Verhalen uit de ruimte

Hallo! Laatst was ik vier dagen in Arnhem voor Post-Truth Fiction #1, een workshop en conferentie ove
Niels ’t Hooft
Verhalen uit de ruimte
Door Niels ’t Hooft • Editie #4
Hallo! Laatst was ik vier dagen in Arnhem voor Post-Truth Fiction #1, een workshop en conferentie over de zin en onzin van fictie in het huidige tijdsgewricht. Ik wilde weer eens de diepte in, en dat lukte. Mijn hoofd en aantekeningenboekje ontploften zowat na alle lezingen, workshops, filmvoorstellingen en discussies over auteurschap, kapitalisme en waarheid.
Mensen klaagden dat er weinig speling in het programma zat, geen tijd om even stil te staan en na te denken, maar ik vond dat wel iets hebben. Ik waande me een ongetrainde marathonloper, benieuwd wanneer ik zou omvallen. Pas op de laatste dag hoorde ik niet meer wat mensen tegen me zeiden.
De week erna was moeilijker. Ik wilde uit al het kladwerk een soort manifest destilleren, maar wat in Arnhem zo helder had geleken, bleek nu ongrijpbaarder. En het was ook zo veel. De essentie ligt voor mij ergens op een snijvlak, altijd op een snijvlak, tussen gebruikersvriendelijkheid en rauwe expressie. Ik wil gladde verhaaltrucs inzetten om er iets geks mee te doen. In het hoofd van de lezer komen, om vervolgens zijn of haar verwachtingen op te blazen. Genrefictiewerelden verzinnen, maar dan wel hele rafelige.
Misschien hoef ik dat niet preciezer uit te leggen, en moet ik vooral doorgaan met het beter en bewuster toepassen van mijn subversieve toegankelijke pastiche. Het komt ook niet uit de lucht vallen, als je goed zocht kon je het al vinden in mijn eerdere werk, en heel erg in De verdwijners, en nu zeker ook in Radio Laika.
Daarover gesproken (bruggetje!): mijn serie van 13 audioverhalen (of moet ik zeggen mijn experimentele literaire micro-audio-mockumentary anthology show) is afgerond en 1 oktober komt er een releaseBestel Radio Laika – Verhalen uit de ruimte nu alvast: voor € 5 krijg je een digitaal boekje met de tracks, en voor € 10 een analoog boekje erbij. Deze zomer zetten we wekelijks een gratis verhaal online, zoals Huisje met open haard en Astronaut.
Tot zover het verkooppraatje. Lees vooral verder voor mijn maandelijkse links naar digitale literatuur en aanverwante zaken!

Benieuwd naar dit experiment van Ronald Giphart, met het Meertens Instituut en de Universiteit Antwerpen. Een “literaire synthesizer” gaat Gipharts eigen teksten aanvullen met door de computer geschreven, uit diverse registers puttend proza. Dat doet denken aan (en is geloof ik gestoeld op dezelfde techniek als) Writing with the Machine van Robin Sloan, dat zich beperkt tot oude sciencefiction, en de projecten van Ross Goodwin, die onder andere poëzie en woordenboeken inzet als corpus.
Mijn sceptischeoudemannenreactie: mijn onderbewustzijn is ook een literaire synthesizer! Het probleem van de schrijver is niet wilde ideeën genereren, maar die uitwerken tot een samenhangend en betekenisvol geheel! Ik zie dan ook vooral pragmatische toepassingen, bijvoorbeeld om praktische teksten in elkaar te zetten, en in de literaire context misschien een machine voor kleurrijke metaforen, of verrassende bijvoeglijk naamwoorden. Of simpelweg een synoniemengenerator die op intuïtieve wijze in schrijfsoftware is verwerkt.
Ross Goodwin kijkt verder. Hij hoopt dat machineschrijven ons in staat gaat stellen “to reach beyond our native writing capacities and produce work that might better reflect our wordless internal thoughts and notions”. Ik gok dat we daar in Gipharts experiment weinig van gaan terugzien, maar we zullen zien.
(Arnon Grunberg vertelde tijdens de presentatie van Hartenjager dat UvA-onderzoekers Voetnoot-columns willen gaan genereren. Zoals ik al zei: we zullen zien.)
Deze Duitse start-up verkoopt net als onder meer The Pigeonhole, Radish, KakaoPage en Serial Box digitale fictieverhalen in hoofdstukken. Maar gaat verder dan zijn concurrenten om die verhalen te presenteren zoals dat alleen op een scherm mogelijk is, met veel illustraties en transities. Het lijkt me nogal bewerkelijk om verhalen in deze vorm te maken, en potentieel afdoen aan de kracht van tekst, maar interessant is het wel. Lees dit visieverhaal voor meer over Oolipo.
Opvallend: de kleine rol die (bekende) auteurs spelen in deze app. Want dat is toch de belangrijkste reden waarom mensen een boek oppakken. Uit een onderzoek uit 2015: “48% van de Nederlanders zegt van een auteur die ze goed vinden zoveel mogelijk boeken te willen lezen”. In Oolipo ligt de focus op de ervaring van de app, niet op de schrijver en zijn of haar verhaal. Dan zie ik meer in het Patreon-model: een zo direct mogelijke band tussen maker en gebruiker smeden.
Het idee dat “big data en algoritmes” het succes van een boek (of andere cultuurproducten) kunnen voorspellen is niet nieuw. In Hollywood was er jaren geleden ophef over Worldwide Motion Picture Group, dat voor 20.000 dollar wel algoritmisch de succeskans van je scenario wilde beoordelen. En vorig jaar werd veel geschreven over het boek The Bestseller Code. Waarin wetenschappers Jodie Archer en Matthew Jockers claimden 80% van de blockbusterboeken te kunnen voorspellen. (Ik zou zeggen: die 80% is makkie. De overige 20%, de onverwachte, onvoorspelbare hits, het deel van de cultuur dat constant in beweging is, is veel moeilijker.)
Zelf verbaas ik me erover hoe weinig marktonderzoek er wordt gedaan in de boekenwereld, behalve door simpelweg boeken uit te brengen en te kijken wat er verkoopt. Daarom deed ik vier jaar geleden zelf een focustest. WPG lijkt die stap over te slaan: in plaats van beter naar lezers te luisteren, wordt er meteen naar de computer gegrepen. Op zoek naar snelle en makkelijke antwoorden?
Het algoritme van The Bestseller Code achtte de succeskans van Dave Eggers The Circle het hoogst. Vanwege factoren als taalgebruik en de jonge, sterke, vrouwelijke protagonist, maar zónder het technologie-kritische element te begrijpen. Hilarisch: een algoritme dat kritiek op een algoritme over het hoofd ziet. Terwijl dát het inderdaad grote succes veroorzaakte. Toch?
www.nrc.nl  •  Deel
Mario-games zijn de beste games, daar ga ik nog eens een doorwrocht essay over schrijven, maar vandaag hou ik het hierbij: Mario-games zijn al sinds Super Mario Bros. 3 in 1988 uitbundige uitbarstingen van creativiteit, maar ik rende laatst al een paar rondjes in het nieuwe deel (dat in oktober uitkomt op de Nintendo Switch), en dit keer is het zoveel, met zoveel verschillende stijlen en spelgenres, die op zo'n rommelige manier door elkaar lopen, dat ik iets diepers vermoed. Een zelfreflexieve Mario over de creativiteit van de Mario’s?
Tot slot: koop niet alleen de Radio Laika-release, maar luister deze zomer ook wekelijks naar Ondercast. Kortere afleveringen van het literair tijdschrift in podcastvorm, maar vaker. Inclusief interviewfragmenten met ondergetekende, over Radio Laika.
Hoe vond je deze editie?
Niels ’t Hooft
Maandelijkse updates over mijn werk als hybride schrijver, en interessante links over digitale literatuur.
Gemaakt door Niels ’t Hooft met Revue. Als deze nieuwsbrief doorgestuurd is en je wilt je aanmelden, klik dan hier. Als je deze nieuwsbrief niet meer wilt ontvangen, dan kun je je hier afmelden.