Hoe Google ''zelfonderzoek'' zo betrouwbaar mogelijk probeert te maken

#118・
1.6K

abonnees

120

edities

Revue
 
 
8 oktober · Editie #118 · Bekijk online
Nieuws van Nieuwscheckers
Wat doe jij als je twijfelt over een bewering? Goede kans dat je Google inschakelt. Maar ga je dan op zoek naar informatie die je vermoeden bevestigt of juist niet? Daarover verscheen onlangs nieuw onderzoek. Ook recent gepubliceerd: het boek Waarheidszoekers van Cees Zweistra, waarin hij complotdenken probeert te verklaren. Een recensie lees je in deze nieuwsbrief. Veel leesplezier!

Illustratie Pixabay
Illustratie Pixabay
Onderzoek naar hoe zoekmachines misvattingen kunnen rechtzetten
Wat doe je als je informatie tegenkomt waarvan je denkt: is dat echt zo? Goede kans dat je dan Google aanslingert om bij een betrouwbare bron op te zoeken of het wel of niet klopt. Dat klinkt als een goede strategie.
Maar het kan ook anders uitpakken. Mensen kunnen met een zoekmachine ook juist gaan speuren naar informatie die hun opvattingen onderschrijft. Dit wordt in de wetenschappelijke literatuur ook wel ‘confirmation bias’ genoemd: de neiging van mensen om op zoek te gaan naar informatie die hun bestaande ideeën bevestigt.
Maar welke van deze twee strategieën passen mensen daadwerkelijk toe als ze een feit gaan controleren dat ingaat tegen hun eigen ideeën? Dit is getest in een experiment dat onlangs is gepubliceerd in het wetenschappelijk tijdschrift PLoS ONE.
Het experiment
In dit experiment kregen Japanners de onjuiste bewering te lezen dat meer dan 20 procent van de bijstandstrekkers in Japan bestaat uit mensen van een Zuid-Koreaanse minderheidsgroep. In werkelijkheid is dit percentage veel lager. De deelnemers aan het onderzoek kregen vervolgens de opdracht om met een zoekmachine uit te zoeken of de bewering klopt.
De Japanners met negatieve vooroordelen over de Zuid-Koreaanse minderheidsgroep, en die dus vatbaar zouden zijn voor misinformatie over deze minderheidsgroep, bleken na het zoeken een stuk minder van mening dat de 20%-bewering klopt. Door het zoeken waren ze er dus achtergekomen dat dit percentage niet klopt. Van ‘confirmation bias’ bleek dus geen sprake.
Dit effect trad gek genoeg niet op bij de mensen die geen negatief vooroordeel hadden over de Koreaanse minderheidsgroep. In die groep nam het aantal mensen die geloofden dat het percentage klopt, niet af door het zoeken.
Ook opvallend: hoewel mensen met negatieve vooroordelen door te zoeken minder geneigd zijn misinformatie te geloven, verslechterde hun beeld van de minderheidsgroepering. Het wegnemen van feitelijk onjuiste denkbeelden is blijkbaar geen remedie tegen negatieve vooroordelen. Sterker nog, die kunnen erdoor versterken.
Maatregelen van Google
Met zoekmachines informatie zoeken kan dus helpen om misvattingen te corrigeren. Maar het effect ervan staat of valt natuurlijk met de betrouwbaarheid van de sites die in de zoekresultaten getoond worden. Lang niet altijd staan de betrouwbaarste bronnen bovenaan. Gelukkig zet Google stappen om de zoekresultaten betrouwbaarder te maken. Zoals:
  • Google kondigde vorige week aan meer contextinformatie aan te bieden over de websites die getoond worden in de zoekresultaten, zoals informatie over de site op Wikipedia en reviews van bezoekers. Deze contextinformatie krijgen gebruikers - voorlopig alleen in de VS en voor zoekresultaten in het Engels - te zien als ze klikken op de drie puntjes die staan achter het webadres van een zoekresultaat.
  • Google zal ook geen advertenties meer plaatsen bij websites die desinformatie publiceren over klimaatverandering. Dit beleid geldt ook voor YouTube.
  • Google begon afgelopen juni met een test om gebruikers te waarschuwen voor onbetrouwbare zoekresultaten, bijvoorbeeld als het gaat om recent nieuws waarvan de feiten nog niet vaststaan.
  • Factchecks zijn sinds 2017 duidelijk zichtbaar en herkenbaar in de zoekresultaten van Google (zie het voorbeeld hieronder).
De weergave van een factcheck in de zoekresultaten van Google.
De weergave van een factcheck in de zoekresultaten van Google.
Factchecks van deze week
KNACK: Online prijzen worden bepaald door veel meer factoren dan alleen je telefoon
In een interview met Knack beweerde de Belgische retailexpert Pierre-Alexandre Billiet dat Airbnb een hogere prijs zou vragen voor een appartement als je reserveert via een iPhone. Daar zette een Knack-lezer zijn vraagtekens bij en na een mail kwam de kwestie terecht bij de factcheckers van het Belgische medium.
Zij begonnen empirisch: wat gebeurt er als we het zelf doen? Daar kwamen erg uiteenlopende prijzen uit, maar niet een verschil tussen iPhone en Android. De geraadpleegde experts sluiten niets uit, maar schetsen een ander beeld. Techbedrijven kunnen hun prijzen bepalen op basis van zo veel data: het verschil tussen iPhone en Android is voor hen nauwelijks interessant. Ook worden de prijzen op Airbnb met name bepaald door de huurders. Airbnb kan enkel zijn eigen commissie omhoog en omlaag schroeven. [Knack]
Via Airbnb kun je accommodaties huren en verhuren (Beeld via pxfuel, DMCA)
Via Airbnb kun je accommodaties huren en verhuren (Beeld via pxfuel, DMCA)
DPA: De grootvader van Hugo de Jonge was géén oorlogsmisdadiger genaamd Jacob
Aan de toch al grote verzameling desinformatie die de ronde doet over Hugo de Jonge, kan een bijzondere worden toegevoegd.: volgens een artikel dat op Facebook gedeeld wordt, zou zijn grootvader een collaborateur zijn geweest in de Tweede Wereldoorlog. Het gaat om Jacob de Jonge, die dezelfde veel voorkomende achternaam draagt als de Minister van Volksgezondheid. DPA-factchecking achterhaalde de echte naam van de opa van Hugo: Marinus de Jonge. [DPA-factchecking]
Boek: Waarheidszoekers - Wat bezielt complotdenkers?
Complotdenken is niet meer wat het geweest is, betoogt techniekfilosoof Cees Zweistra in zijn boek Waarheidszoekers. De complotdenkers van weleer probeerden wereldschokkende gebeurtenissen als de moord op John F. Kennedy of de aanslagen van 9/11 te verklaren door minutieus ongerijmdheden in het officiële verhaal te verklaren als clues voor een verborgen waarheid. De complotdenkers van nu daarentegen googelen gemakzuchtig ‘bewijzen’ bij elkaar voor complotten die volledig los staan van de werkelijkheid, waarin de aarde eigenlijk plat is en het Britse Koningshuis afstamt van buitenaardse reptielen.
Debunken is zinloos, volgens Zweistra, maar hij probeert hen wel te begrijpen. Na een inleidend hoofdstuk waarin hij pakkend bezoeken beschrijft aan zaaltjes waar de nieuwe waarheidszoekers samenkomen om hun kennis van het grote complot te vieren en te verdiepen, vat hij kritisch toonaangevende wetenschappelijke benaderingen van complottheorieën samen. Daarna volgt de hoofdmoot van het boek: een breed uitwaaierend essay over eigentijdse onvrede en vervreemding. 
Technologie nodigt ons uit om een leven te leiden buiten de echte wereld, echte relaties en echte kennis, betoogt Zweistra. Mensen shoppen op het web en kopen allemaal dezelfde door uitgebuite arbeiders in China geproduceerde spullen. Facebook is de nieuwe kerk, maaltijden komen van Deliveroo, en mensen googelen wat feiten over virussen en wanen zich epidemioloog. Complotdenkers staan voor Zweistra voor de lotuseters die zich het verst laten meevoeren door deze verleiding en zelfs tot geweld kunnen overgaan, zoals de bestormers van het Capitool. Een internetgedreven revolutie tegen een niet-bestaande misstand.
Zweistra’s betoog is hoogst actueel – tot de nieuwe complotdenkers rekent hij ook Baudet en Van Haga met hun claims over de coronapandemie. Het punt had echter ook in minder pagina’s gemaakt kunnen worden en de weidse filosofische vergezichten rusten op een beperkte empirische basis. Hij veronderstelt veel over het vervreemde bestaan van complotdenkers, zonder zich in hun levensverhalen te hebben verdiept. De tweedeling tussen ouderwets en hedendaags complotdenken is niet zo zwart-wit: ook veel complottheorieën over de coronapandemie zijn ‘ouderwetse’ fantastische verklaringen voor een wereldomspannende ramp. Maar prikkelen tot meedenken en tegenspreken doet Waarheidszoekers wel. (Peter Burger)
Cees Zweistra: Waarheidszoekers. Wat bezielt complotdenkers? KokBoekencentrum, Utrecht.
En verder...
  • Deze week was er een grote storing bij Facebook, waardoor Facebook, WhatsApp en Instagram onbereikbaar waren voor gebruikers. Een van de gevolgen was dat er allerlei complottheorieën ontstonden. Zo circuleerde het onjuiste gerucht dat de gegevens van anderhalf miljard Facebook-accounts zouden zijn gestolen en te koop stonden op een hackersforum. [Vice]
  • Een oud-medewerker van Facebook klapte uit de school met de bewering dat Facebook vaak niet ingrijpt tegen desinformatie en haatdragende berichten, omdat die zorgen voor meer gebruikers en meer interactie op het platform. RTL Nieuws vroeg enkele experts om een reactie: “Op alle mogelijke manieren is het bereik van extreme ideeën vergroot.”
  • Tweede Kamerlid Wybren van Haga moet weer toegelaten worden op LinkedIn, oordeelde de rechter deze week. LinkedIn had het account van de politicus verwijderd omdat hij onjuiste informatie over corona op het platform publiceerde. LinkedIn hoeft verwijderde berichten van Van Haga niet terug te plaatsen, maar heeft volgens de rechter het beleid voor misinformatie onvoldoende uitgeschreven. [NOS]
  • Jan van Groesen, voorzitter van de Stichting Media-Ombudsman Nederland, waarschuwt in een opiniestuk voor NRC dat het toelaten van Ongehoord Nederland tot de publieke omroep, een grote fout is. “Een geregelde stroom van onjuiste informatie, zonder dat de burger kan bepalen waar deze vandaan komt en waarheen deze leidt, is ontwrichtend voor onze liberale democratie.”
  • NRC plaatste deze week in de rubriek ‘Ikje’ het verhaal over een vriendin van een schoonzus die niet doorhad dat de toegenomen affectie van haar huisdier, een wurgslang, betekende dat het dier op het punt stond haar op te eten. Nieuwscheckers publiceerde al in 2017 een factcheck over dit broodje aap.
Even voorstellen: Maaike Reinhoudt
Ik ben Maaike Reinhoudt, een kersverse alumna van de opleiding Journalistiek en Nieuwe Media. Sinds oktober werk ik namens de Universiteit Leiden voor de Vlaams-Nederlandse tak van het EDMO-project, een Europees initiatief dat de krachten bundelt in de strijd tegen desinformatie. Ik ga me binnen dit project bezighouden met het creëren en onderhouden van een bruisend netwerk van experts, onderzoekers, fact-checkers en andere belanghebbenden op het gebied van desinformatie in Nederland en Vlaanderen. Vanzelfsprekend is Nieuwscheckers hier ook bij betrokken – en ik bij Nieuwscheckers!
Dat was ‘m weer voor deze week. Fijn weekend!
Alexander, Peter, Kim, Jord & Maaike
Vond je deze editie leuk?
Klik hier om je uit te schrijven.
Als deze nieuwsbrief doorgestuurd is en je wilt je aanmelden, klik dan hier.
Gemaakt door Nieuwscheckers met Revue.
http://www.nieuwscheckers.nl