Profile bak

İnfodemi Bülteni #1

İnfodemi Bülteni
İnfodemi Bülteni
Merhaba,
Bültenimizde her ay belirlediğimiz bir konu çerçevesinde bilgi düzensizliği ile ilgili tartışmalara yer verecek, bu konu hakkında çıkan yayın, makale ve etkinlik duyurularını paylaşacağız. Bültenimizde aynı zamanda her ay, bilgi düzensizliği ile mücadeleyi kolaylaştırmak için başvurabileceğimiz çeşitli çevrim içi araçları sizlere sunacağız. Son olarak bültenimizde, önceki ay medyada hangi yanlış bilgilerin yayıldığına ve hangi doğrulama platformlarının bu bilgilere dair inceleme/analiz yaptığına yer vereceğiz.
Ayın Konusu: Bilgi Düzensizliğini Anlamak
İlk sayımızda bilgi düzensizliği ile ilgili temel kavram ve tartışmaları ele alıyoruz. Yanlış bilgi kavramı ve yayılımı hakkında farklı kavramsallaştırmalarla karşılaşabiliyoruz. Sahte haber, yalan haber, yalan terörü, uydurma haber vb. gibi kavramlar maalesef ciddi bir sorun haline gelen yanlış bilgi ekosistemini açıklamakta yetersiz kalıyor. Çünkü karşılaştığımız yanlış bilgiler tek türde karşımıza çıkmıyor; metin, görsel ve video gibi birçok bilgi türde olabiliyor. Üstelik, yanlış bilgi içeren haberlerin tamamı yanlış da olmayabiliyor.
Bilgi düzensizliği oldukça karmaşık bir yapı oluşturuyor. Bilgi düzensizliğini anlamak ve karşılaştığımız bilgileri analiz edebilmek için Claire Wardle tarafından kaleme alınan ve First Draft tarafından yayınlanan “Understanding Information Disorders başlıklı makaleyi Türkçe’ye çevirdik.
Bilgi Düzensizliğini Anlamak
Bizler dijital çağda “hiper-bağlantılı” topluluklar içinde, bir tıkla veya bir hareketle ihtiyacımız olan her türlü bilgiye ulaşabilir halde yaşamaya başladığımızda; hayatımızda yalnızca olumlu değişimler olacağına inanıyorduk. Ancak bu idealize edilmiş bakış, hızla yerini bilgi ekosistemimizin tehlikeli bir şekilde kirlendiği ve bizleri bir araya getirmekten çok ayrıştırdığı gerçeğine bıraktı.
Profesyonel biçimde tasarlanmış sahte/aldatıcı internet siteleri, aşırı-partizan içerikleri hızla dolaşıma sokuyor. Sahte hesaplar Instagram’da hakaret içeren memeler paylaşıyor ve “trol çiftlikleri” sosyal medya platformlarının trendlerini ve öneri sistemlerini manipüle ediyor.
“Sahte haber” kavramı tüm bunları anlamaya ve karşılamaya yeterli değil. Bu içeriklerin birçoğu sahte bile değil. Bu içerikler, genellikle temeli doğru bir bilgi üzerine oluşturulmuş yanlış bilgilere daha çok inanıldığını ve bu bilgilerin daha çok paylaşıldığını bilen kişiler tarafından bağlamından koparılarak oluşturuluyor. Birçoğu “haber” olarak tanımlanamaz halde. Bu içerikler, yeniymiş gibi tekrar paylaşıma sokulan eski moda söylentiler, meme’ler, manipüle edilmiş videolar, hedeflenmiş kitlelere yönelik dark adler (kara reklamlar) ve eski fotoğraflardan oluşmakta.
İçeriğin çeşidine göre –propaganda, yalanlar, komplolar, söylentiler, uydurmalar, aşırı-partizan içerikler, sahte (falsehoods) veya manipüle edilmiş medya- gibi duruma en uygun terimlerin kullanılması gerektiğini savunuyoruz. Ayrıca, dezenformasyon, mezenformasyon veya malenformasyon terimlerini kullanmayı ve bunların tamamını da “bilgi düzensizliği” olarak ifade etmeyi tercih ediyoruz.
Dezenformasyon, kasıtlı olarak zarar verme amacıyla oluşturulan ve yanlış olan içerikler anlamına geliyor. Dezenformasyon dolaşıma sokulduğunda, genellikle mezenformasyona dönüşür.
Mezenformasyon da yanlış içeriği tanımlamakta; ancak mezenformasyon yayan kişi, o bilginin yanlış ve yanıltıcı olduğunun farkında olmuyor.
Kullandığımız üçüncü kategori ise malenformasyon. Bu terim doğru bir bilginin zarar verme amacıyla paylaşılması olarak tanımlanır.
Mezenformasyon ve Dezenformasyonun 7 Türü
Mezenformasyon ve Dezenformasyonun 7 Türü
Bilgi düzensizliğinin bu kapsayıcı üç çeşidinin yanı sıra, ekosistemin karmaşıklığının anlaşılmasına yardımcı olduğunu düşündüğümüz yedi kategoriden de sıklıkla faydalanıyoruz.
İlk kez 2017 Şubat ayında First Draft tarafından yayınlanan bu kategoriler, konuyu “sahte haber” teriminin kullanımından öteye taşımak için kullanıldı. Daha farklı örnekler üzerinden düşünmeye imkân veren bu kategoriler hâlâ işe yarıyor; karşılaştığımız/karşılaşabileceğimiz birçok yanlış bilgi türü olduğunu gösteriyor.
Yukarıdaki şemada görüldüğü gibi, bir uçta hicivin diğer uçta uydurma türünde yanlış bilgilerin olduğu bu yelpaze yanlış bilgilerin zarar verme kapasitelerini gösteriyor. Tık avcılığı içeriği, yanıltıcı içerik, yanlış bağlamda kullanılmış doğru içerik, bir kurumun logosu veya tanınmış bir kişinin isminin yanlış bilgi ile ilişkilendirilmesiyle oluşan sahte kimlikli içerik, manipüle edilmiş içerik ve uydurulmuş içerik gibi başlıklarla tartışacağımız pek çok konu gibi bu konumlandırma da tartışmaya açık bir potansiyel taşıyor.
Yanlış bilgilerle tek bir şekilde karşılaşmıyor oluşumuz, sosyal medyada veya arkadaş-aile gruplarında karşılaştığımız yanlış bilgiler bu kategoriler altında değerlendirilebilir.
“Bilgi Düzensizliğini Anlamak” makalesine ulaşmak için:
İnfodemi Eğitimi Çevrimiçi Aracı
“İnfodemi Eğitimi” Çevrimiçi Eğitim Aracı, yedi temel başlık altında hazırlanan ders videoları ve konunun uzmanlarının anlatımları ile infodemi kavramının ne olduğunu kapsamlı şekilde ele alan ve infodeminin etkilerinin farklı boyutlarıyla tartışıldığı bir çevrim içi eğitim aracıdır.
TurkuazLab Saha/infodemi içerisinde bulunan derslikte “Temel Kavramlar, Bilgi Ekosistemi, Siyasal ve Sosyal İklim, Pandemi Döneminde İnfodemi, İnfodeminin Toplumsal Etkileri ve Önlemler-Araştırma Projeleri, Doğruluk Kontrolü ve Doğrulama Kuruluşları, Uluslararası ve Yerel Kuruluşlar” konuları yer almaktadır. Her derste ana ders videoları ve uzman konukların anlatımlarına; konu ile ilgili okumalara ve her ders için bilgi düzeyini ölçmek üzere hazırlanan test sorularına yer verilmektedir. Dersi tamamlayan kişiler İnfodemi Eğitimi sertifikası almaya hak kazanmaktadır. 
Ders Tanıtımı
Ders Tanıtımı
İnfodemi Eğitimi
🔎#COVID19 ile ilgili yanlış bilgilere karşı geliştirdiğimiz ve 7 ayrı dersten oluşan İnfodemi Eğitimi Çevrimiçi Aracını yakından inceleyelim:

https://t.co/NXxfChzubJ
Çevrimiçi Araştırma Araçları
Sosyal medya platformlarında birçok yanlış bilgiyle karşılaşıyoruz. Bu içerikler metin, görsel ve video gibi farklı bilgi türlerini içerebiliyor. Bununla beraber sosyal medya platformlarındaki bazı hesaplar da farklı amaçlarla dezenformasyon yayarak bilgi ekosisteminde kullanıcıları manipüle edip yanlış yönlendirebilmekte Karşılaştığımız bilgilerin doğru olup olmadığını ve sosyal medya hesaplarının gerçek olup olmadığını çeşitli araştırma araçlarını kullanarak analiz edebiliriz. 
Görselleri nasıl doğrularız?
Sosyal medyada karşılaştığımız görseller farklı bağlamlarda, geçmiş olaylarda veya manipüle edilerek paylaşılabiliyor. Şüpheli bulduğumuz görselleri arama motorlarında arayarak görselin ne zaman ve nerede kullanıldığı bilgisine ulaşabiliriz. Bunun için RevEye aracını tarayıcımıza ekleyerek karşılaştığımız görsele sağ tıklayıp aynı anda farklı arama motorlarında arayabiliriz.
Bir hesabın gerçek olup olmadığını nasıl anlarız?  
Botometer aracı bir Twitter hesabının etkinliğini kontrol eder ve ona bir puan verir. Yüksek puana sahip hesaplar bot aktivitesi olabileceğini gösterir. Bununla beraber ilgili hesabın profil fotoğrafını tersine görsel ile aramak, hesabın oluşturulma tarihine bakmak veya o hesapta kısa dönemde birçok içerik paylaşıl olması o hesabın gerçek olup olmadığı konusunda bilgi verebilir.
Bir hesabın gerçek olup olmadığını anlamak için diğer kullanabileceğimiz araç Foller.me. Bu araç herkese açık profiller hakkında genel bilgileri derleyen, attığı tweetlerin sayılarını, zamanlarını veren, konu ve hashtag’lerini çıkaran ve etkileşime girdiği diğer kullanıcıları görmemizi sağlayan bir uygulama. Bu uygulama ile şüphe duyduğumuz hesapları inceleyerek sahte olup olmadığı hakkında fikir edinebiliriz.
Son olarak “Have I Shared Fake News?” aracı ise Twitter hesaplarının ne kadar yanlış bilgi paylaştıklarını gösteriyor. Araç aynı zamanda paylaşılan içeriklerin siyasi yönünü ve partizan haber kaynaklarından ne kadar haber paylaşıldığını da tahmin ediyor.
Bu ay hangi yanlış bilgiler yayıldı?
Ağustos ayında yangınlar, göç ve koronavirüs ile ilgili birçok bilgi yayıldı. Türkiye'de doğrulama yapan ve IFCN imzacısı Doğruluk Payı ve Teyit.Org‘un Ağustos ayındaki analizlerini incelediğimizde 80 tane yanlış bilgi yayıldığını gördük. Aşağıdaki listede Ağustos ayında yayılan yanlış bilgilere ve türlerine ulaşabilirsiniz.
Bu konuyu sevdin mi? Evet Hayır
İnfodemi Bülteni
İnfodemi Bülteni @infodemiegitimi

İnfodemi Bülteni bilgi düzensizliği ile ilgili temel kavram ve tartışmaları inceler. Aylık olarak yayınlanan bültende ayın konusuna, infodemiyle ilgili yapılan çalışmalara, çevrim içi araçlara ve geçtiğimiz ayda yayılan yanlış bilgilere ulaşabilirsiniz.

Abonelikten çıkmak için buraya tıkla.
Bu bülteni yönlendirirseniz ve beğenirseniz, abone olabilirsiniz: buraya.
Created with Revue by Twitter.