Holocaust Namenmonument wordt geopend

#59・
37K

abonnees

62

edities

Meld je aan voor mijn nieuwsbrief

By subscribing, you agree with Revue’s Terms of Service and Privacy Policy and understand that NOS Tweede Wereldoorlog will receive your email address.

NOS Tweede Wereldoorlog
Bijna 80 jaar nadat in Nederland de deportaties begonnen, opent koning Willem-Alexander dit weekend het Holocaust Namenmonument. Daarnaast hebben we aandacht voor de Indiëherdenking van afgelopen maand en een net ontdekt verhaal over de beroemde Westerborkfilm. Tijd voor een verse editie van onze nieuwsbrief.
De steen van Anne Frank in het Namenmonument
De steen van Anne Frank in het Namenmonument
102.162 stenen. Allemaal voorzien van een naam, een geboortedatum en een leeftijd. 102.162 Joodse, Roma en Sinti slachtoffers die door vervolging in de Tweede Wereldoorlog nooit een graf kregen. Een voor een op alfabetische volgorde gezet, van de 1-jarige Anny Aa (met haar ouders en zus vermoord in Sobibor) tot de 19-jarige Heinrich Zysmanowicz (vluchteling uit Duitsland, in het eerste transport vanuit Westerbork naar Auschwitz gebracht). Vandaag opent koning Willem-Alexander het Holocaust Namenmonument in Amsterdam.
Het monument is aangelegd in de voormalige Joodse buurt van de hoofdstad, in de Weesperstraat, die voor de oorlog nagenoeg volledig werd bewoond door Joden. De uit bakstenen opgetrokken muren van twee meter hoog hebben de vorm van vier Hebreeuwse letters die samen ‘In herinnering aan’ spellen. Het levert een labyrint op dat de bezoeker moet beklemmen en desoriënteren, zeker doordat een roestvrijstalen constructie op de letters de omgeving in fragmenten weerspiegelt.
Het monument is ontworpen door Daniel Libeskind, zelf zoon van Holocaustoverlevenden en als ontwerper bekend van het Joods Museum in Berlijn en de wolkenkrabber die na 9/11 de plek van de Twin Towers innam. Een vriendin van Anne Frank, de toen 91-jarige Jacqueline van Maarsen, plaatste september er vorig jaar de eerste steen voor.
Het Namenmonument (Foto Dirk Spits)
Het Namenmonument (Foto Dirk Spits)
De plechtigheid van morgen wordt geleid door acteur Jeroen Krabbé, zelf in 1944 geboren in een gemengd-Joods huwelijk. Na joodse rouwgebeden en toespraaken van premier Rutte en burgemeester Halsema, opent koning Willem-Alexander het monument. Naar Joods gebruik doet hij dat door een steen op het gedenkteken te leggen.
De bijeenkomst is besloten, maar wordt morgenmiddag van 13.30 tot 15.15 uur live uitgezonden op NPO 1. 
Kort na de onthulling op zondagmiddag 19 september is het Holocaust Namenmonument van dichtbij te bekijken in een bijzondere online productie op NOS.nl en in de NOS-app. U kunt daarin in 360 graden ronddwalen in een groot deel van het labyrint van bakstenen muren, waarop de lange rijen met namen van slachtoffers te lezen zijn. Achter elke naam gaat een levensverhaal schuil en een tragisch einde. Twintig van deze persoonlijke en aangrijpende verhalen zijn in de special uitgelicht in tekst en beeld.
Ontdekking over Westerborkfilm
Marcus Degen in de trein
Marcus Degen in de trein
“Ik ben zeer waarschijnlijk dat jongetje hier achter het raam. En zeer waarschijnlijk is dit mijn moeder, die achter mij staat.” Marcus Degen kijkt naar beelden uit de beroemde Westerbokfilm, de propagandafilm die de Duitsers lieten maken van het doorvoerkamp. Afgelopen mei maakten onderzoekers bekend dat ze dertien personen hadden weten te identificeren op filmmateriaal van het transport op 19 mei 1944. Onder hen ook Marcus Degen en zijn gezin.
Voor het boek Kamp Westerbork gefilmd beten onderzoekers Gerard Rossing en Koert Broersma zich vast in de materie. Ze wisten onbekende beelden boven water te krijgen en probeerden door het materiaal te vergelijken met transportlijsten, namen op bagagestukken en geboortedata erachter te komen wie er destijds gefilmd waren.
Zo ontdekten ze dat het jonge gezin dat werd weggevoerd wel Marcus, zijn zus Stella en hun ouders moesten zijn. Met hetzelfde transport dat het Sinti-meisje Settela naar Auschwitz bracht vertrokken zij naar Bergen-Belsen. Hun vader zou er omkomen, de andere leden van het gezin vonden elkaar na de oorlog terug.
Tot hij vorig jaar werd gebeld door de onderzoekers wist Degen niets over de beelden. “Pas bij het telefoongesprek werd ik gewaar dat er een film ooit was gemaakt van het transport op 19 mei 1944, waar ik dus bij was met mijn familie. Samen met mijn vrouw, zoon en schoondochter heb ik die film gezien en toen konden we alle vier bevestigen dat dat jongetje Marc Degen was.”
Degen, die zich niets herinnert van die dag, noemt het emotioneel om het gezin te zien. “Dat je zelf ziet hoe je als 3-jarig jongetje weggevoerd bent, dat doet wel wat met je”, zegt hij. Toch is hij ook “supertrots” dat hij nog kan laten zien wat hem destijds is overkomen.
“Dit soort materiaal is superbelangrijk. Ik kan niet genoeg laten zien over wat er gebeurd is. Toekomstige generaties moeten weten wat er gebeurd is, en dat kan alleen door foto’s en films te laten zien. Anders zal men er nooit achter komen.” 
Indiëherdenking
Op 15 augustus werd bij het Indisch Monument in Den Haag herdacht dat 76 jaar geleden met de capitulatie van Japan officieel een einde kwam aan de Tweede Wereldoorlog. Jaarlijks worden op die dag alle slachtoffers herdacht van de Japanse bezetting van Nederlands-Indië.
De NOS zond die herdenking rechtstreeks uit. ’s Avonds presenteerde Winfried Baijens nog een programma over de herdenking. Daarin veel aandacht voor het Indisch zwijgen, niet willen of kunnen praten over de vreselijke dingen die gebeurd zijn.
Ook op NOS.nl was er natuurlijk aandacht voor de herdenking, zoals een verhaal over nieuwste generatie, die op zoek gaat naar het verleden van hun grootouders. “Als ik het niet weet, kan ik mezelf ook niet helemaal kennen.”
Overig nieuws
Berlijn in kleur
Berlijn in kleur
Het Nederlands Instituut voor Militaire Historie heeft bijzonder kleurenbeeld teruggevonden van de Olympische Spelen van 1936 in Berlijn. Een lid van de Nederlandse delegatie filmde wedstrijden, maar ook straatbeeld, waar militairen en rode hakenkruisvlaggen overheersen.
Ook teruggevonden: de identiteit van een Oekraïense vrouw die kort na de oorlog in Nederland overleed. Jekaterina Karpovna Tsokalo werd als krijgsgevangene tot dwangarbeid in Limburg gedwongen door de Duitsers en later geëvacueerd naar Friesland, waar ze in september 1945 overleed aan tbc. Omdat ze onder een verbasterde naam werd begraven, was tot nu toe onbekend wie ze was.
De aflopen zomer verloren we weer enkele personen die een rol speelden in de Tweede Wereldoorlog. Zo overleed de Britse oorlogsveteraan Ken Mayhew op 104-jarige leeftijd. Hij was de laatste nog levende drager van een Willemsorde uit de Tweede Wereldoorlog, vanwege zijn heldhaftig optreden tijdens de bevrijding van Zuid-Nederland. Ook de laatste bevrijder van concentratiekamp Auschwitz ontviel ons: de Joods-Russische David Dushman werd 98. In Georgië overleed op 102-jarige leeftijd de laatste persoon die had meegedaan aan de Texelse opstand van 1945. Grigor Baindoerasjvili werd na de oorlog teruggestuurd naar Georgië, waar hij zijn laatste jaren woonde in een huisje ingericht met kussens met Hollandse molens en een schilderij van Texel. Tot slot had ook de Griekse componist Mikis Theodorakis (bekend van de sirtaki uit Zorba de Griek) een band met de oorlog: als verzetslid werd hij meerdere keren opgepakt.
Oorlogsmuseum Overloon toont sinds deze zomer ruim 2000 brokstukken van een Britse bommenwerper die in maart 1945 werd neergehaald na een bombardement op Duitsland. Het toestel werd in 2016 opgegraven, waarbij ook nog resten van drie vermiste bemanningsleden werden gevonden. De manier waarop het wrak tentoon wordt gesteld is uniek in de wereld.
Nog een ander nieuw monument: deze maand werden het Oranjehotel en de Waalsdorpervlakte officieel uitgeroepen tot Rijksmonument. Zo'n 25.000 mensen hebben opgesloten gezeten in de gevangenis, van wie er ruim 250 werden gefusilleerd in de nabijgelegen duinen.
Franrijk gaat danseres, zangeres, actrice én verzetsstrijder Joséphine Baker eren: ze wordt bijgezet in het Panthéon in Parijs. Ze gebruikte tijdens de oorlog haar sterrenstatus, waardoor ze kon blijven reizen, om gecodeerde berichten verborgen in haar ondergoed naar Engeland en andere landen te smokkelen.
Tot slot nog de bijzondere ontmoeting van een 97-jarige Amerikaanse veteraan met de drie Italiaanse kinderen die hij bevrijdde. Via sociale media wist hij na driekwart eeuw weer contact te krijgen met het gezin. Net als 77 jaar geleden had hij Amerikaanse chocoladerepen meegenomen.
Herdenkingen
In grote delen van Gelderland en Brabant wordt deze dagen de jaarlijkse herdenking van operatie Market Garden gehouden, dit weekend alweer 77 jaar geleden. Voor de tweede keer op rij kunnen veteranen - hoe bijzonder is het dat ze nog zouden willen komen - er niet bij zijn. Online zijn ze er wel. Het publiek kan ook nog niet overal bij zijn, wel verzorgt Omroep Gelderland livestreams, zoals van de luchtlandingen op de Ginkelse Heide.
Market Garden kon twee jaar geleden in het kader van 75 jaar bevrijding nog groots herdacht worden. Op veel andere plaatsen gingen enkele maanden later herdenkingen vanwege corona helemaal niet meer door. Tal van steden en dorpen broeden op een manier om 75 jaar (plus 2) alsnog te vieren komend voorjaar.
In Drenthe werd afgelopen week al een bijzonder verhaal uit de oorlog herdacht: de voettocht die vrouwen uit Westerbork kort voor het einde van de oorlog moesten maken van de Duitsers. De herdenking was vanwege corona uitgesteld, maar werd nu alsnog ingehaald. Meer gebeurtenissen zullen volgen door heel het land, we houden u op de hoogte!
Tot zover weer onze nieuwsbrief over de Tweede Wereldoorlog, waarin we u van tijd tot tijd op de hoogte houden over onze producties. Mocht u zich willen afmelden, dan kan dat in het blok hieronder. Kent u mensen die mogelijk geïnteresseerd zijn in dit onderwerp, stuur de mail vooral door. Aanmelden kan eveneens hieronder. Graag tot de volgende keer!