Bekijk profielpagina

Unieke foto's kamp Vught

NOS Tweede Wereldoorlog
De vormgeving van onze nieuwsbrief is iets aangepast, nu de viering van 75 jaar bevrijding echt voorbij is. In plaats daarvan heten we voortaan NOS Tweede Wereldoorlog en in onregelmatig verschijnende edities zullen we u op de hoogte houden van NOS producties en nieuws over WO II. Dit keer unieke foto’s van kamp Vught en meer aandacht voor twee onderbelichte groepen in de oorlog: vrouwen en de koopvaardij.
Een heel bijzondere vondst in Vught. Er zijn foto’s gevonden van het kamp in de Tweede Wereldoorlog. Het is de eerste keer dat een Joods transport uit dit kamp zo indringend getoond kan worden. “Dankzij deze foto’s sta je na bijna 80 jaar als het ware tussen de slachtoffers op het perron”, zegt directeur Jeroen van den Eijnde. De foto’s werden door een Duitse militair gemaakt op 23 mei 1943, toen ongeveer 1250 mensen werden gedeporteerd naar Westerbork. Vanuit daar gingen ze vrijwel meteen door naar Sobibor, waar zij na aankomst in de gaskamers zijn vermoord. 
De beelden werden teruggevonden op een veiling, met een schutblad waarop staat ‘Erinnerung an meine Dienstzeit’. Het maken van dit soort albums werd aangemoedigd, legt NIOD-onderzoeker René Kok uit, maar het was niet de bedoeling dat er dit soort kiekjes werd gemaakt. “Er werden vooral foto’s gemaakt van uitstapjes naar het strand of van bijvoorbeeld Amsterdam. Het was niet de bedoeling dat deportaties werden gefotografeerd. De gruwelijkheden van de nazi’s moesten niet naar buiten komen.”
De Italiaanse politie heeft een schilderij van de 17e-eeuwse Franse schilder Nicolas Poussin in beslag genomen. Duitse militairen hadden het kunstwerk in de Tweede Wereldoorlog in Frankrijk geroofd van de Joodse eigenaren. Een kunstkenner herkende het werk in 2019 op een tentoonstelling in Maastricht, waarna het kon worden opgespoord. Het werk is teruggegeven aan de rechtmatige eigenaren.
Begin februari overleed de Britse oorlogsveteraan Tom Moore, die met een inzamelingsactie in coronatijd voor de Britse gezondheidzorg op 99-jarige leeftijd de harten van landgenoten stal. Hij werd met groots militair eerbetoon begraven, nadat hij op 2 februari aan corona was overleden.
En een 99-jarige oud-bewaker van concentratiekamp Stutthof zal niet worden vervolgd omdat hij te oud is voor een proces. Harry S. werd in 2017 aangeklaagd voor zijn rol bij de wreedheden in het kamp waar zo'n 60.000 mensen stierven aan ontberingen, mishandelingen en executies.
Herdenking bevrijding Kamp Westerbork
Op 12 april 1945 rolden Canadese tanks Kamp Westerbork binnen en kwam er een einde aan het lijden in het beruchte doorgangskamp, van waaruit 93 treinen waren vertrokken naar de vernietigingskampen van Auschwitz, Sobibor, Theresienstadt en Bergen-Belsen. Op 11 april staat het Herinneringscentrum stil bij de 75-jarige herdenking, die eigenlijk vorig jaar had moeten plaatsvinden maar vanwege corona niet doorging. De ceremonie wordt ‘s ochtends rechtstreeks door de NOS uitgezonden. 
In de avonduitzending blikt Herman van der Zandt met een gast terug op de herdenking en gaat hij dieper in op de bevrijding van het kamp. Verder in het programma een reportage met de zoon van één van de zusjes Brilleslijper, de Joodse zussen in het verzet uit het boek ‘t Hooge Nest van Roxane van Iperen. Hij bezoekt kamp Westerbork vanwaar zijn moeder en tante met het laatste transport naar Auschwitz werden gedeporteerd. Beide zussen overleefden de oorlog.
NOS Herdenking Kamp Westerbork: zondag 11 april 10.50-12.01 uur, NPO 1 en 19.22-20.48 uur, NPO 2
De Joodse Raad, 80 jaar later nog steeds controversieel
In 1941 wordt op last van de Duitse bezetter de Joodse Raad in het leven geroepen, een organisatie die de communicatie moet verzorgen tussen de Duitsers en de Joodse bevolking. Aanvankelijk gestart met het idee om de Joodse gemeenschap zo goed mogelijk te dienen, ziet de Raad zich al snel geconfronteerd met een duivels dilemma rond de anti-Joodse maatregelen en de papieren organisatie van de deportaties: weigeren en de nazi’s de vrije hand geven of meewerken om, zoals Cohen na de oorlog verklaart, “erger te voorkomen”. De Raad had immers ook de mogelijkheid om mensen voor transport te behoeden, al is het tijdelijk, door ze bijvoorbeeld voor zich te laten werken. In 1943, als het grootste deel van de Joodse gemeenschap al is gedeporteerd, worden ook de eigen medewerkers gedwongen op transport te gaan. 
Presentator Winfried Baijens spreekt over de Joodse Raad
Presentator Winfried Baijens spreekt over de Joodse Raad
Tachtig jaar na dato houdt deze kwestie de gemoederen nog steeds bezig. In een tv-programma komt de voormalig secretaresse van de Joodse Raad, Mirjam Bolle-Levie aan het woord. Ze is inmiddels 104 jaar oud en zegt: “Ze hadden geen keus, ze wisten niet wat er zou gebeuren.(…) Ik heb geen dingen gedaan, geloof ik, die Joden hebben weggestuurd of wat dan ook en ik heb me er niet voor geschaamd.” Daarnaast spreekt presentator Winfried Baijens met NIOD-onderzoekers Erik Somers en Laurien Vastenhout.
De Joodse Raad: zondag 11 april, 19.48-20.39 uur, NPO 2 
Vrouwen in het verzet
Op 4 mei zendt de NOS een documentaire uit over Jacoba van Tongeren, die aan het begin van de Tweede Wereldoorlog Groep 2000 oprichtte. Deze verzetsgroep hielp vele onderduikers in Amsterdam, maar na de oorlog is de rol van vrouwen in het verzet vaak onderbelicht gebleven: de meeste aandacht ging vaak uit naar het gewapende verzet, minder aandacht was er voor de vele vrouwen die met gevaar voor eigen leven onderduikers hielpen of als koerierster onder het oog van de bezetter voedselbonnen en wapens vervoerden. Op 4 mei besteedt de NOS op televisie en online aandacht aan een aantal verzetsvrouwen.
Bij het Noord-Hollands Archief in Haarlem zijn ze op zoek naar de verhalen van verzetsvrouwen uit die provincie. Heeft uw informatie of materiaal over een van de vrouwen die in Noord-Holland in verzet kwamen, neem dan contact op met het archief.
Vrijwilligers gezocht voor Koopvaardijkaarten
Het Nederlands Instituut voor Militaire Historie is op zoek naar vrijwilligers die 66.300 persoonskaarten van opvarenden in de koopvaardij willen invoeren. Nu de kaarten zijn gescand moeten de vrijwilligers vanuit huis de gegevens handmatig invoeren. Dat is informatie als voor- en achternaam, geboortedatum en religie, maar geregeld ook bijzonderheden over vermissing of overlijden, internering of desertie.
Tijdens de oorlog waren zo'n 32.000 zeelieden verplicht mee te blijven varen op de schepen waar ze aan het begin van de oorlog op voeren. Bijna de helft van die vloot ging verloren, duizenden mannen verdwenen in de golven.
Het is voor het eerst dat het NIMH op deze schaal vrijwilligers om hulp vraagt. Het instituut krijgt elk jaar honderden aanvragen over deze informatie. Door het te digitaliseren kunnen familieleden het voortaan zelf doorspitten.
Terugkijken/lezen/luisteren: 80 jaar Februaristaking
De podcast STAAKT! STAAKT! STAAKT! met Rob Trip over de februaristaking is nog altijd te beluisteren, ook via Spotify en Itunes.
Dank voor de vele positieve reacties die we ook van veel lezers van de nieuwsbrief hebben gekregen. De podcast is niet ongemerkt gebleven: er zijn al plannen voor nieuwe podcasts.
Nog meer over de Februaristaking: het verslag van de herdenking en het avondprogramma zijn terug te kijken. Burgemeester Halsema noemde de staking daar “een icoon van burgerlijk verzet”. Voor Willem Kraan betekende het protest tegen de Duitsers de dood.
Tot zover weer onze nieuwsbrief, graag tot de volgende keer.