Bekijk profielpagina

Valse cv's en satirische scheten

Revue
 
Deze week publiceerde Nieuwscheckers drie factchecks: de cv-bouwwebsite CVster verzon allerlei namen
 
13 december · Editie #61 · Bekijk online
Nieuws van Nieuwscheckers
Deze week publiceerde Nieuwscheckers drie factchecks: de cv-bouwwebsite CVster verzon allerlei namen en functies om reclame te maken, De Telegraaf zag een satirisch artikel voor werkelijkheid aan en de claim in een Volkskrant-opinieartikel dat de groep asielzoekers van vorig jaar tot 100 duizend nieuwe Nederlanders zou leiden, is onwaar. Ook was er in andere media veel te doen om nepnieuws, onder andere rond de Britse verkiezingen. Een extra lange nieuwsbrief.

FACTCHECKS VAN NIEUWSCHECKERS
 Afbeelding: Mohamed Hassan via Pixabay
Afbeelding: Mohamed Hassan via Pixabay
CVster: ster in verzinnen
Sollicitatiedeskundige Robin Bakker bestaat niet. Toch werd hij gequote door de NOS. De cv-bouwwebsite CVster verzon meerdere aliassen om met onderzoeken in het nieuws te komen en zo reclame te maken. Verschillende media, waaronder de NOS, RTL en het AD, hadden contact met niet-bestaande woordvoerders van CVster. AD en RTL hebben artikelen waarin CVster vermeld wordt, verwijderd van hun website; de NOS licht in een kader de situatie toe.
Telegraaf brengt grap als echt nieuws
De Telegraaf publiceerde een artikel over een man die met zijn scheten muggen zou kunnen doden; als bron werd het Britse tabloid The Sun aangehaald. De daadwerkelijke herkomst van deze knetterende onwaarheid bleek een Afrikaanse satirische website. De Telegraaf heeft het bericht inmiddels gerectificeerd en ‘is nepnieuws’ aan de originele kop toegevoegd. Lees hier de hele factcheck.
Geen 100 duizend nieuwe Nederlanders
In een opiniestuk in de Volkskrant beweerde historicus Willem Melching dat de lichting asielzoekers die Nederland in 2018 binnen kreeg, uiteindelijk zal leiden tot 100 duizend nieuwe Nederlanders. Nieuwscheckers onderzocht met behulp van een migratie-expert hoe realistisch dit aantal is. Zelfs met breed genomen schattingen vallen de cijfers lager uit.
FACTCHECKS VAN ANDERE MEDIA
Natura 2000 stikt van de regels
Volgens agrarisch vakblad Agraaf en minister Carola Schouten zou Nederland de regels omtrent Natura 2000-gebieden (gebieden waar volgens de EU niets op gebouwd mag worden om de ecosystemen te beschermen) kunnen versoepelen om zo de stikstofcrisis voor een deel op te lossen. NUcheckt heeft deze bewering gecontroleerd en komt tot de conclusie dat het aanpassen van de wetten of sommige gebieden ‘Natura 2000-af’ maken niet zo simpel is. 
Griepprik geeft geen griep
Een veel voorkomende claim die vele mensen doet afzien van een griepprik, is dat je er juist griep van zou kunnen krijgen. NUcheckt concludeert echter dat dit niet waar is: het immuunsysteem kan wel actiever worden door een griepprik, maar omdat er bij vaccins alleen gewerkt wordt met een dode versie van het virus, kan het niet in werking treden.
Licht en lucht
Een roodborstje dat met 60 kilometer per uur over de Noordzee van Engeland naar Nederland vliegt. Dit klinkt bijna te mooi om waar te zijn, maar het is een dapper vogeltje toch gelukt. Waarschijnlijk met de wind mee heeft de vogel de oversteek in 4 uur gemaakt. De snelle vlucht is niet geheel ondenkbaar: roodborstjes vliegen wel vaker op hoge snelheid. Het echte nieuws is het gewicht van het zendertje waarmee de vlucht gemeten is: met 0,3 gram een primeur.
EN VERDER…
Foto via Twitter
Foto via Twitter
Britse foto-ontkenner: ‘I was hacked’
Vlak voor de Britse verkiezingen deed een foto van een zieke kleuter die op de grond van een ziekenhuis slaapt de ronde op Twitter en andere sociale media. Het ziekenhuis in Leeds had pas dertien uur na zijn aankomst op de spoedeisende hulp een bed vrij. Velen beschouwden het tafereel als bewijs dat het Britse kabinet te veel heeft bezuinigd op de gezondheidszorg, maar enkelen beweerden dat de foto in scène was gezet. De foto is authentiek, het ziekenhuis heeft excuses aangeboden. Boris Johnson ontving kritiek op zijn (uitblijvende) reactie.
Op Facebook beweerde een vrouw zelf verpleegkundige te zijn en van iemand in het ziekenhuis in Leeds te hebben gehoord dat de foto nep was. Haar bericht is inmiddels verwijderd, nadat zij doodsbedreigingen ontving. Nu zegt de vrouw dat haar Facebook-account is gehackt; zij zou het bericht niet geschreven hebben. Sterker nog: ze is helemaal geen verpleegkundige. “I am not a nurse and I certainly don’t know anyone in Leeds.” De samenzweringstheorie over de foto werd enthousiast gepromoot op Twitter.
Post-truth dekt niet de lading
In De Groene Amsterdammer beschrijft socioloog Dick Pels het huidige tijdperk van post-truth en waarom deze benaming eigenlijk niet klopt. Volgens hem leven we in een wereld waarin de waarheid steeds belangrijker is, maar of die waarheid feitelijk ook juist is, wordt vaak verdoezeld door populisme en anti-intellectualisme. ‘Als we niet willen dat een dictator ons zijn particuliere waarheid door de strot duwt, is er maar één weg: dat we een (altijd voorlopige) common ground proberen te vinden door met elkaar in debat te gaan over de waarde van verschillende perspectieven’, aldus Pels.
Nepnieuws plaagt Amerikaans congres
De Amerikaanse congresleden Ilhan Omar en Rashida Tlaib worden bestookt met een stroom van nepnieuws, meldt The Guardian. De twee leden van de ‘squad’, een groep progressieve politici waartoe ook Alexandria Ocasio-Cortez en Ayanna Pressley behoren, worden vaak genoemd in de nepberichten, die uit Israël lijken te komen. In de afgelopen twee jaar kwamen hun namen ongeveer 1.300 keer voor.
Voor 30 pesos koop je een lading feiten
In Chili zijn sinds de studentenprotesten begonnen na de prijsverhoging van metrokaartjes met 30 pesos chilenos (ongeveer 3,5 eurocent) zeventien nieuwe factcheckredacties opgezet. Het betreft een aantal mainstreammedia-outlets, maar ook enkele checkers die alleen actief zijn op social media, en zelfs de website van een bekende tv-show. De grootste uitdaging voor al deze organisaties is volgens Poynter om geloofwaardigheid te krijgen en behouden.
Onderzoek naar black misinformation
Het inzetten van nepinformatie om politieke voorkeur te beïnvloeden wordt op meerdere niveaus gebruikt, waaronder in opvattingen over ras. Amerikaans schrijver en journalist Errin Haines deed onderzoek naar black misinformation. Een voorbeeld hiervan is de tweet van ‘right-wing provocateur’ Ali Alexander, die over democraat Kamala Harris beweerde dat zij niet zwart is. Onder vele anderen retweette president Trump het bericht, dat doet denken aan zijn uitlatingen over Barack Obama’s geboortecertificaat in 2008.
Factchecken alleen is niet de oplossing
Trollen-onderzoekster Whitney Philips legt in de Columbia Journalism Review (CJR) uit dat door de grote hoeveelheid mis- en desinformatie niet meer duidelijk is wie nepnieuws met kwade opzet verspreidt en wie per ongeluk. Journalisten (en in het bijzonder factcheckers) proberen deze ‘informatievervuiling’ tegen te gaan, maar volgens Philips zet factchecken op zichzelf weinig zoden aan de dijk: mensen geloven en delen informatie namelijk niet alleen omdat die feitelijk is. In haar essay stelt ze een oplossing voor. De CJR postte ook deze bijbehorende podcast.
'The Sad Little Fact' van Open Society Foundations via YouTube
Video: hoe ga je om met feiten?
Open Society Foundations (OSF) heeft een video voor kinderen gemaakt over leren omgaan met feiten, met als hoofdpersoon een klein, blauw poppetje met grote ogen. Op deze manier wil OSF, dat is opgericht door George Soros en gericht is op het verbeteren van democratisch bestuur, meer aandacht vestigen op het belang van feiten voor de samenleving. OSF erkent het probleem dat nepnieuws kan vormen en beschrijft de uitdagingen die het met zich meebrengt.
Minder YouTube-views samenzweerders
YouTube bespeurt een daling in het aantal kijkers van video’s over samenzweringstheorieën, schrijft The Washington Post. Als reden hiervoor noemen zij de maatregelen die YouTube onlangs trof om nepnieuws te bestrijden: kijkers van video’s met een hoog onbetrouwbaarheidsgehalte krijgen automatisch video’s van betrouwbaarder bronnen aanbevolen. De specifieke cijfers heeft YouTube nog niet gepubliceerd.
Nepnieuws kan best leuk zijn
Onze eigen nepnieuwsdeskundige Peter Burger belde in bij De Nieuws BV om te praten over de prettige kanten van nepnieuws (ja, die zijn er). Peter Muller, de voormalig seksbaron die al in de jaren 90 een nepnieuwsblad publiceerde, schoof ook aan.
Factcheckland steeds dichter bevolkt
De Columbia Journalism Review zette uiteen hoe het moderne factchecklandschap eruit ziet. De groei van 44 naar 195 factcheckredacties in de afgelopen vijf jaar is volgens een redacteur van PolitiFact (een van de grootste Amerikaanse factcheckdiensten) te verklaren door twee factoren: het praktische platform dat internet biedt en de groeiende urgentie om geavanceerde politieke uitlatingen te controleren. Lees hier hoe het journalistieke domein zich ontwikkelde.
Spelletjesmiddag
Under Pressure is een educatief project om jongeren te informeren over nepnieuws en de gevaren die het kan meebrengen. Een voorbeeld hiervan is het spel, ontworpen in samenwerking met DROG, waarin je een eigen nepnieuwswebsite kan opzetten. Op deze manier wil Under Pressure het mediagebruik van jongeren verbeteren en het brengen van feitelijk nieuws aanmoedigen.
Boter, kaas en feiten
Ook Full Fact, ‘the UK’s independent fact checking charity’, creëerde een fakenews-game. Spelers moeten nepnieuws over de wereld verspreiden en iedereen die ze tegenkomen misleiden, voordat factcheckers het nieuws kunnen ontkrachten en zo de wereld kunnen redden. No pressure.
In de ontkenning
90 procent van de cijfers in de verkiezingscampagne van de Britse Conservatieven had datzelfde Full Fact al kapotgecheckt voor zij gebruikt werden in het campagnemateriaal. Omdat Facebook echter onlangs aankondigde niet langer politieke factchecks door te voeren, mogen de berichten gewoon blijven staan. Dit artikel zet een paar van de misleidende claims op een rijtje.
‘The dark arts of online campaigning’
Maar wie verspreidt dat verkiezingsnepnieuws eigenlijk? In tegenstelling tot eerdere campagnes komt dit niet alleen via trollen in het buitenland op social media terecht, maar nemen de kandidaten zelf nu ook actief deel aan de verspreiding ervan. Een voorbeeld is de Conservatieve Twitterpagina die tijdens een belangrijk debat de naam veranderde in ‘factcheckUK’. Maar ook Labour maakt zich schuldig aan desinformatiepraktijken: partijleider Jeremy Corbyn citeerde informatie over de Conservatieven die bij een Russische nepnieuwscampagne vandaan bleek te komen. Lees hier het volledige artikel van The New York Times.
Afbeelding van TheDigitalWay via Pixabay
Afbeelding van TheDigitalWay via Pixabay
Botspotten
First Draft heeft een lijst opgesteld van de makkelijkste manieren om te bepalen of je met een bot te maken hebt. De website gaat onder andere in op verdachte accountactiviteit en -content.
Facebook in hoger beroep tegen De Mol
De Amsterdamse rechtbank bepaalde eerder dat Facebook nepadvertenties met het gezicht en de naam van John de Mol erin moest verwijderen, maar nu is het sociale medium in hoger beroep gegaan. De Mol noemt dit “tekenend voor de houding van Facebook”. Hij is niet de enige van wie beeltenis en naam onrechtmatig worden gebruikt: onder andere Sandra Bullock en Ellen Degeneres zijn ook een zaak gestart.
Verdomde oplichterij
Vrij Nederland schreef een stuk over de Spaanse factcheckers van Maldito Bulo (‘verdomde oplichterij’), die onder meer actief zijn op Whatsapp en Twitter. Ze pleiten voor een minder elitaire bril bij het ontkrachten van nepnieuws: niet alleen ‘serieus’ politiek nieuws, maar ook simpele clickbait moet worden gecheckt. “Als mensen zo’n verhaal over een mug geloven, dan geloven ze ook elke willekeurige uitspraak van elke willekeurige politicus.”
Alpenfolklore
De factcheckredactie van het Franse persbureau AFP toonde aan dat in een video van de Sinterklaasviering in een Italiaanse plaats in Zuid-Tirol geen migranten ‘gelyncht’ werden door mannen verkleed als Tuifl (‘duivels’), zoals velen op social media beweerden. Het geweld werd veelvuldig toegejuicht: berichten als “Bravo. De migranten moeten de tradities en vieringen van de landen waar ze in verblijven niet verstoren” en “Ze hadden hem moeten doodslaan” werden tienduizenden keren gedeeld op Facebook. Degenen die aanwezig waren bij de parade en de burgemeester van het dorp zeggen echter dat het helemaal geen migranten betrof: de mannen die een pak slaag kregen hadden vegen zwarte schmink op hun gezicht, vergelijkbaar met de Nederlandse Piet.
AGENDA
STUUR TIPS!
Wij staan altijd open voor tips. Lees of hoor je iemand (bijvoorbeeld een politicus) iets zeggen wat je niet vertrouwt? Of zie je op sociale media nepnieuws voorbijkomen? Stuur je tips door naar ons en wie weet gaan we ermee aan de slag. Je kan ons bereiken via DM op Twitter, Facebook of Instagram of per mail: nieuwscheckersleiden@gmail.com.
Tot de volgende nieuwsbrief,

Peter Burger, Alexander Pleijter, Romy Heymans en Maxime Kok
Hoe vond je deze editie?
Als je deze nieuwsbrief niet meer wilt ontvangen, dan kun je je hier afmelden.
Als deze nieuwsbrief doorgestuurd is en je wilt je aanmelden, klik dan hier.
Gemaakt door Nieuwscheckers met Revue.
http://www.nieuwscheckers.nl