Bekijk profielpagina

Uniek beeld uit Indië

NOS Tweede Wereldoorlog
Met nog vier dagen te gaan tot de officiële Japanse capitulatie naderen we ook het einde van dit project. Maar eerst in de 52ste editie van onze nieuwsbrief nog uniek filmmateriaal van de bevrijding in Indië, een opvallende piek in verkeersdoden en een een bezoekje aan de bunker van Seyss-Inquart.
Ons boek nadert voltooiing
Nu de verhalen voor de site allemaal geschreven zijn, richt de redactie zich op de laatste proefdruk voor het boek bij dit project. Er wordt druk gemaild om de beste foto’s te selecteren en de laatste hand te leggen aan de teksten. Halverwege oktober, de Maand van de Geschiedenis, hopen we het te kunnen presenteren.
Intekenen kan al op de website van de uitgever, of via uw reguliere boekwinkel.
Een voorproefje van het boek
Een voorproefje van het boek
Door met de nieuwsbrief van deze week!
Het filmpje is nog geen vijf minuten lang en heeft geen geluid. Toch was men verheugd toen in 2001 werd vastgesteld dat dit de bevrijding van Aek Paminke III is, negen dagen nadat de capitulatie van Japan was aangekondigd. Voor het eerst was er bewegend beeld van de bevrijding van een jappenkamp.
Dat het beeld bestaat is een klein wonder. Hoewel filmen verboden was had een van de gevangenen jarenlang een camera en een filmrolletje bewaard. Er was blijkbaar wel meer verborgen gehouden voor de Japanners: waar komen anders die rood-wit-blauwe vlag en het portret van Wilhelmina vandaan?
Klik op de foto om het filmpje te zien:
De bekendmaking van de bevrijding, foto Wilhelmina rechtsonder
De bekendmaking van de bevrijding, foto Wilhelmina rechtsonder
De film is ook nog tot 1 november te zien in de tentoonstelling Getekend in het Museon, waar objecten en indrukwekkende tekeningen uit de kampen centraal staan.
Nu de verhalen uit Indië loskomen, blijkt ook hoe moeilijk de situatie er voor Nederlanders geworden is. Nu de onafhankelijkheidsstrijd is losgebroken, is het achter de omheining vaak veiliger dan erbuiten. De Japanse bewakers houden nu de bewoners niet meer binnen, maar aanvallers buiten.
In deze Bersiap-periode, vernoemd naar het motto van de Indonesische strijders, kwamen duizenden mensen om. Zo vielen er eind oktober 150 doden toen bij Surabaya een vluchtelingentransport werd aangevallen. In diezelfde stad werd daarna de Slag om Surabaya gevochten tussen onafhankelijkheidsstrijders en Britse militairen die de status quo moesten behouden. Het is een bloedige periode die veel Nederlanders niet kennen, maar helaas buiten het bereik van ons project valt.
Straatgevechten in Surabaya (IWM)
Straatgevechten in Surabaya (IWM)
De Bersiap zou tot een grote uitstroom naar Nederland leiden. Daar is op dit moment in 1945 nog geen sprake van. Wel vinden nog altijd mensen hun weg terug naar huis vanuit heel Europa. Enkelen hebben het geluk dat ze met het vliegtuig vanuit Midden-Europa naar huis kunnen, maar voor velen is het een hele zwerftocht. Een trektocht door Zweden, een omweg door Frankrijk of gewoon lopend door Duitsland, zoals Lon Verstijnen deed nadat ze aan een dodenmars was ontsnapt.
In 2004 werd een documentaire gemaakt over deze ontsnapping. Madelon (Lon in de film) ontmoette toen voor het eerst sinds 1945 een van de Franse vrouwen met wie ze samen vluchtte. Het is een emotioneel weerzien, waarbij de vrijgevochten Madelon vertelt dat ze haar kinderen nooit met haar oorlogsverleden heeft willen belasten. Ze stierf in 2017 op 101-jarige leeftijd. 
Niet altijd volgt er een gelukkige hereniging aan het einde van die tochten. In het geval van Lotty Veffer bleken haar zus en ouders vermoord in Sobibór. Ook Theresia Wagner wachtte tevergeefs op iemand van haar grote gezin.
Een groep die niet op repatriëring zit te wachten, is de aanzienlijke groep Sovjetburgers die hier terecht zijn gekomen. Ze weten dat Stalin genadeloos zal omgaan met terugkeerders die gedwongen waren in het Duitse leger te gaan of te werken voor de vijand.
Een andere groep die nog even blijft zitten, is een groep bleekneusjes uit het westen van het land. De luxe oceaanstomer waarmee de kinderen de oversteek naar Engeland zouden maken is op weg naar hen op een mijn gelopen. De pogingen het wrak te bergen zou de Nederlandse pers enkele dagen bezighouden, tot het door storm in tweeën brak en definitief verging.
Ondertussen worden er door het hele land geld en goederen ingezameld voor het herstel van de oorlogsgebieden, bijvoorbeeld met de actie Amsterdam helpt Arnhem. In Rotterdam wordt een benefietwedstrijd gehouden waarbij de entree een stuk gereedschap is. Wat ook helpt, is dat prijscontroleurs ingrijpen bij veilingen: meubelstukken krijgen een maximumprijs, zodat ze niet voor woekerprijzen verkocht worden.
Letterlijk en figuurlijk een opsteker voor de bevolking: de regering kondigt aan dat er binnenkort een beter en groter rantsoen sigaretten komt.
Oorlogsberichten
Andere berichten deze week:
Niet gebruikt op de site
Tabak werd in 1941 ook gebruikt voor een mooi staaltje propaganda en tegenpropaganda. Op Koninginnedag van dat jaar gooide de RAF oranje sigarettenpakjes met de W van Wilhelmina af boven Nederlandse steden, vol “Nederlandsch-Indische Tabak”. Dit hart onder de riem werd al snel een collectorsitem. Daar sprong de NSB slim op in: de beweging maakte de pakjes nauwgezet na om te verkopen. Pas thuis ontdekte de roker een stempel “steun NSB” aan de binnenkant. In een artikel pochte de partij dat de truc, onder het motto “Ook deze illusie gaat in rook op”, 30.000 gulden had opgebracht. 
75 jaar later: WO II en bevrijdingsnieuws uit 2020
In Frankrijk is het herinneringscentrum voor een van de bekendste bloedbaden uit de Tweede Wereldoorlog beklad. Zo werd het woord ‘martelaar’ op een gevel vervangen door ‘leugenaar’. In Oradour-sur-Glane, het Franse ‘Putten’, werden in juni 1944 642 mensen door de SS vermoord.
Het Auschwitz Museum sprak zich deze week uit tegen een andere trend die het aanstootgevend noemde: filmpjes op videoplatform TikTok waarin mensen verkleed als Holocaustslachtoffers optreden, compleet met Jodenster, holle ogen en geschminkte blauwe plekken. Hoewel sommige makers zeiden juist aandacht te willen vragen voor de vervolgingen, stelt het museum dat die verhalen alleen accuraat en met respect verteld moeten worden.
left
Auschwitz Memorial
The 'victims' trend on TikTok can be hurtful & offensive. Some videos are dangerously close or already beyond the border of trivialization of history.

But we should discuss this not to shame & attack young people whose motivation seem very diverse. It's an educational challenge. https://t.co/CB4Ve2uRUK
En de bunker die Seyss-Inquart tijdens de oorlog gebruikte wordt tijdelijk beperkt opengesteld voor publiek. Het gebouw, vermomd als een onschuldige schuur, werd ook na de oorlog nog jarenlang gebruikt door defensie. Nu de overheid het gebouw verkoopt, is het even te bekijken. De eerste rondleiding zijn al volgeboekt, Omroep West kreeg al een voorproefje.
Vooruitblik
Volgende week de laatste berichten van ons project, met onder meer de berechting van nazi-leiders als Göring en Seyss-Inquart, de eerste Koninginnedag na de oorlog en de definitieve capitulatie van Japan.
Tot zover de nieuwsbrief van deze week. Stuur hem vooral door. Op- en aanmerkingen zijn altijd van harte welkom. Complimenten en tips worden in dank aanvaard, op vragen zullen we zo veel mogelijk proberen te antwoorden.
The English edition of our newsletter can be found here.
Tot volgende week en blijf ons ondertussen volgen op nos.nl/75jaarbevrijding en ons Instagram-account 75 jaar bevrijding.