Bekijk profielpagina

Mobilisatiespeech Poetin nodigt nepnieuws uit

Revue
 
 
24 september · Editie #164 · Bekijk online
Nieuws van Nieuwscheckers
[We versturen de nieuwsbrief nog eens, omdat in de vorige versie een aantal links niet werkten.] Afgelopen woensdag stond het nieuws in het teken van Poetins mobilisatiespeech: een deel van de Russische bevolking wordt opgeroepen voor militaire dienst. Naast een reactie van Rutte en discussies tijdens de Algemene Politieke Beschouwingen, resulteerde de toespraak ook in een stroom van nepnieuws. Nieuwscheckers checkte deze week berichten over files aan de Finse grens en de plotselinge populariteit van de zoekterm ‘hoe je thuis je arm breekt’.

Factchecks van Nieuwscheckers
De nasleep van Poetins mobilisatietoespraak
Bron: Pixabay
Bron: Pixabay
Russische piek in botbreuk-zoekopdrachten minder groot dan het lijkt
Na de mobilisatie-speech van Poetin zoeken Russen massaal naar de beste manier om hun arm te breken als manier om onder de dienstplicht uit te komen. Dat was volgens Newsweek, RTL Nieuws, De Telegraaf en andere media te zien in piekende zoekopdrachten in Google Trends. Op het eerste gezicht is dat zo, maar Google Trends laat geen absolute aantallen zien, alleen een relatieve stijging van de belangstelling. De interesse in antwoorden op ‘hoe Rusland te verlaten’ en ‘hoe mobilisatie te voorkomen’ is een stuk sterker. Lees de hele factcheck op Nieuwscheckers.nl.
Nee, dit is geen file van vluchtende Russen voor de Finse grens
screenshot Twitter (bewerkt)
screenshot Twitter (bewerkt)
Een virale video beweerde dat Russen massaal in de rij staan aan de Finse grens om Rusland te verlaten omdat Poetin een gedeeltelijke mobilisatie afkondigde. Dat klopt niet: de video blijkt al weken ouder te zijn dan de dag dat Poetin zijn toespraak hield. Ook de Finse grenswacht zag geen extreme toename in het aantal Russen dat Finland binnenkwam sinds de gedeeltelijke mobilisatie.
Beschuldiging corruptie Van Dissel blijkt vals
Aantijgingen over corruptie aan het adres van OMT-voorzitter Jaap van Dissel, die al enkele weken circuleerden en waar Kamervragen over werden gesteld, bleken deze week vals. De bron was een aanbieder van coronatests die een gefantaseerd rapport over banktransacties van Van Dissel verspreidde.
De beschuldigingen werden publiek door een podcast van ondernemers Erik de Vlieger en Yves Gijrath, die beweerden over bewijs te beschikken dat Jaap van Dissel op een privérekening 750.00 euro aan steekpenningen had ontvangen van Stichting Open Nederland, die zich beijverde voor coronatoegangstests.
De Vlieger en Gijrath weigerden hun bewijs openbaar te maken, maar toen dit langs andere weg op sociale media verscheen, werd het door Twitterspeurders snel kapotgecheckt: het bankrekeningnummer was niet van Van Dissel en Open Nederland werd niet vermeld. De bron van het ‘bewijs’ werd vervolgens onthuld door NRC en Follow the Money: zij bleken al eerder benaderd door Maarten Cuppen, directeur van een testbedrijf, die van een privédetective hetzelfde had gekregen. Beide nieuwsmedia concludeerden na onderzoek dat het zogenaamde financiële rapport onbetrouwbaar was en lieten de zaak rusten.
Het RIVM eiste na deze onthullingen een rectificatie van De Vlieger en Gijrath, die daaraan voldeden. Het RIVM neemt daarmee ‘voor deze keer’ genoegen.
Het kwaad was echter al geschied: hoewel de beschuldigingen al waren doodgecheckt door onderzoeksjournalisten, werden ze openbaar en bereikten ze een groot publiek via het alternatief-rechtse media-ecosysteem, Kamervragen van Wybren van Haga, tweets van FvD-politici en een vergeefse debataanvraag van Gideon van Meijeren (FvD).
Goede informatie is duur: helaas bevinden bijna alle journalistieke achtergrondverhalen over deze affaire zich achter een betaalmuur. 
Factchecks van andere media
Deze week komen gecheckte beweringen vanuit alle hoeken. Van leven onder het ijs van Antarctica tot de verrassende efficiëntie van windmolens.
Geen geheime steden onder Antarctica
Het lijkt de strekking van een avonturenfilm, maar een groep Facebookgebruikers gelooft echt dat Rusland geheime steden onder Antarctica heeft ontdekt. Toch blijft het hier bij een fantasie, blijkt uit een recente factcheck van USA Today. Na gesprekken met meerdere experts werd al snel duidelijk dat er geen enkel bewijs is voor leven onder het oppervlakte van Antarctica. Bovendien zou een stad bezwijken onder de druk van het ijs. De claim dat Rusland desondanks over een ontdekking berichtte is ook vals. 
Niet hybride auto’s maar defecte bovenleiding oorzaak treinbrand
Op Facebook worden beelden gedeeld van een trein met brandende elektrische auto’s. Er wordt beweerd dat deze auto’s de oorzaak waren van de brand. Uit een factcheck van DPA blijkt echter dat de brand ontstond door een defect in de bovenleiding die op de trein terechtkwam. DPA wijst er ook op dat het ging om hybride auto’s en niet om auto’s die enkel op batterij rijden. Dit betekent dat de ernst van de brand minder groot was dan op Facebook werd gesuggereerd.
Pakkende slogan voor windmolens vraagt om nuance
‘Één “rondje” van een windmolen kan een huishouden een dag doen draaien,’ schreef Vlaams parlementslid Els Ampe (Open VLD) op Twitter. Deze claim is volgens Knack te herleiden naar Peter Eecen van onderzoeksorganisatie TNO, die in een uitzending van EenVandaag de uitspraak verder heeft toegelicht. Op basis van deze verheldering en bevestiging van meerdere bronnen concludeert Knack dat de bewering weliswaar correct is, maar dat de tweet van Ampe wel om nuance vraagt. Zo zouden windmolens inderdaad in één omslag van de wieken een huishouden van stroom kunnen voorzien, maar dan moeten de molens wel op vol vermogen draaien. Dit gebeurt in werkelijkheid vaak niet. 
En verder...
  • De langverwachte ‘edit’-knop van Twitter wordt binnenkort gelanceerd, maar maakt zorgen over misinformatie op het platform eerder groter. [Poynter]
  • In tegenstelling tot techgiganten Meta en Twitter besluit Microsoft om nepnieuws niet te markeren uit angst voor beschuldigingen van censuur. [Tweakers
  • In een nieuwe poging om Facebook te slim af te zijn, worden in anti-vaxgroepen steeds vaker wortel-emoji’s gebruikt als alternatief voor ‘het vaccin’. [VRT]
  • Mede dankzij de inspanningen van Russische trollen viel de baanbrekende Women’s March van januari 2017 uiteen, schrijft de New York Times.
  • Extreem rechtse sites 8kun en Daily Stormer bleven tot voor kort in de lucht dankzij een datacentrum in Flevoland. Na vragen van NRC werden de sites offline gehaald.
  • Omgebracht door vaccinatie tegen Covid-19 of toch door oud-presidentskandidaat Hillary Clinton? Complottheorieën rondom de dood van Elizabeth II verspreidden zich afgelopen week volgens een inmiddels bekend draaiboek. [Thai PBS]
Kijktip: Elliot Higgins over open source investigations
Bellingcat-oprichter Elliot Higgins geeft een presentatie over open source investigations aan de hand van veel foto- en video-voorbeelden.
Eliot Higgins (Bellingcat) - Bellingcat and the Rise of Online Open Source Investigation
Luistertip: Het uur van de waarheid
De VRT maakt een podcast die duikt in de wereld van nepnieuws en online bedrog, samen met factcheckers en experts. De eerste afleveringen behandelen onder andere petities van politici en extreme content op TikTok.
Agenda
  • 11-12 oktober Conferentie MISDOOM - Een gratis toegankelijke wetenschappelijke conferentie over desinformatie op Open Online Media.
Tot zover de nieuwsbrief - tot volgende week!
Alexander, Peter, Michelle, Arno, Maaike en Leon
Vond je deze editie leuk?
Klik hier om je uit te schrijven.
Als deze nieuwsbrief doorgestuurd is en je wilt je aanmelden, klik dan hier.
Gemaakt door Nieuwscheckers met Revue.
http://www.nieuwscheckers.nl