Bekijk profielpagina

Heel Nederland bevrijd

Schiermonnikoog is een bijzondere voetnoot in de geschiedenis van de oorlog: het laatste bolwerk waar
NOS 75 jaar bevrijding
Schiermonnikoog is een bijzondere voetnoot in de geschiedenis van de oorlog: het laatste bolwerk waar de Duitsers zich verschanst hadden. Deze week geven ook zij zich over. Daarnaast het fotoproject waarmee de bezetting werd vastgelegd en het WO II-bootje van John Kennedy.
Deze week geven ook de laatste Duitse manschappen in Nederland hun verzet op: ook Schiermonnikoog kan daarmee eindelijk de bevrijding vieren. De laatste weken was het er nog spannend: het eiland was betrekkelijk ongeschonden de oorlog doorgekomen, maar op het laatst was een groep fanatieke collaborateurs ernaartoe gevlucht.
Duitse militairen geven zich over
Duitse militairen geven zich over
De fanatiekelingen die zich overgaven op Schier was krijgsgevangenschap in Duitsland beloofd, maar dat was een leugen. Ze worden als collaborateurs opgesloten voor berechting. Nederland krijgt duizenden landverraders te verwerken: zo worden in een kamp op de Veluwe Nederlandse SS'ers vastgezet. Elders wordt de topambtenaar opgepakt die de Duitsers geen strobreedte in de weg legde, Robert Verwey. Ook de gevallen sportheld Tinus Osendarp wacht af wat hem boven het hoofd hangt.
Hier en daar nemen landgenoten het recht in eigen hand. Het is in Zeeland bijvoorbeeld spitsroede lopen voor twee NSB-vrouwen, die door een woedende menigte worden belaagd.
Onze redacteur die het verhaal uit Philipine schreef putte uit haar eigen familiegeschiedenis. “Mijn opa heeft een van de koffers van de vrouwen omgeschopt die dag. Dat was zijn daad van verzet. Mijn oma weigerde te gaan kijken. Zij keurde dit volksgericht af. Wat een wijze vrouw was mijn oma.” 
In 1947 is de toen 20-jarige dochter door de Bijzonder Gerechtshof in Den Bosch buiten vervolging gesteld met een proeftijd van drie jaar. Voorwaarden waren dat ze zich zou gedragen als een goede Nederlander, zich onder toezicht zou stellen van de Stichting Toezicht Politieke Delinquenten en dat zij arbeid ging verrichten dat haar door de stichting werd opgedragen. Ook was haar voor tien jaar het stemrecht ontnomen. 
Of de moeder is vervolgd voor haar daden is nog onduidelijk, door de corona-crisis is het archief waarin dat opgezocht kan worden gesloten. 
Ook over de Scheveningse Strafgevangenis, waar veel prominenten worden opgesloten, wordt gemeld dat verdachten het leven zuur wordt gemaakt. Geen wonder dat er nog altijd wilde verhalen bestaan over de dood van NSB-leider Rost van Tonningen.
Hoe meedogenloos het verzet kan zijn, blijkt wel uit een moord in Rotterdam: weken na de bevrijding worden daar nog personen geliquideerd die de plaatselijke knokploeg schade hadden berokkend tijdens de bezetting.
Omdat de politie op verzoek van het verzet het onderzoek staakte werd de moord op Kitty van der Have pas in 1950 opgelost. Toen bekende een betrokkene dat de knokploeg haar uit de weg had geruimd. De daders kwamen als medewerkers van het Militair Gezag voor de krijgsraad, maar kregen als verzetsleden allemaal slechts voorwaardelijke straffen. Het verhaal van Van der Have was voor Paul Verhoeven een van de bronnen voor Zwartboek.
Veel aandacht voor dit soort afrekeningen had men niet. Misschien weinig verwonderlijk als er nog steeds slachtoffers worden gevonden, zoals de lichamen van verongelukte vliegers die nog altijd aanspoelen bij Urk. Of de verzetsleden die in handen van de Beul van Emsland waren gevallen.
Er zouden over de wandaden van deze slinkse Willi Herold twee films worden gemaakt, de speelfilm Der Hauptmann en een documentaire.
Der Hauptmann von Muffrika / DVD-Trailer
Der Hauptmann von Muffrika / DVD-Trailer
Gestaag gaat ondertussen de terugkeer door vanuit het zuiden naar West-Nederland. Mensen vertrekken per trein, met vrachtwagens en zelfs boten worden ingezet voor het massavervoer. Veel mensen zullen blij zijn het Veemgebouw in Eindhoven achter zich te kunnen laten. Mensen voelden zich daar maar opgehokt als dieren.
Op naar huis
Op naar huis
Een van de boten waarmee men naar huis terugkeerde was de Christiaan Brunnings, tegenwoordig eigendom van het Scheepvaartmuseum in Amsterdam. Het was tijdens de oorlog in de Oude Maas verstopt voor de Duitsers. Tegenwoordig wordt de voormalige ijsbreker gebruikt voor de plaatselijke intocht van Sinterklaas.
Oorlogsberichten
Andere berichten deze week:
Charles Breijer had aanvankelijk niet eens door dat hij een Duits militair had gekiekt
Charles Breijer had aanvankelijk niet eens door dat hij een Duits militair had gekiekt
We waren heel blij met alle reacties die binnenkwamen van mensen die in 1945 geen examens hoefden te doen. De ervaringen van vier personen hebben we verwerkt in ons artikel (van mulo, HBS en gymnasium). Alle vier waren opgelucht dat de examens niet doorgingen. Ze hadden te veel lessen gemist of soms helemaal geen les gevolgd in dat laatste oorlogsjaar. Geen van hen had er in het latere leven last van dat ze van school kwamen met een ‘gratis diploma’, zoals het wel werd genoemd.
In een productie van NOS Stories, afgelopen mei, sprak de 90-jarige Jan Vrijheid via een videoverbinding met de 18-jarige Nassreddin, die dit jaar vanwege de coronacrisis geen eindexamen heeft gedaan. Ze spraken erover hoe anders de situatie nu is dan toen. Volgens Jan hoeft Nassreddin zich geen zorgen te maken dat zijn diploma minder waard is. “Als je je na je studie nog moet bewijzen met zo'n eindexamen, klopt er iets niet.” 
Niet gebruikt op de site
Het verhaal over paardensoep was niet het enige soepverhaal dat Rebecca Siegel meemaakte op haar terugreis naar Nederland. Bij een tussenstop tijdens de treinreis uit Duitsland zagen ze Amerikaanse soldaten zich verdringen rond enorme dampende ketels. “We hadden honger en zagen stukken brood en vlees drijven. Dus namen we eruit en aten het. Ik vond het Amerikaanse eten anders smaken dan we gewend waren, maar ach. Totdat we ons realiseerden dat het afwaswater was. Iedereen had zijn vuile borden erin gewassen. Het was niet eens slecht: ze lieten een hoop voedsel achter op hun borden.”
75 jaar later: WO II en bevrijdingsnieuws uit 2020
Op onze reguliere site deze week ook aandacht voor de bevrijding van Schiermonnikoog. Daar aandacht voor een Joods meisje dat er ondergedoken zat. “De Duitsers moesten dat wel weten, maar de Duitsers die hier zaten waren niet zo moeilijk.”
Onderduikster Julieke de Levie
Onderduikster Julieke de Levie
Onderzoekers zijn ervan overtuigd dat ze een WO II-patrouilleboot van de latere president Kennedy teruggevonden hebben bij Manhattan. Kennedy kreeg het schip toegewezen nadat hij zijn PT109 verloren was (een heldenverhaal dat wereldberoemd zou worden). “Kennedy’s andere boot” werd na de oorlog afgezonken als een waterkering in de Harlem River. Nu denken de speurders het wrak te hebben gelokaliseerd. Er volgt nog verder onderzoek om de vondst te bevestigen en delen te bergen.
Vooruitblik
Volgende week indrukwekkende tekeningen uit een jappenkamp, onvrede bij dwangarbeiders over hun ontvangst en de begrafenissen van verzetshelden.
Tot zover de nieuwsbrief van deze week. Stuur hem vooral door. Op- en aanmerkingen zijn altijd van harte welkom. Complimenten en tips worden in dank aanvaard, op vragen zullen we zo veel mogelijk proberen te antwoorden.
The English edition of our newsletter can be found here.
Tot volgende week en blijf ons ondertussen volgen op nos.nl/75jaarbevrijding en ons Instagram-account 75 jaar bevrijding.