Bekijk profielpagina

Tooties bestrijden misvattingen met humor

Revue
 
 
14 januari · Editie #131 · Bekijk online
Nieuws van Nieuwscheckers
Een reprimande van een onschuldig cartoonfiguurtje werkt de-escalerend, blijkt uit een onderzoek naar een creatieve manier om factchecks onder de aandacht te brengen van mensen die misinformatie delen op sociale media. Verder in deze nieuwsbrief twee onderzoeken over online antisemitisme, dat wordt aangejaagd door de corona pandemie. En een dringende open brief aan YouTube vanuit 80 factcheckorganisaties.

Onderzoek: Tooties wijzen Twitteraars vriendelijk terecht
Tooties
Tooties
Uit onderzoek blijkt keer op keer dat misinformatie floreert op sociale media. Maar deze zelfde sociale media bieden ook een kans om factchecks aan te bieden, aldus Michaël Opgenhaffen (verbonden aan Universiteit Leiden en KU Leuven) in Digital Journalism. Zo kan een doelgroep worden bereikt die anders niet in aanraking komt met factchecks, simpelweg omdat maar weinig mensen daar actief naar op zoek gaan.  
In het experiment van Opgenhaffen werden factchecks direct onder posts met misinformatie geplaatst. Die directe interventies werken: de meeste twijfelaars geloofden na de interventie minder dat het onjuiste bericht waar was (hoewel het effect redelijk klein is). Als vervolgstap werd er onderscheid gemaakt tussen verschillende bronnen die de correctie plaatsten: een mainstream mediaorganisatie, een onafhankelijke factcheckorganisatie en zogenaamde ‘Tooties’.
Die Tooties zijn grappige cartoonfiguurtjes die gebruikers er op een vriendelijke manier op wijzen dat hun bericht niet klopt. Het idee hierachter is dat dit minder polariserend zou werken. Uit de resultaten blijkt dat de Tooties afhankelijk van het gecorrigeerde onderwerp verschillend worden gewaardeerd. Opgenhaffen denkt dat de cartoons wellicht het best kunnen worden ingezet bij sterk gepolitiseerde onderwerpen, waarbij de media er door sommige mensen van worden verdacht bevooroordeeld te zijn.
Het bijzondere aan dit onderzoek is dat de Tooties ook in het echt zijn getest door studenten van Factcheck Vlaanderen, die deze figuurtjes op Facebook en Twitter lieten reageren op misleidende posts. Deze interventies leidden niet tot noemenswaardige verhitte discussies of verdere polarisatie: een positief teken voor deze creatieve vorm van correctie dus! 
Factchecks van Nieuwscheckers
Stoffen uit tatoeage-inkt kunnen zich door het lichaam verspreiden
Nieuwe EU-regels stellen sinds 4 januari strengere eisen aan tatoeage-inkt. In reactie daarop zei de brancheorganisatie voor Tattoo Kunst dat bij goed aangebrachte tatoeages de inkt opgesloten blijft tussen twee huidlagen. Dat is onjuist, schrijft wetenschapsjournalist Arno van ‘t Hoog, die sinds 1 januari weer de redactie van Nieuwscheckers versterkt: gevaarlijke deeltjes kunnen wel degelijk op drift raken in het lichaam en worden bijvoorbeeld aangetroffen in lymfeklieren.
Valse foto toch echt
RTL Nieuws publiceerde op 13 januari een foto van een zoon die zijn vader op zijn rug door de jungle draagtvoor een vaccinatie. Op Twitter circuleerden daarna berichten die de foto ten onrechte voor vals verklaarden. 
Screenshot van tweet met onterechte beschuldiging
Screenshot van tweet met onterechte beschuldiging
De foto is op 22 januari 2021 in Brazilië genomen door de arts Erik Jennings Simoes, die hem vorige week op Instagram zette. Waardoor is dan in bovenstaand screenshot toch de datum 13 januari 2015 te zien (rood omcirkeld)?
De verklaring: zoek je de foto met Google Reverse Image Search, dan krijg je óók resultaten met data van jaren geleden, omdat Google als datum bij een zoekresultaat de eerste publicatie geeft van die pagina, niet van de foto. Daardoor verschijnen tussen de zoekresultaten dus ook nieuwspagina’s uit 2015 en zelfs eerder, waarop de foto uit 2021 te zien is omdat hij in een bericht staat dat nú populair is. Meer over foto’s checken met reverse image search? Zie deze video en deze handleiding.
Factchecks van andere media
Van Houwelingen (FvD) beweert ten onrechte dat Pfizervaccins tot oversterfte leiden
Op sociale media als Facebook en TikTok gaat een video rond waarin Pepijn van Houwelingen in een Kamerdebat beweert dat de huidige oversterfte te wijten is aan de Pfizervaccins, volgens documentatie van het bedrijf zelf. Alle documenten zijn online zichtbaar, maar de bewering van Van Houwelingen is nergens terug te vinden. Een woordvoerder van Pfizer laat aan Deutsche Presse-Agentur (dpa) weten dat het lastig is om hier een reactie op te geven, omdat het onduidelijk is waarnaar Van Houwelingen verwijst. De woordvoerder kan wel zeggen dat de huidige data laten zien dat het Pfizervaccin nog altijd veilig is. De vaccins zijn tot wel zes maanden na de tweede dosis effectief in het tegengaan van een infectie. Ook van de boosterdosis zouden tot dusver nog geen onveiligheden zijn geïdentificeerd. [dpa]
 Italiaanse kazerne niet in brand door verzet tegen coronavaccinaties
Een brandende kazerne in Italië was zichtbaar in een video die duizendmaal gedeeld is op sociale media. In de video wordt gesuggereerd dat de coronavaccins in het gebouw in brand zijn gestoken door tegenstanders van verplichte vaccinaties. De vaccins zouden klaarliggen in het magazijn voor de militairen uit de regio.
AFP nam contact op met de Carabinieri, het Italiaanse equivalent van de Koninklijke Marechaussee, om dit te checken. Een woordvoerder legde uit dat er door kortsluiting brand was uitgebroken. Volgens de woordvoerder waren er geen vaccins aanwezig in het gebouw. [AFP Nederland
Onderzoek: Corona aanjager van online antisemitisme
De hoeveelheid antisemitische berichten op Duitse en Franse sociale media is tijdens de coronapandemie fors toegenomen, blijkt uit een studie in opdracht van de Europese Commissie. Ook in Engelstalige berichten, en met name op de zwakker gemodereerde platforms Gab en 8chan (nu 8kun), zijn zorgwekkende hoeveelheden antisemitisme te vinden. Dat blijkt uit een ander onderzoek, door een Belgisch AI-bedrijf dat een tool ontwikkelde om dergelijke berichten automatisch te detecteren.
De pandemie is een joods complot, joden vergiftigen de mensheid met vaccins, joden in Israël zijn ingeënt met een veilige zoutoplossing. Deze en dergelijke antisemitische complottheorieën, gerelateerd aan de pandemie, woekeren op sociale media. Tijdens de pandemie steeg in Duitse en Franse berichten op Facebook, Twitter en Telegram ook het aantal vermeldingen van reeds langer bekende complotten met joden in de hoofdrol. Voorbeelden daarvan zijn fantasieën over de Rothschilds als geheime wereldheersers en George Soros als drijvende kracht achter de ‘omvolking’ van West-Europa met islamitische immigranten.
Het Institute for Strategic Dialogue identificeerde voor dit onderzoek eerst handmatig accounts, pagina’s en kanalen waarin antisemitische berichten werden gepost en downloadde hieruit vier miljoen berichten, gepost tussen januari 2020 en maart 2021. Meer dan 180.000 hiervan (ongeveer een op de veertig) bevatten antisemitische elementen. In de Franse berichten was sprake van een zevenvoudige toename sinds het begin van de pandemie, de Duitse stegen met een factor dertien. 
Giftigheidsscore
Het tweede onderzoek naar online antisemitisme - eveneens (deels) gefinancierd door de Europese Commissie - werd verricht door het Belgische bedrijf Textgain. Op basis van een ‘antisemitisch lexicon’ van meer dan 2.000 woorden en woordcombinaties doorzocht Textgain automatisch honderdduizenden Engelse en Duitse berichten op Twitter, Facebook en de vooral door radicaal- en extreem-rechtse gebruikers bevolkte platforms Gab en 8chan. 
In 10.000 willekeurig verzamelde Engelstalige berichten op Gab uit 2020 bleken er een op de twaalf elementen van antisemitisme te bevatten. Nog extremer was 8chan, waar van 100.000 willekeurige Engelstalige berichten er een op de zeven antisemitisch bleken.
Textgain kent de berichten ook een ‘giftigheidsscore’ toe op een schaal van 100, waarin doodswensen bijvoorbeeld hoger scoren dan een verwensing als ‘bagel-eater’. Die score was in 2020 op Gab gemiddeld 20 en op 8chan 30. 
Handhaving en regulering
Het ISD-rapport pleit voor strenger extern toezicht op sociale media en voor een grotere aandacht voor de minder bekende, maar extremere platforms zoals Telegram en Gab. Ook constateert het dat zelfregulering niet werkt: op Twitter en Facebook krijgt antisemitisme relatief minder ruimte, maar ook daar worden de gebruikersrichtlijnen, die antisemitische uitingen verbieden, te weinig gehandhaafd.
Andere aanpak YouTube tegen desinformatie is noodzakelijk
Meestal is Facebook de pineut, maar deze week waren de pijlen gericht op YouTube. Tachtig factcheckorganisaties uit de hele wereld schreven een open brief omdat ze vinden dat het videoplatform van Google meer moet doen tegen desinformatie. In hun brief (in het Nederlands gepubliceerd op de website van Knack) roepen ze YouTube op vier dingen te veranderen:
  • Transparanter zijn over bereik en moderatie van video’s met desinformatie
  • Samenwerken met factcheckers en factchecks aanbieden bij video’s met onjuiste informatie
  • Optreden tegen YouTubers die stelselmatig onjuiste informatie verspreiden
  • Niet alleen optreden tegen Engelstalige desinformatie, maar ook tegen die in andere talen
In Trouw vertelt Nieuwschecker Peter Burger dat hij ook wel eens bij YouTube aan de bel heeft getrokken nadat hij valse accounts had aangetroffen: “Het is toch opmerkelijk dat techbedrijven als YouTube dan door ons gewaarschuwd moeten worden. Terwijl wij dit maar met een klein groepje mensen doen en niet beschikken over de gegevens en middelen waar die platforms zelf over beschikken.”
Nieuwschecker Alexander Pleijter benadrukt in het Leidsch Dagblad: “De brief is geen pleidooi voor censuur, voor het op grote schaal weghalen van video’s.” De factcheckers willen dat video’s niet verwijderd worden, maar voorzien worden van labels met waarschuwingen voor onjuistheden, zodat gebruikers direct kunnen zien wat er wel en niet waar is.
Hij stelt dat het bedrijf meer verantwoordelijkheid zou moeten tonen: “YouTube kan zich niet langer verschuilen achter het simpelweg zijn van een platform voor video’s met informatie. Door het algoritme dragen ze er actief aan bij dat meer video’s met misinformatie worden voorgesteld.”
En verder...
  • Willem Engel, de voorman van Viruswaarheid, heeft de regels overtreden op Twitter, aldus het platform. Daarom is er dinsdag voor gekozen om twee accounts van Engel te verwijderen. [NU.nl] De volgende dag tweette Engel via het account van zijn vriendin. Dit account is inmiddels ook tijdelijk geschorst. [NU.nl]
  • Klaus Schwab, directeur van Het World Economic Forum, is het mikpunt van complotdenkers. Waarom is dat en wat zijn de ideeën van Schwab eigenlijk? [Trouw]
  • Onderzoek naar de bestorming van het Capitool in Washington wijst uit dat Twitter, YouTube, Reddit en Facebook-moederbedrijf Meta documenten moeten overhandigen waarmee kan worden onderzocht hoe desinformatie en opruiende berichten zich online konden verspreiden in aanloop naar de bestorming. De techbedrijven zijn hiervoor gedagvaard. [NOS]
Stuur tips
Heb je tips, vragen of suggesties? Mail ons dan op nieuwscheckersleiden@gmail.com of stuur een tweet naar @nieuwscheckers.
We wensen je een fijn weekend toe!
Alexander, Peter, Maaike, Jord, Arno en Sofie
Vond je deze editie leuk?
Klik hier om je uit te schrijven.
Als deze nieuwsbrief doorgestuurd is en je wilt je aanmelden, klik dan hier.
Gemaakt door Nieuwscheckers met Revue.
http://www.nieuwscheckers.nl