ook op andere aspecten doorspeelt in onze samenleving. 
Want waardoor ben jij ook telkens geneigd om afleiding te zoeken in de aandachtsindustrie? Is dat ook niet door de op groei gestoelde samenleving waardoor we in een prestatiemaatschappij terecht zijn gekomen waarin alles - ook jij- kwantificeerbaar en meetbaar is geworden?
De echte vraag ligt misschien wel dieper dan ‘hoe komen we af van onze digitale verslaving?’ naar 'hoe kun je een samenleving bouwen op niet-groei of prestatie geïndiceerde normen en waarden?’. En hoe gaan we onze zingeving inrichten als dat niet gebaseerd is op groei?
Fijn weekend!
Did you enjoy this issue?
Thumbs up 1ae5a7bdfcd3220e2b376aa0c1607bc5edaba758e5dd83b482d03965219a220b Thumbs down e13779fa29e2935b47488fb8f82977fedcf689a0cc0cc3c19fa3c6bb14d1493b
Carefully curated by CTRL ALT DELETE with Revue.
If you were forwarded this newsletter and you like it, you can subscribe here.
If you don't want these updates anymore, please unsubscribe here.