Bekijk profielpagina

Waardeloze honderdjes, opgerolde Nachtwacht

NOS Tweede Wereldoorlog
Een sigaar die wordt aangestoken met een honderdje is misschien wel het meest opvallende beeld op onze site deze week. Gevolg van de grote geldzuivering die wordt ingezet. Daarnaast in nieuwsbrief 45 meer over de redding van de O 19 en een wel zeer brutale inbraak.
In één klap worden deze week alle biljetten van 100 gulden ongeldig verklaard door minister Lieftinck. Wie zijn geld terug wil krijgen dient eerst maar eens te bewijzen waar het vandaan kwam. Een ingrijpende maatregel om winst van zwarthandel tegen te gaan en oorlogsprofiteurs af te straffen.
De operatie zou eind september 1945 een nog rigoureuzer vervolg krijgen: al het papiergeld moest worden ingeleverd, elke Nederlander moest een week lang overleven op dat ene, beroemde Tientje van Lieftinck.
Een waardeloos honderdje is nog ergens goed voor
Een waardeloos honderdje is nog ergens goed voor
Een andere opvallende foto is van de Nachtwacht, die opgerold als een tapijtje terugkeert uit Maastricht. Er is in de afgelopen jaren flink gesleept met het werk, maar het beroemdste schilderij van Nederland heeft de oorlog in de onderduik overleefd.
Zoek het beroemdste schilderij van Rembrandt
Zoek het beroemdste schilderij van Rembrandt
Ook Wilhelmina keert deze week terug naar huis. Haar terugkeer naar Paleis Noordeinde kan het definitieve einde van haar ballingschap worden genoemd. Ze neemt nog niet haar intrek in het paleis, in haar autobiografie noemt ze dat ongepast zolang er nog zoveel schaarste in ons land is. In plaats daarvan vindt ze onderdak in twee villa’s in Scheveningen.
Opvallend is dat er kort na haar vertrek van het landgoed Anneville bij Breda daar wordt ingebroken. De dieven komen weg met enkele Perzische tapijten. Voor zover we konden nagaan zijn ze nooit meer teruggevonden en bleven de daders spoorloos.
Niet voor iedereen is zo'n thuiskomst weggelegd. Langzaam druppelen dwangarbeiders terug uit Duitse gevangenschap, maar niet iedereen keert terug. De 20-jarige Cees Ippel overlijdt nu, twee maanden na de bevrijding. “Zijn ouders sterven van verdriet.”
Ook (vermeende) collaborateurs zijn nog lang niet thuis. In de ruïnes van het Haagse Duindorp worden ze gedwongen de schade te herstellen die de Duitsers aanrichtten, hoewel juridisch nog niet eens is vastgesteld of dit echt wel ‘foute Nederlanders’ waren. In Noord-Duitsland zijn leden van de Wehrmacht ingesloten in wat alleen maar reservaten genoemd kunnen worden, enorme openluchtgevangenissen waarbinnen ze redelijk veel bewegingsruimte hebben. Er is geprobeerd de zwaarste criminelen eruit te filteren voor verdere processen, zoals de beruchte SD'er Knorr, die deze week sterft in de Scheveningse strafgevangenis. Zelfmoord, luidt het officiële rapport, al blijven er vraagtekens.
In Nederland is men ook al bezig met de mythevorming rond de oorlog: in Wageningen onthullen prins Bernhard en generaal Foulkes een plaquette op de plek waar de Duitse bevelhebber in ons land de capitulatievoorwaarden te horen kreeg.
Nog voor het einde van de maand zou de plaat van de hotelmuur verdwijnen. Losgeschroefd door iemand in Canadees uniform. Trouw vond het een schandaal. “Heeft een als Canadees vermomde Duitser die de schande van Wageningen niet kon gedogen, de plaat gestolen? Of heeft een of andere, al of niet echte ‘Canadese’ souvenirjager de hand in het spel?”, vroeg de krant zich af. Het bleek allemaal minder spannend: na enkele dagen meldde een Canadese sergeant dat hij de tijdelijke houten plaat waarop het gedenkteken was bevestigd had vervangen door een marmeren ondergrond. “Enfin, de vrede is wéér getekend.”
In Nederlands-Indië is er nog geen tijd voor herdenkingen, daar woedt nog steeds de strijd. Onderzeeër O 19 wordt deze week uitgeschakeld doordat het op een rif loopt. De enige optie is het vaartuig te vernietigen. Indië zelf blijft grotendeels vrij van geweld, omdat de Amerikanen hebben besloten alle pijlen op Japan te richten. In die strijd zijn de Filipijnen nu volledig bevrijd.
Oorlogsberichten
Andere berichten deze week:
Niet gebruikt op de site
De redding van de O 19 zou een prominent plekje krijgen in de scheepsgeschiedenis van het reddende schip, de Cod. De Nederlandse bemanning gaf een dankfeest toen de Cod halverwege augustus terugkeerde in thuisbasis Perth. Tijdens de festiviteiten werd bekendgemaakt dat Japan had gecapituleerd. Blij dat ze de oorlog hadden overleefd zette de bemanning de ontvangst om in een feest van drie dagen. Om de redding en dat feest nooit te vergeten werd een martiniglas met de tekst O 19 geverfd op de commandotoren van de Cod. De Amerikaanse onderzeeër is inmiddels een museumschip in Cleveland.
Het martiniglas op de Cod (Tavoohio - CC by/nc)
Het martiniglas op de Cod (Tavoohio - CC by/nc)
75 jaar later: WO II en bevrijdingsnieuws uit 2020
Het aartsbisdom Utrecht dient opnieuw een aanvraag in voor een Yad Vashem-onderscheiding voor kardinaal Jan de Jong (1885-1955). Hij protesteerde herhaaldelijk openlijk tegen de Duitse bezetter en de deportaties van Joden. Er blijkt nu geen bewijs voor een eerder bezwaar, dat de kardinaal na de oorlog clementie voor een oorlogsmisdadiger zou hebben gevraagd.
In een van de laatste Duitse oorlogszaken is drie jaar cel geëist voor een bewaker van kamp Stutthof. De 93-jarige oud-SS'er Dey wordt volgens het jeugdrecht berecht omdat hij destijds minderjarig was.
En een geroofd bestek van een Joodse familie is terug dankzij de nabestaanden van een nazi-familie.
Het geretourneerde bestek
Het geretourneerde bestek
Vooruitblik
Volgende week aandacht voor de offers die de koopvaardij heeft gebracht tijdens de oorlog, het einde van de Prinses Irenebrigade en een indrukwekkende tentoonstelling van oorlogskunst.
Tot zover de nieuwsbrief van deze week. Stuur hem vooral door. Op- en aanmerkingen zijn altijd van harte welkom. Complimenten en tips worden in dank aanvaard, op vragen zullen we zo veel mogelijk proberen te antwoorden.
The English edition of our newsletter can be found here.
Tot volgende week en blijf ons ondertussen volgen op nos.nl/75jaarbevrijding en ons Instagram-account 75 jaar bevrijding.