Overvloed aan Oekraïnedesinformatie

#140・
2.1K

abonnees

165

edities

Meld je aan voor mijn nieuwsbrief

Door je te abonneren, ga je akkoord met de Voorwaarden en Privacybeleid van Revue en begrijp je dat Nieuws van Nieuwscheckers jouw e-mailadres zal ontvangen.

Revue
 
 
18 maart · Editie #140 · Bekijk online
Nieuws van Nieuwscheckers
In het dagelijkse nieuws worden we overstelpt door informatie over de oorlog in Oekraïne. Maar wat is er waar en wat niet? De foto’s van het bombardement op het ziekenhuis in Mariepoel zouden volgens de Russen bijvoorbeeld geënsceneerd zijn. In deze nieuwsbrief lees je of dat klopt. En verder: de laatste factchecks van onze factcheckmarathon met het ANP en Pointer!

Ravage bij ziekenhuis in Marioepol (screenshot Buitenhof)
Ravage bij ziekenhuis in Marioepol (screenshot Buitenhof)
De laatste checks van de factcheckmarathon
De stemlokalen zijn gesloten, de stembussen geleegd en de stembiljetten geteld. Daarmee is ook een eind gekomen aan de factcheckmarathon die we deden met ANP en Pointer. Ze zullen geen invloed meer hebben op de verkiezingsuitslagen, maar hier toch nog even de factchecks die we de afgelopen week gepubliceerd hebben:
  • Er komen in Nederland jaarlijks niet netto 100 duizend migranten bij, zoals Van Haga (Belang van Nederland) beweerde tijdens een tv-uitzending van Ongehoord Nieuws. Het zijn er gemiddeld 62 duizend.
  • Almelo is helemaal niet de groenste gemeente van de regio Twente, zoals de lokale afdeling van het CDA schreef in het verkiezingsprogramma. Almelo is juist het minst groen. Ondanks onze factcheck bleef het CDA in de lokale pers hardnekkig volhouden gelijk te hebben.
  • De Utrechtse lijsttrekker van D66 beweerde tijdens een verkiezingsdebat dat de huizenprijzen in zijn stad in de afgelopen vier jaar zijn verdubbeld. Dat is een flinke overdrijving.
  • De SP in Utrecht maakte in het verkiezingsprogramma een beetje een janboel van de cijfers over energiearmoede, maar de laatste tijd zijn de energieprijzen zo hard gestegen dat de energiearmoede inmiddels in de buurt komt van wat de SP schreef.
  • Uh… overschrijdt één poepende hond op een stuk grond van een hectare al de maximaal toegestane hoeveelheid stikstof? Jazeker. Want de huidige stikstofnorm is… nul. Althans, in de buurt van kwetsbare natuurgebieden.
Het was een mooi experiment om samen met factcheckers van ANP en Pointer aan de slag te gaan. Dankzij ANP (een persbureau verstuurt berichten naar heel veel media) kregen de factchecks een groot bereik, want ze verschenen in allerlei (lokale) media in het hele land, zoals RTV Utrecht, LonRadio, OOG Radio & Televisie, Dagblad070 en Reformatorisch Dagblad.
Factchecks over Oekraïne
Nieuwsuur toonde geen oude beelden van Zelensky
Afgelopen week ging een tweet rond met een video die door Nieuwsuur was uitgezonden. In de video bezoekt de Oekraïense president Zelensky gewonde militairen. In de tweet staat dat het oude beelden zijn, omdat de vrouw die in de reportage verschijnt al overleden zou zijn op het moment van opname. Knack ging na waar het beeld vandaan kwam en of de vrouw in de video echt al op dat moment was overleden. Uit onder andere beeldanalyse met de gezichtsherkenningsoftware Azure blijkt het om een andere vrouw te gaan, namelijk commandant Tetjana Ostasjenko en niet de inderdaad al overleden Inna Deroesova. Dpa factcheckte deze kwestie ook met hetzelfde resultaat.
De tweet met de onjuiste bewering dat dit een oude opname is omdat de vrouw in beeld overleden zou zijn.
De tweet met de onjuiste bewering dat dit een oude opname is omdat de vrouw in beeld overleden zou zijn.
Een Nederlandse vrouw van Oekraïens-Russische afkomst schreef een Facebookpost met onjuiste beweringen over Oekraïne. Zo schreef ze: “Waarom zweeg iedereen bij het afslachten van duizenden burgers in Oost-Oekraine?” Factcheck Vlaanderen toont aan dat dit onzin is: de OVSE rapporteerde tussen 2017 en 2021 1037 burgerslachtoffers aan beide kanten, waarvan 177 om het leven kwamen. Lees voor de andere onjuiste beweringen het hele artikel van Factcheck Vlaanderen.
Dit twitteraccount van de protesterende Russische journaliste is nep
Afgelopen week protesteerde de Russische journaliste Marina Ovsyannikova tijdens een live nieuwsuitzending op de Russische staatszender Pervyj Kanal tegen de oorlog in Oekraïne. Hierna verschenen meerdere tweets van deze journaliste waarin zij de Russische bevolking opriep tot protest. Deze berichten blijken niet afkomstig te zijn van haarzelf, maar van een nepaccount. Het account bestond pas sinds maart 2022 en de gebruikersnaam veranderde de afgelopen dagen meermaals, wat sowieso al verdacht was. Knack laat mooi zien hoe je kan achterhalen dat het account een nepaccount was. 
De Russische journaliste Marina Ovsyannikova verscheen tijdens een nieuwsuitzending met een protestbord in beeld.
De Russische journaliste Marina Ovsyannikova verscheen tijdens een nieuwsuitzending met een protestbord in beeld.
Beeldenstrijd over bombardement ziekenhuis Marioepol
Op 9 maart verwoestte een Russische bom een ziekenhuis annex kraamkliniek in Marioepol. Beelden van de ravage gingen de wereld over. Veel indruk maakten met name een zwangere vrouw op een brancard en een tweede aanstaande moeder die gewond en in pyjama een trap afdaalt. Twee volwassenen en een kind kwamen die dag om. Later overleden ook de vrouw op de brancard en haar ongeboren kind.
De Russische overheid probeerde de imagoschade te herstellen en het vertrouwen in de Oekraïense overheid en in nieuwsmedia aan te tasten door er een eigen werkelijkheid tegenover te plaatsen. Volgens minister van Buitenlandse Zaken Lavrov waren er geen patiënten meer in het ziekenhuis, alleen strijders. De Russische ambassade in Londen twitterde dat de twee vrouwen op de foto’s in werkelijkheid een en dezelfde ‘crisisacteur’ waren (sindsdien verwijderd door Twitter).  Dezelfde leugen uitte ook de Russische ambassadeur in Nederland, Aleksander Sjoelgin, in een interview bij Buitenhof (13 maart). Ook Thierry Baudet verspreidde het bericht.
Wat gebeurde er wél in Marioepol? Dat maakt een visuele reconstructie door CNN inzichtelijk in een scrolbaar verhaal. Het ziekenhuis was nog steeds in gebruik. Journalisten en factcheckers identificeerden de vrouw in de pyjama als beautyblogger Mariana Vishegirskaya. Twee dagen later beviel ze van een dochtertje, Veronica. Zie voor een uitgebreidere factcheck de Volkskrant.
En verder...
  • Anti-windmolenlobbyist Willem Joustra verspreidt desinformatie. Voorheen deed hij dat via de VVD, maar intussen met een eigen politieke partij. [Pointer]
  • Freedom Internet, de opvolger van XS4ALL, heeft moeite met de blokkade van Russische mediakanalen in de EU. Directeur Anco Scholte ter Horst legt in een interview uit wat zulke blokkades voor gevolgen kunnen hebben voor de EU. [de Volkskrant]
  • OSINT wordt steeds vaker ingezet bij het verifiëren van beelden uit Oekraïne. Journalisten en burgers werken daarbij steeds vaker samen. NRC legt uit hoe de NOS-redactie dat heeft aangepakt.
  • Telegram blijkt in de aanloop naar de verkiezingen een belangrijke rol te hebben gespeeld in de verspreiding van valse informatie. Nepnieuws werd bij de Tweede Kamerverkiezingen vorig jaar nog voornamelijk via nep-accounts op sociale media verspreid, nu lijken gesloten platforms een veel grotere rol spelen. [BNR]
  • De desinformatie die Rusland verspreidt, is bedoeld om steun te vinden voor de oorlog, het Oekraïense moreel te ondermijnen en verwarring en onenigheid te zaaien in de VS en Europa. The Conversation bespreekt de gevaren van al deze vormen van desinformatie.
  • Hoewel het bekend is dat de Russische overheid desinformatie over Oekraïne verspreidt, veroorzaken de berichten nog steeds opschudding en verwarring. The Guardian zette uiteen hoe dat in zijn werk gaat.
  • Frits van Exter, voorzitter van de Raad voor de Journalistiek, heeft zo zijn bedenkingen bij alle factchecks omtrent Oekraïne. [RvdJ]
  • Er verscheen deze week een deepfake-video van Zelensky waarin de Oekraïnse president vertelde zich over te geven aan Rusland. Facebook verwijderde de video van het platform. [RTL Nieuws]
  • ‘Behalve een traditionele oorlog is dit ook een factcheckoorlog’, schrijft Laurens Verhagen, techjournalist voor de Volkskrant in een column. [de Volkskrant]
  • De Amerikaan James Kruck overleefde de scheepsrampen met de Titanic en de Lusitania maar verdronk vlak bij huis in een ondiep beekje. Nepnieuws uit de oude doos. [Historiek]
Luistertip: Freek Staps over de Factcheckmarathon
De factcheckmarathon van Pointer, het ANP en Nieuwscheckers leverde een heleboel factchecks op. Freek Staps, hoofdredacteur van het ANP, vertelde zondagavond in Pointer op NPO Radio 1 over de marathon. [Pointer]
Stuur tips
Heb je tips, vragen of suggesties? Mail ons dan op nieuwscheckersleiden@gmail.com of stuur een tweet naar @nieuwscheckers.
We wensen je een fijn weekend toe!
Alexander, Peter, Maaike, Jord, Arno, Leon en Sofie
Vond je deze editie leuk?
Klik hier om je uit te schrijven.
Als deze nieuwsbrief doorgestuurd is en je wilt je aanmelden, klik dan hier.
Gemaakt door Nieuwscheckers met Revue.
http://www.nieuwscheckers.nl