Bekijk profielpagina

Geen hartelijke thuiskomst

NOS Tweede Wereldoorlog
Lang niet iedereen die terugkeerde naar Nederland werd met open armen ontvangen: dwangarbeiders en krijgsgevangenen werden soms als halve collaborateurs behandeld, zien we in onze 42ste nieuwsbrief. Daarnaast veel aandacht voor het leven onder Japanse overheersing en natuurlijk het overlijden van The Forces’ Sweetheart, Vera Lynn.
“Een klap in ons gezicht.” Zo noemt een oud-krijgsgevangene de kille thuiskomst in Nederland. Het werd de duizenden militairen die in 1943 waren afgevoerd naar Duitsland nagedragen dat ze ‘vrijwillig’ waren vertrokken. Waarom waren ze niet ondergedoken? Over dwangarbeiders die waren afgevoerd dacht men hetzelfde, ontdekten deze mannen tot hun verbijstering bij terugkeer. “Je had toch geen keus”, benadrukt een man die zich als SS'er behandeld voelt. “Als ik was gebleven dan waren mijn ouders opgepakt.”
Dwangarbeiders op weg naar huis
Dwangarbeiders op weg naar huis
De terugkeer is ook bitter voor de bewoners van de Betuwe die na maanden thuiskomen. Hun streek heeft maanden in de frontlinie gelegen en “overal loert de dood”. Het gebied is een van de zwaarst getroffen regio’s, blijkt ook uit de lijst die de regering heeft opgesteld. Nog zwaarder getroffen is IJmuiden, dat als Duitse Festung geregeld werd aangevallen door de geallieerden. Het is er een maanlandschap.
In Zeeland kraken ontheemde bewoners zelfs Duitse bunkers om te wonen. Weinig comfortabel, maar beter dan de ruïnes van huizen die verwoest zijn in de strijd. Hoe gevaarlijk terugkeer nog altijd is blijkt in Zeeland, waar een schip vol evacués op een zeemijn loopt: 19 mensen komen om.
Noodwoning in een bunker
Noodwoning in een bunker
Op andere plekken begraaft men de oorlogsslachtoffers die nog altijd teruggevonden worden. Verzetshelden die een anoniem graf kregen. Soms krijgt de familie nu pas bevestiging van hun bange vermoedens: elke dag staan er in de kranten rouwadvertenties van personen die al maanden eerder zijn overleden.
In Nederlands-Indië wachten landgenoten nog altijd op het einde van de oorlog. Op Sumatra worden kampbewoners nog gedwongen te verhuizen naar een andere plek op het eiland. Terwijl velen toch al hoopten dat ook hun verlossing nabij is, overlijdt de Zeeuwse tekenaar Gabriëlse in gevangenschap. Tot het laatste moment legde hij het kampleven vast in Indië. Elders in Azië verbieden de Japanners cabaretvoorstellingen van Nederlandse artiesten die nog een beetje amusement brachten in de ellende.
Gabriëlse tekende zijn mede-gevangenen (Collectie Museon)
Gabriëlse tekende zijn mede-gevangenen (Collectie Museon)
Oorlogsberichten
Andere berichten deze week:
De bliktrommels zouden nog jarenlang opduiken in het straatbeeld, blijkt wel uit deze Polygoonbeelden uit de jaren 50. Bij het jaarlijkse ‘Beurstrommelen’ zijn ook nog de voedselblikken vertegenwoordigd.
Het ontstaan van Beurstrommelen
Het ontstaan van Beurstrommelen
Niet gebruikt op de site
Voor ons verhaal over cabaret in de Thaise jungle gebruikten we het boek Captive audience/captive performers. Daarin schrijft Sears Eldredge dat de delicate lotusdans die de gevangen militairen diep geraakt had, enkele maanden later een vervolg kreeg. Opnieuw stond er een lotusbloem op het podium, maar dit keer onthulde de ontluikende bladen geen danseres, maar een clown, die een dronken dansje deed.
Een van de artiesten die in een ander kamp de gevangenen vermaakte was Wim Kan, die in dienst moest toen Nederland tijdens zijn tournee door Indië werd bezet. In zijn ironisch getitelde boek 100 dagen uit en thuis nam hij liedjes op die hij in het kamp had geschreven:
“Ik zou zo graag weer ‘s in Den Haag voor ’t stoplicht wachten - Als een doodgewone fietser in ’t bedrijf - Of in de rij van ’t postkantoor geduld betrachten - Zalig wachten op een postzegel van vijf!”
75 jaar later: WO II en bevrijdingsnieuws uit 2020
Vera Lynn, dé stem van de oorlog is op 103-jarige leeftijd overleden. Tijdens de oorlog verwoordde haar bitterzoete We’ll meet again voor militairen en achterblijvers het gemis.
Nederlandse militairen willen een handtekening van Lynn
Nederlandse militairen willen een handtekening van Lynn
Ook verzetsstrijder Betty Goudsmit-Hoek is overleden, 96 jaar oud. Ze was het laatste lid van de groep die Joodse kinderen uit de Hollandse Schouwburg redde.
De eerste paal voor het Holocaustmonument in Amsterdam is de grond in gegaan. In dezelfde stad is ook het voormalig woonhuis van Etty Hillesum van de sloop gered.
Tot slot ging de prijs voor het beste journalistieke boek dit jaar naar Liever dier dan mens, over hoe een Joods meisje uit Polen de oorlog in het hol van de leeuw wist te overleven.
Vooruitblik
Volgende week het complexe verhaal van de Joodse Jodenverrader Ans van Dijk, ophef over voedselexport naar Duitsland en het begin van de grootse bevrijdingsfeesten in Amsterdam.
Tot zover de nieuwsbrief van deze week. Stuur hem vooral door. Op- en aanmerkingen zijn altijd van harte welkom. Complimenten en tips worden in dank aanvaard, op vragen zullen we zo veel mogelijk proberen te antwoorden.
The English edition of our newsletter can be found here.
Tot volgende week en blijf ons ondertussen volgen op nos.nl/75jaarbevrijding en ons Instagram-account 75 jaar bevrijding.