Factchecken in oorlogstijd

#139・
1.95K

abonnees

149

edities

Meld je aan voor mijn nieuwsbrief

By subscribing, you agree with Revue’s Voorwaarden and Privacybeleid and understand that Nieuws van Nieuwscheckers will receive your email address.

Revue
 
 
11 maart · Editie #139 · Bekijk online
Nieuws van Nieuwscheckers
Wederom verschenen deze week veel onjuiste berichten over de oorlog in Oekraïne. Factcheckorganisaties van over de hele wereld hadden het weer druk met desinformatie debunken. Daarnaast in deze nieuwsbrief: weer een nieuwe reeks factchecks omtrent de gemeenteraadsverkiezingen. Samen met Pointer en het ANP factcheckten we deze week weer een aantal uitspraken van politici. 

Oekraïne: factchecken in oorlogstijd
De oorlog in Oekraïne woekert voort, en hetzelfde geldt voor de stroom aan onware, verdraaide, misleidende en selectieve berichten. De Russische propaganda staat er om bekend, maar ook van Oekraïnse zijde komen onjuiste berichten. De NOS geeft er twee voorbeelden van in dit artikel.
Wel heel ver gaan de beweringen die stellen dat de oorlog in Oekraïne in scene is gezet. Zo zouden videobeelden bewijzen dat acteurs geschminkt worden om zo slachtoffers te lijken van oorlogshandelingen. Klopt niks van, de beelden komen van opnames van een Oekraïense tv-serie uit 2020 [DPA Factchecking]. De BBC zet een hele serie van dit soort misleidende claims over dat de oorlog in Oekraïne een hoax is, op een rij.
Soms zijn er ook berichten of beelden waarvan velen denken dat ze gemanipuleerd zijn, maar waarvan na nadere bestudering blijkt dat ze toch echt echt zijn. Zo namen factcheckers van de Volkskrant een video van de Russische president Poetin - omringd door vrouwelijke piloten en stewardessen van de Russische luchtvaartmaatschappij Aeroflot - onder de loep, maar ze konden niks vinden wat er op zou kunnen wijzen dat de video nep is. Complimenten overigens voor de fraaie wijze waarop de Volkskrant de Oekraïne-factchecks online presenteert.
Poetin omgeven door vrouwelijke piloten en stewardessen van de Russische luchtvaartmaatschappij Aeroflot.
Poetin omgeven door vrouwelijke piloten en stewardessen van de Russische luchtvaartmaatschappij Aeroflot.
Over factchecks gesproken: die worden niet alleen ingezet om onwaarheden te ontkrachten, maar ook om onwaarheden te verspreiden. Dat klinkt gek, maar onderzoekers van Propublica ontdekten dat er namaakfactchecks worden gefabriceerd om verwarring te zaaien. Met verzonnen factchecks wordt namelijk de suggestie gewekt dat Oekraïne nepnieuws verspreidt. Zo verscheen een Russischtalige factcheck die zou weerleggen dat Oekraïense media valse beelden verspreiden over Russische bombardementen. Maar de betreffende beelden zijn helemaal niet verspreid door Oekraïense media.
Zelf video factchecken
Kom je nu zelf beelden tegen waarvan je je afvraagt of je ze moet geloven: onze stagiair Leon heeft een hele handige handleiding geschreven waarin hij uitlegt hoe je stap voor stap te werk moet gaan om video’s te verifiëren. Je vindt zijn handleiding op de website van Nieuwscheckers.
Ook handig om te weten: net als de Volkskrant heeft de NOS journalisten gezet op het controleren van beelden uit de oorlog in Oekraïne. Je kan hun werk volgen op Twitter via @nos_osint.
Factcheckmarathon met ANP en Pointer
De factcheckmarathon en de gemeenteraadsverkiezingen staan natuurlijk in de schaduw van de oorlog in Oekraïne. Desondanks is de marathon aardig op stoom geraakt. Dit zijn de factchecks die van de band zijn gerold deze week:
  • Volgens de lokale partij Stadsbelang Utrecht is het onmogelijk om de CO2 die alle inwoners van Utrecht uitademen met bomen te compenseren, want dan zouden 7,3 miljoen volwassen bomen moeten worden gepland. Maar dit is onzin, want het uitademen van CO2 draagt helemaal niet bij aan de opwarming van de aarde. [Nieuwscheckers]
  • In Op1 drong PvdA-leider Lilianne Ploumen er maandag op aan om 187.000 leegstaande huizen te benutten voor de opvang van Oekraïense vluchtelingen. Dit aantal blijkt irreële verwachtingen te wekken. [Nieuwscheckers]
  • Het aardgasvrij maken van een woning kost ‘afhankelijk van de woning rond de 35.000 euro’, beweerde Johan de Leeuw van ApOpa (Almere) tijdens een lijsttrekkersdebat op 23 februari 2022. Dat bedrag klopt, maar de kosten variëren wel sterk. Juist in Almere zijn inwoners goedkoper uit, omdat dit de gemeente is met de meeste duurzame woningen. [Nieuwscheckers]
  • “Kolenstroom is schoon, betrouwbaar en relatief goedkoop.” Dat zei Martin Bos, lijsttrekker namens Forum voor Democratie in Middelburg, afgelopen woensdag op Twitter. Maar kolenstroom blijkt uit onderzoek juist een van de meest vervuilende energiesoorten te zijn. [Nieuwscheckers]
  • Partijen in gemeenten rond het staalbedrijf Tata Steel schrijven veel over de luchtkwaliteit in hun gebied, de IJmond. In het verkiezingsprogramma van CDA Beverwijk staat: “Op het gebied van luchtkwaliteit worden geen normen overschreden.” CDA Velsen schrijft: “De kwaliteit van de lucht die wij in Velsen inademen is goed genoeg en het raakt onze gezondheid en leefomgeving.” Wettelijk gezien klopt dit. [Nieuwscheckers]
  • Tijdens een verkiezingsdebat in de Haagse wijk Benoordenhout stelde Tweede Kamerlid Machiel de Graaf van de Haagse PVV dat bijna alle partijen in zijn stad “voor groei van het aantal inwoners van Den Haag” zijn. Om die groei te bewerkstelligen liggen er plannen om grote woontorens te gaan bouwen. Maar deze uitlatingen zijn ongefundeerd. [Nieuwscheckers]
  • Chantal Zeegers, lijsttrekker en fractievoorzitter van D66 Rotterdam, stelde dat mensen “in Rotterdam maanden eerder dood dan in andere steden omdat onze lucht vervuild is”. Het blijkt dat de levensverwachting in de havenstad inderdaad lager is dan in de meeste andere grote steden en dat de inwoners van Rotterdam te maken hebben met de smerigste lucht in Nederland. [Nieuwscheckers]
  • Op Twitter wekt gemeenteraadslid en fractievoorzitter voor VVD Rotterdam de suggestie dat je 1 uur en 19 minuten onderweg bent als je met het openbaar vervoer vanIJsselmonde naar het Erasmus MC reist. Dat klopt niet, je kan er al in een half uur zijn. Nieuwscheckers]
  • Forum voor Democratie Helmond beweert dat de grote winkelketens in Helmond de winkelstraten domineren. Ondertussen zou er leegstand van woningen in de binnenstad zijn ontstaan. Dit blijkt allebei onjuist te zijn. [Nieuwscheckers]
Interview: Peter Burger in de Volkskrant
Nieuwschecker Peter Burger sprak met techjournalist Laurens Verhagen van de Volkskrant over hoe nepnieuws op sociale media een vlucht nam in de coronacrisis. De oorlog in Oekraïne levert alleen nog maar meer desinformatie, wat vraagt om nog meer factchecks. Factcheckers zoals hij en Rudy Bouma (Nieuwsuur) zijn er nu dus maar druk mee. In het interview lees je ook over de persoonlijke drijfveren van Burger: “Ik heb in mijn eigen leven enorm gefaald als factchecker. Altijd geloofde ik de verhalen van mijn moeder blind”, zegt Burger, die de geschiedenis als een extra drijfveer voor zijn gedrevenheid ziet. [de Volkskrant]
Nieuwschecker Peter Burger. Foto: Erik Smits
Nieuwschecker Peter Burger. Foto: Erik Smits
En verder...
  • Rusland heeft steeds minder succes bij het verspreiden van desinformatie op sociale media. Maar dat zou kunnen veranderen als er wordt gestopt met desinformatie debunken. [Scientific American]
  • Nepbewijs voor biologische wapens in Oekraïne gaat ook in Nederland rond. Biologische wapens zijn ziekteverwekkers, zoals bacteriën en virussen, die bewust worden verspreid om mensen, dieren of planten te schaden. [NU.nl]
  • We zijn er tegenwoordig weliswaar op bedacht dat een bericht nep kan zijn, maar hoe kunnen we nu weten voor welke berichten dat geldt en welk nieuws wél betrouwbaar is? Daar is nu een cursus fake news voor, aangeboden door Radboud Academy.
  • De Chinese overheid roept op tot een wet die nepnieuws verbiedt. [The Guardian]
  • Dat geldt ook voor de Europese Unie. In Brussel wordt er gewerkt aan sanctie-arsenaal tegen desinformatie uit het buitenland. [Leidsch Dagblad]
Luistertip
Eerder in deze nieuwsbrief noemden we ze al: de factcheckers van de Volkskrant. De redactie heeft een speciaal factcheckteam ingezet om beelden uit de oorlog in Oekraïne te controleren. In deze podcast vertellen ze hoe ze te werk gaan: hoe factcheck je een oorlog?
Agenda
  • Op 11 mei is er een VOGIN-IP lezing, hèt congres over het zoeken, vinden en vindbaar maken van informatie, met lezingen en workshops over factchecken van onder andere Brecht Castel van Knack en Alexander Pleijter van Nieuwscheckers. Schrijf je hier in.
Stuur tips
Zie jij in de aanloop naar de gemeenteraadsverkiezingen in je woonplaats beweringen opduiken waarvan je je afvraagt of ze wel kloppen? Of heb je andere tips over desinformatie en complottheorieën? Laat het ons weten via nieuwscheckersleiden@gmail.com.
Een prettig weekend!
Alexander, Peter, Maaike, Jord, Arno, Leon en Sofie
Vond je deze editie leuk?
Klik hier om je uit te schrijven.
Als deze nieuwsbrief doorgestuurd is en je wilt je aanmelden, klik dan hier.
Gemaakt door Nieuwscheckers met Revue.
http://www.nieuwscheckers.nl