Bekijk profielpagina

Factcheckmarathon

Revue
 
 
11 februari · Editie #135 · Bekijk online
Nieuws van Nieuwscheckers
Het duurt nog een maand voordat we weer naar de stembus gaan voor de gemeenteraadsverkiezingen, maar bij Nieuwscheckers lopen we ons nu al warm. Want vanaf 1 maart gaan we vanwege deze verkiezingen met ANP en Pointer van start met een factcheckmarathon. Je leest er meer over in deze nieuwsbrief. Als opwarmertje schotelen we je ook alvast een paar lokale factchecks voor.

Factcheckmarathon met Pointer en ANP
Nieuwscheckers begint met het ANP en Pointer (KRO-NCRV) op 1 maart aan een factcheckmarathon. Twee weken lang - tot de verkiezingsdag - controleren we met deze redacties en onze studenten de juistheid van beweringen en berichten die worden verspreid door onder andere politici en lokale politieke partijen die meedoen aan de gemeenteraadsverkiezingen op 16 maart.
Ben je benieuwd naar onze bevindingen aan de finish van deze marathon? Kom dan naar het afsluitende publieksprogramma over misinformatie rond de verkiezingen bij Beeld en Geluid Den Haag. Uiteraard houden we je ook via deze nieuwsbrief en onze website op de hoogte van onze factchecks!
De factcheckmarathon van vorig jaar op de redactie van Pointer in Hilversum
De factcheckmarathon van vorig jaar op de redactie van Pointer in Hilversum
Factchecks van Nieuwscheckers
Over de gemeenteraadsverkiezingen gesproken, op onze site zijn al enkele factchecks hierover te vinden. Zo stelden we al vast dat Leiden niet de meest versteende stad van Nederland is, zoals Partij Sleutelstad in het verkiezingsprogramma schreef.
Deze week hadden er weer zo eentje. Deze keer was het de Amsterdamse afdeling van de Christen Unie die in het verkiezingsprogramma heeft staan dat Amsterdam de ongezondste stad van Nederland is. Nu blijkt uit onze factcheck dat Amsterdam inderdaad slecht scoort op allerlei criteria die de ChristenUnie noemt (zoals luchtkwaliteit, alcohohol, roken en drugs), maar het is een slag in de lucht om Amsterdam op basis daarvan uit te roepen tot ongezondste stad van het land. Een ranglijst van ongezonde steden bestaat ook niet.
Rokende mensen in het centrum van Amsterdam. Foto: RosiePosieTosie (CC BY-ND 2.0).
Rokende mensen in het centrum van Amsterdam. Foto: RosiePosieTosie (CC BY-ND 2.0).
En dan nog weer eentje over Leiden. In het verkiezingsprogramma van Partij Sleutelstad valt te lezen dat de schuldquote van de gemeente Leiden zal stijgen naar liefst 197% in 2024: oftewel ruim 1 miljard. Daarmee koerst de stad af op de hoogste schuldquote van alle gemeentes in Nederland. Dat klinkt allemaal best bizar, maar het klopt wel.
Nog een Leidse factcheck tot slot (sorry, we zijn nu eenmaal van de Universiteit Leiden): Partij Sleutelstad overschat referenda als middel om praktisch geschoolden en mensen met een lager inkomen meer burgerzeggenschap te geven. Omdat dit middel veel door deze groepen zou worden gebruikt, is het geschikt om politieke ongelijkheid te bestrijden, aldus het partijprogramma. Cijfers tonen echter aan dat praktisch geschoolden weliswaar voorstander zijn van referenda, maar ze in de praktijk weinig benutten.
Factchecks van andere media
Het gebeurt maar al te vaak dat mensen op sociale media foto’s en video’s misbruiken om verzonnen nieuws te creëeren. Nieuws dat ze gebruiken om hun standpunt mee te bewijzen. Sommigen gaan daar heel ver in.
Bijvoorbeeld door een foto van een Amerikaans jongetje dat in 2020 ernstig ziek werd na besmet te zijn met het coronavirus te gebruiken voor het verzinsel dat het een Nederlands jongetje zou zijn dat lijdt aan een hartontsteking als gevolg van een coronavaccinatie. Een factchecker van Knack beschrijft hoe dit verhaal redelijk makkelijk te ontzenuwen was door de foto terug te zoeken in Google Afbeeldingen.
Deze foto van een Amerikaans jongetje dat ziek werd door een coronabesmetting werd op sociale media misbruikt voor de leugen dat het een Nederlands jongetje is dat ziek werd na vaccinatie.
Deze foto van een Amerikaans jongetje dat ziek werd door een coronabesmetting werd op sociale media misbruikt voor de leugen dat het een Nederlands jongetje is dat ziek werd na vaccinatie.
Net zo'n lage streek is het gebruiken van een video van een Italiaanse leraar die zichzelf om onbekende redenen in brand had gestoken, om te beweren dat hij dat deed omdat hij ontslagen zou worden omdat hij niet gevaccineerd was. Daar was helemaal geen sprake van, want de man was gevaccineerd en er hing hem geen ontslag boven het hoofd. Een vals verzinsel dus, zo stelde Knack vast.
Deze kaart van Nederland toont geen geheim tunnelnetwerk
Afgelopen weken ging op Facebook en Instagram zelfs een landkaart van Nederland rond met een merkwaardig verzonnen verhaal. Op de kaart is een netwerk van rode lijnen zichtbaar. De lijnen zouden geheime tunnels zijn, volgens de delers van de afbeelding. Het idee van zulke geheime ondergrondse netwerken is een onderdeel van de QAnon-complottheorie. De tunnels zouden gebruikt worden voor het smokkelen van kinderen, die door de elite ontvoerd zijn voor seksueel misbruik.
De rode lijnen zijn wegen op een kaart die laat zien hoe Nederland erin 2200 uit kan zien.  Dus geen tunnels om kinderen te smokkelen.
De rode lijnen zijn wegen op een kaart die laat zien hoe Nederland erin 2200 uit kan zien. Dus geen tunnels om kinderen te smokkelen.
Een factchecker van DPA Factchecking zocht de kaart terug in Google Afbeeldingen en kwam er al snel achter dat het gaat om een afbeelding van architectenbureau LOLA. De kaart is onderdeel van een project dat gaat over de vraag hoe Nederland er in 2200 uit zou kunnen zien als de zeespiegel flink gestegen is. De rode lijnen laten een fictief wegennet zien.
Onderzoek: door angst voor nepnieuws meer uitgeven of sparen?
Zorgen over de toename van nepnieuws tijdens de coronapandemie kunnen invloed hebben op ons uitgavenpatroon.
Amerikaanse onderzoekers deden een experiment om consumentengedrag te analyseren in tijden van nepnieuws en corona. Een deel van de participanten kreeg een infographic te zien met als titel: Fake News: More Common than Ever, met daaronder enkele feiten over nepnieuws, om te kijken of dit onzekerheid zou opwekken. 
Hierna moesten ze namelijk vragen beantwoorden over hun welbevinden tijdens de coronapandemie (zoals: ‘ben je bang voor COVID-19?’). De groep die de infographic over nepnieuws had gezien, bleek zich ongeruster te voelen dan de groep die deze niet kreeg.  
Vervolgens kregen de deelnemers een reeks vragen over welk eten ze het liefst zouden willen bestellen bij een maaltijdservice. Mensen die ongeruster waren over corona en nepnieuws, waren meer geneigd om het goedkoopste eten te kiezen. Mensen die minder ongerust waren, bestelden duurdere maaltijden. 
Maar niet alle mensen die ongerust waren over corona en nepnieuws bestelden goedkope maaltijden; mensen met hoge inkomens bleken juist duurdere maaltijden te kiezen. Blijkbaar zoeken zij troost in het kopen van dure producten.
En verder...
  • Om gemeenten, provincies en andere overheidsinstanties voor te bereiden op mogelijke desinformatie in de periode voor de gemeenteraadsverkiezingen, heeft het ministerie van Binnenlandse Zaken een gids uitgebracht met uitleg en tips.
  • Volgens Amerikaanse inlichtingendiensten zouden de Russen een video willen maken waarin het lijkt alsof het Oekraïense leger een aanval pleegt op Russische inwoners. Maar welk bewijs hebben de Amerikanen hiervoor? [NOS]
  • Op sociale media kan je ze regelmatig tegenkomen: verzinsels over atleten die tijdens wedstrijden dood neervallen na een coronavaccinatie. The Washington Post reconstrueerde hoe deze valse verhalen zich over de hele wereld verspreiden.
  • Twitter is gestopt met het verwijderen van leugens over de Amerikaanse verkiezingen van 2020. Het platform maakte dit bekend nadat YouTube een dag ervoor nog een video van een Republikeins congreslid verwijderde, omdat hierin onwaarheden werden verkondigd over de toenmalige verkiezingen. [CNN]
  • De complottheorie ‘Birds aren’t real’ is er een van de Generatie Z. The New York Times ging onder andere in gesprek met de 23-jarige Peter McIndoe, die de beweging startte als parodie op complotdenkers.
  • Een nieuwe veiligheidsdienst moet de desinformatie die in Zweden rondgaat, bestrijden. Deze Psychologische Verdedigingsdienst moet ook buitenlandse desinformatiecampagnes weren. [de Volkskrant]
  • Ook EenVandaag maakte hier een item over. Desinformatie-onderzoeker Robert van der Noordaa van Trollrensics zegt hierover: “Het is logisch dat overheden dit gaan doen, want er is een enorme toename van propaganda en desinformatie.”[EenVandaag]
  • In zijn nieuwe driedelige serie ‘Forbidden America’ gaat documentairemaker Louis Theroux het gesprek aan met rechts-extremisten en andere opruiende figuren. In een artikel in The Guardian legt hij uit waar de serie over gaat en waarom hij vindt dat deze mensen gehoord moeten worden.
Luistertip: BBC-podcast The Coming Storm
De BBC-podcastserie The Coming Storm gaat ver terug om de voorgeschiedenis van de Capitool-bestorming te onderzoeken. Van de eerste samenzweringstheorieën over Bill en Hillary Clinton in de jaren negentig tot de QAnon-complotbeweging van de laatste jaren, aangewakkerd door socialemediaplatforms: alle complotten over ondermijning van de Amerikaanse democratie, die uitmondden in het geweld van 6 januari 2021, komen aan bod, verteld door betrokkenen. Nog dieper in de geschiedenis vindt podcastmaker Gabriel Gatehouse verontrustende parallellen met de heksenvervolging uit de vijftiende eeuw, een andere complottheorie over satanische, subversieve krachten, die – ook toen – werd verspreid via revolutionaire communicatie technologie: de boekdrukkunst.
Agenda
  • 10 maart, Beeld en Geluid in Den Haag: Tussen Feit en Fictie. Journalist Bas Haan, strafrechtadvocaat Meike Lubbers en wetenschapper Piet Bakker gaan in gesprek over hun eigen zoektocht naar de waarheid en de rol die burgers daarin vervullen. De tickets koop je online
  • 16 maart, Beeld en Geluid in Den Haag: Meet up factcheckmarathon. Op de dag van de verkiezingen wordt nagepraat over de uitkomsten van de factcheckmarathon. Te gast zijn de factcheckers zelf, maar ook politici en politieke duiders. De tickets koop je online
Stuur tips
Zie jij in de aanloop naar de gemeenteraadsverkiezingen in je woonplaats beweringen opduiken waarvan je je afvraagt of ze wel kloppen? Laat het ons weten via nieuwscheckersleiden@gmail.com.
Goed weekend!
Alexander, Peter, Maaike, Jord, Arno en Sofie
Vond je deze editie leuk?
Klik hier om je uit te schrijven.
Als deze nieuwsbrief doorgestuurd is en je wilt je aanmelden, klik dan hier.
Gemaakt door Nieuwscheckers met Revue.
http://www.nieuwscheckers.nl