Bekijk profielpagina

Coronaquatsch en apenpokken-apekool

Revue
 
 
12 augustus · Editie #158 · Bekijk online
Nieuws van Nieuwscheckers
Corona scoort nog steeds hoog als onderwerp voor onjuiste en misleidende berichten over gezondheid, maar apenpokken is een goede tweede. Verder in deze nieuwsbrief: factchecks over dieselauto’s en over wespen, onderzoek naar Holocaustontkenning op vijf socialemediaplatforms, een virale video over drijvende paarden en een boek over urban legends in negentiende-eeuwse kranten.

Factchecks van Nieuwscheckers
Oude video met vaccin-desinformatie verzamelt half miljoen views
Een virale twittervideo claimt dat in Taiwan meer mensen zijn gestorven door coronavaccinaties dan door corona-infecties. De video en de bewering zijn al vaker kapotgecheckt. Het feit dat zulke oude, gedebunkte video’s blijven circuleren en in vijf dagen een half miljoen views verzamelen, illustreert hoe beperkt sociale media optreden tegen verspreiding van desinformatie. Hoe de vork in de steel zit, lees je in deze factcheck.
Japanse oud-premier Abe niet vermoord om coronabeleid
De voormalige Japanse minister-president Shinzo Abe werd op 8 juli doodgeschoten. De moordenaar kwam naar eigen zeggen tot zijn daad omdat zijn moeder is geruïneerd door de Verenigingskerk, een nieuwe religieuze beweging waarmee Abe banden onderhield. Het is dus niet zo dat Abe, die al in augustus 2020 zijn ontslag aankondigde, werd vermoord vanwege zijn coronabeleid, zoals een twitteraar beweerde.
Dieselauto’s niet schoner dan elektrische
Met een screenshot van een verouderd AD-artikel uit 2019 claimde een twitteraar dat dieselauto’s even schoon zijn als elektrische. Inderdaad scoorde destijds de Mercedes C2020D goed op de Clean Air Index, maar sinds 2020 behalen alleen elektrische en waterstofauto’s de maximale score.
Drie foute beweringen over bijwerkingen van covidvaccinaties
Een Engelstalige video beweert dat apenpokken eigenlijk gordelroos is en daarmee een bijwerking van de wereldwijde covidvaccinatie. De video verspreidt desinformatie door een Australische voorlichtingsvideo te voorzien van nieuwe teksten en voice-over. Verder zijn er opmerkingen toegevoegd over andere bijwerkingen na covidvaccinatie, zoals bloedstolsels en ontstekingen aan de hartspier. Die complicaties kunnen inderdaad optreden, legt deze factcheck uit, maar in de fake video wordt niet verteld hoe zeldzaam deze bijwerkingen zijn.
Checks van dans, stamcelmoord en wespenleed
Ondanks de vakantieperiode verschijnt een behoorlijk aantal factchecks in de media, waarbij opvalt dat Vlaanderen de afgelopen weken structureel beter scoort dan Nederland. Hieronder volgt een selectie.
Satanisch ritueel blijkt opening academisch jaar
Een video van een experimentele dans circuleert al maanden online. De voorstelling zou tijdens een bijeenkomst van de NAVO hebben plaatsgevonden. De video verbeeldt daarmee volgens sommige twitteraars de krachteloosheid van het Westers bondgenootschap, anderen zien er zelfs een satanisch ritueel in. Kletskoek, schrijft Knack, de voorstelling speelde tijdens de opening van het academisch jaar aan de Universiteit Gent in oktober 2017. 
Experimentele dans aan Universiteit Gent
Experimentele dans aan Universiteit Gent
Geen stamcelmoorden op Oekraïense baby’s
Op pro-Russische sociale media gaat het verhaal rond van vier moeders die getuigen dat hun pasgeboren kind in een ziekenhuis in het Oekraïense Kharkiv werd gedood. Doel daarvan zou de internationale handel in stamcellen zijn. Het gerucht is gebaseerd op een artikel van de BBC uit 2006. Factcheck Vlaanderen duikt diep in de achtergronden, en vindt geen bewijs voor stamcelmoorden, maar wel voor illegale adoptie.
Onwaarheden over apenpokken en Bijbelse parallellen
Apenpokken blijft een bron van desinformatie en complotverhalen. FactCheck.org houdt een meme met logo’s van BBC en WHO tegen het licht waarin vier beweringen worden gedaan over besmettelijkheid, verspreiding en symptomen. Elke bewering blijkt onjuist. Reuters analyseert een Facebookpost die met Bijbelse verwijzingen stelt dat apenpokken eigenlijk lepra is. Wat die factcheck als uitkomst heeft zal je niet verbazen
Wespen gaan niet steken door Chanel 
‘Draag geen parfum of felle kleuren. Daar kunnen wespen agressief van worden’, schrijft het Vlaamse Metro. Knack ging te rade bij een aantal deskundigen. Kleur en geur trekken wespen aan, maar ze worden pas agressief als je in paniek om je heen gaat slaan. Het artikel is naar aanleiding van de check genuanceerd. 
Drijvende paarden blijken optische illusie
“And somehow Rose could not share the door with Jack”
“And somehow Rose could not share the door with Jack”
Afgelopen maandag ging een video viral op Twitter van twee paarden die op een traag stromende rivier voorbij komen drijven. Het bijschrift - “And somehow Rose could not share the door with Jack” - is een knipoog naar de dramatische slotscène in de film Titanic, waarin Leonardo DiCaprio kopje onder gaat in het ijskoude water. De tweet had woensdag 12 miljoen views verzameld en is inmiddels gedeletet, maar op Reddit is hij nog te bekijken. De vraag of het gaat om een videobewerking of optische illusie werd korte tijd later beantwoord door een iets langere versie van de video, waarin de paarden in beweging komen. Daily Mail toont de achtergronden met de originele video met geluid, de locatie en de makers.
Onderzoek: Helft van Holocaustposts op Telegram bevat ontkenning of vervorming
In bijna de helft (49%) van de keren dat de Holocaust wordt genoemd op Telegram, gaat het om berichten waarin de genocide op Joden in de Tweede Wereldoorlog wordt ontkend of waarin de feiten worden verdraaid. In Duitstalige Telegramkanalen gold dit zelfs voor 80 procent van het onderzochte materiaal. Dat blijkt uit een onderzoek van het Oxford Internet Institute in opdracht van Unesco, de VN en het World Jewish Congress.
De onderzoekers analyseerden socialemediaberichten in vier talen (Engels, Duits, Frans en Spaans) op vijf platforms (Twitter, Facebook, Instagram, Telegram en TikTok). Techbedrijven kunnen volgens de auteurs meer doen tegen deze geschiedvervalsing, maar het onderzoek signaleert ook een aantal bestaande initiatieven die navolging verdienen.
De onderzoekers onderscheiden ontkenning (de bewering dat Holocaust niet gebeurd is) en verdraaiing. In het laatste geval gaat het onder meer om het verheerlijken of juist bagatelliseren van de genocide, het verontschuldigen van daders en medeplichtigen. Andere vormen van verdraaiing leggen de schuld bij de Joden zelf, of stellen de Holocaust gelijk met andere gebeurtenissen. Doordat het materiaal (iets meer dan duizend berichten) werd verzameld in juni en juli 2021, gaat het daarbij vooral om de gelijkstelling van coronamaatregelen met de Holocaust. 
Ontkenning en verdraaiing waren het prominentst op het nauwelijks gemodereerde Telegram, maar ook platforms die wél richtlijnen hebben die Holocaustontkenning en antisemitisme verbieden, scoren slecht. Op Twitter ging het bij bijna een op de vijf (19%) vermeldingen van de Holocaust om ontkenning of verdraaiing, op TikTok bij 17 procent.
Dat Holocaustontkenning ook te vinden is op gemodereerde platforms als Facebook en Twitter komt onder meer doordat verspreiders automatische detectie omzeilen door telkens nieuwe alternatieve spellingen en codewoorden te gebruiken. Ook zagen de onderzoekers ogenschijnlijk onschuldige berichten die links bevatten naar extremistische sites en chatgroepen. 
De onderzoekers waarschuwen voor maatregelen die hun doel voorbij schieten, zoals de verwijdering van alle hashtags #Holocaust en #Auschwitz door TikTok. Zij zien meer in grotere transparantie van de techbedrijven over hun aanpak en in het promoten van accurate informatiebronnen. 
Boek: De prehistorie van het broodje aap
Een vrouw met een slang in haar maag, een arend die een peuter ontvoert, een ring die in zee valt maar weer wordt teruggevonden in een vis: allemaal volksverhalen die als nieuwsbericht in negentiende-eeuwse kranten verschenen. In The Nail in the Skull and other Victorian Urban Legends verzamelde de Britse folklorist Simon Young 70 van zulke vroege journalistieke broodjes aap.
Young beschrijft vier routes waarlangs urban legends de nieuwskolommen bereikten. Ze zijn alle vier nog altijd in gebruik. Om te beginnen namen redacties berichten over uit andere kranten: knippen en plakken leverde goedkope kopij op en als het bericht verzonnen bleek kon je de verantwoordelijkheid afschuiven. Andere urban legends haalden het nieuws via verslaggeving over verhalen die de ronde deden: journalisten meldden dat in het dorp X het verhaal ging dat iemand per abuis levend begraven was, of dat in het graafschap Y een bruid bij een spelletje verstoppertje in een dekenkist was gekropen en pas jaren later als skelet werd teruggevonden.
In de derde plaats waren er individuen die, bij vergissing of met opzet, zeiden dat ze zelf een uitzonderlijke ervaring hadden gehad. Ze waren bijvoorbeeld gedrogeerd en beroofd tijden een treinreis, een verhaal dat nog steeds rondspookt. Ten slotte waren er correspondenten en freelancers die compleet verzonnen verhalen aanleverden.
Met The Nail in the Skull laat Simon Young zien dat journalisten ook in de negentiende eeuw moeite hadden met het verschil tussen nieuwsberichten en volksverhalen en tussen feit en fake. Lees de hele bespreking hier.
En verder...
  • Nu.nl heeft een oude factcheck uit de archieven gehaald en aangepast aan de actualiteit. De check gaat over de herhaaldelijk opduikende bewering dat het KNMI de hittegolfstatistieken zou hebben aangepast. Deze check legt aan de hand van gebruikte meethutten uit hoe dat werkelijk zit.
  • Leg het perverse verdienmodel achter nepnieuws aan banden, schrijft Zahra Boufadiss in een column, naar aanleiding van de veroordeling van Alex Jones, die jarenlang kapitalen verdiende met het uitventen van complotten en merchandise.
  • Rudy Bouma is te gast in de VPRO podcast Europa draait door om te praten over zijn nieuwe serie #Ophef. Ook hij staat stil bij het belang van donaties voor complotsites in Nederland.
  • Satire en echte informatie worden nogal eens door elkaar gehaald. Zo ook afgelopen week, toen wetenschapper Étienne Klein als grapje een foto van een plakje chorizo op Twitter plaatste, met de mededeling dat het om de ster ‘Proxima Centauri’ zou gaan. De grap werd helaas niet door iedereen begrepen, waarna Klein zijn excuses aanbood voor de hoax die hij onbewust verspreid had. Oeps…
Agenda
Op 30 september organiseert BENEDMO een conferentie in Antwerpen met als thema ‘desinformatie in tijden van conflict’. Meer informatie en een inschrijflink volgen later, maar schrijf de datum vast in je agenda!
Tot zover de nieuwsbrief van deze week. Geniet van het mooie zomerweer!
Alexander, Peter, Arno, Maaike en Leon
Vond je deze editie leuk?
Klik hier om je uit te schrijven.
Als deze nieuwsbrief doorgestuurd is en je wilt je aanmelden, klik dan hier.
Gemaakt door Nieuwscheckers met Revue.
http://www.nieuwscheckers.nl