Bekijk profielpagina

wees onaardig, breng geluk

Revue
 
 

GewoonGelukMagGezien

29 september · Editie #34 · Bekijk online
Chiel van der Linden, geluksman.com, happywe.nl.

de Geluksman schrijft...
Het was 1972 en wij zoefden al een uurtje of twee in de BMW over de snelwegen van Den Bosch naar Groningen, waar ik net was gaan studeren. Mijn huisgenoot Hans en ik achterin, zijn moeder achter het stuur, en haar schoondochter Mary (spreek uit ‘Mérie’) naast haar. Hans’ moeder hield van tempo, de linkerbaan was de hare. Het schemerde. Bij Staphorst eindigde de vierbaansweg, het verkeer werd met rood-witte blokken van twee naar één rijstrook geleid. 
Opeens een schreeuw van Mary: “WAT DOET U NU??!!”. In een milliseconde rukte de moeder aan het stuur, we schoten naar de rechterbaan rakelings langs de blokken, die rood-wit langs onze ramen schampten. Moeder was heel eventjes weggedoezeld…

De schreeuw van Mary was een ‘life-saving moment’. We kwamen met de schrik vrij. Wat als ze niet had gegild? Of als ze een seconde had geaarzeld?
Ik ben Mary nog immer dankbaar: was zij er niet geweest, dan was ik er geweest…
Wat zij deed was bijzonder. Ik besefte dat extra toen ik eergister het verhaal van de vliegtuigcrashes hoorde. De luchtvaart is geobsedeerd door veiligheid, en terecht: één klein foutje kan honderden mensenlevens kosten. Alle vliegtuigongelukken en bijna-ongelukken worden in detail geanalyseerd. Een jaar of dertig geleden lieten de data iets opvallends zien:

75% van de ongelukken vonden plaats terwijl een gezagvoerder het vliegtuig bestuurde, en 25% tijdens de uren van een co-piloot. Terwijl ze elk 50% van de tijd vlogen. Logischerwijs zouden dan de ongelukken 50-50 verdeeld zijn. Zijn gezagvoerders brokkenpiloten?
Deze cijfers klinken tegen-intuitief. Gezagvoerders hebben meer ervaring, vlieguren en opleiding, dus je zou verwachten dat zij minder ongelukken veroorzaken, zeker niet méér. Dat vroeg om nader onderzoek, en daar komt Mary om de hoek kijken:
wie schreeuwt tegen een schoonmoeder?
Stel je bent co-piloot of een ander bemanningslid. De seniore gezagvoerder bestuurt in alle rust het vliegtuig en je ziet, hoort of voelt iets vreemds. Er klopt iets niet. Je gezagvoerder maakt een rare manoeuvre, of hij doet iets tegen de procedures in, hij slaat een kleine routinehandeling over. Ben jij dan de Mary, die direct schreeuwt: “WAT DOET U NU!!!”?.
Vergeet niet, je hebt het over je gezagvoerder… hij is de baas, heeft een hogere rang, én hij heeft veel en veel meer ervaring… ‘do you dare to speak up?’

Ik vind het Engels mooi: speak up. ‘Naar boven’ spreken, van klein naar groot, van onder naar boven, van nietig naar belangrijk, van eenling naar massa. Je mond opendoen tegen de stroom in.

Wat zou jij doen in die cockpit? Er gebeurt iets vreemds, jij bent ‘slechts’ co-piloot of steward. Verhef jij je stem? Of wacht je nog even? Misschien komt het wel goed, misschien zegt iemand anders het wel. Misschien zie ik het verkeerd? Het is niet mijn vak, mijn rol, mijn functie. Misschien zeg je wel iets, maar zachtjes, vriendelijk, onduidelijk, te aardig om iemand wakker te schudden.
Deze twijfel -volledig menselijk en begrijpelijk- heeft talloze levens gekost. Het mijne gelukkig niet: ‘Mary spoke up’. Het was wél haar schoonmoeder, stukken ouder, wijzer en meer ervaren, én iemand met wie ze nog een leven lang door één deur moest kunnen. Mary had niet eens een rijbewijs. Zij schokte haar schoonmoeder met een brutale gil. Onaardig? Jazeker. Met levensgeluk voor ons alle vier tot gevolg.

blijf jij bij de lijntjes?
Elk mens heeft een neiging tot conformeren en zwijgen. Ieder op zijn eigen manier. Dat liet menig onderzoek. Kijk eens naar dit plaatje. Welk van de drie lijnen is even lang als lijn X?
Duidelijk toch? Het goede antwoord is B. Nu zet ik je in een kamer met vier anderen, we gaan een onderzoek doen. Je moet hardop je antwoord geven. Eerst komen de vier anderen aan het woord. Persoon 1 zegt dat C even lang is als X. Persoon 2 zegt C. Persoon 3 ook, en ja hoor, ook de vierde persoon geeft C als goede antwoord. Wat zeg jij als vijfde persoon? Nu je dit leest denk je misschien dat jij ‘eigenwijs’ bij je antwoord B blijft. Maar onder tijdsdruk in een ruimte met andere mensen werkt het anders. Het onderzoek laat zien dat veel mensen hun antwoord aanpassen. Ze zien dat B de juiste is, en hun mond zegt C. Waarom?
Twee menselijke neigingen spelen tegelijk: het verlangen om ergens bij te horen (niet buitengesloten voelen), én gezonde twijfel: als vier mensen iets anders zien, zie ik het dan wel goed? Wie ben ik ‘to speak up’? 
In de luchtvaart hebben ze het roer radicaal omgegooid, omdat het levens kan sparen. ‘Speaking up’ werd gewenst gedrag. Het werd gestimuleerd, getraind en beloond. Het melden van zorgen, incidenten, vermoedens en ideeën, en het klokkenluiderschap werden gewaardeerd en gemakkelijk gemaakt.
geen ontzag voor gezag,
lekke banden gaan vóór rangen en standen!
De ‘schreeuw van Mary’ werd gewoon(te). Liefst de signalen een paar stappen eerder in het proces, preventief, zodat er geen oogjes dichtvallen en de noodkreet niet nodig is.

onaardig maakt gelukkig
Dit geeft een geluksman, die vriendelijkheid hoog in het vaandel heeft, te denken. Tegen iemand schreeuwen is niet vriendelijk en brengt geen direct geluksgevoel teweeg. Integendeel. Het schokt en doet pijn. Je baas of de piloot aanspreken op zijn alcoholgebruik is vreselijk onaardig. Je oudste collega dwingen om een onhandige lelijke veiligheidshelm -‘voor schut’- te dragen, wordt jou niet in dank afgenomen. Je partner zeggen dat zijn adem stinkt is geen pretje, voor beiden. Het brengt allemaal geen geluk, niet in het hier en nu. 
Paradoxaal genoeg brengt het ook wél geluk, op termijn. Vaak -en niet altijd- is de ander je achteraf dankbaar. Als ik niet weet, dat mijn adem stinkt -terwijl iedereen het ruikt-, snap ik nooit, waarom mensen zich van me afkeren. Als jij me niet wijst op een fout die ik steeds maak, krijg ik nooit grip op mijn tegenvallende prestaties. Als Mary niet had geschreeuwd, was schoonma nooit meer wakker geworden.

Geluk doe je soms met de pijn van onaardig zijn. Da’s een gekke gelukspuzzel. Zijn vrienden altijd vriendelijk? Of zijn vrienden mensen die van je houden en daarom onvriendelijk durven zijn? Wat voor vrienden heb jij? Wat voor vriend ben jij? 
Ik vind dat mooie geluksvragen. 
Niet omdat er één antwoord is. 
Maar omdat je elke dag in elke situatie het antwoord opnieuw mag geven. 

Ik sluit af met een een quote die mij goed doet:

“een echte vriend 
is een vriend
die jou zijn waarheid vertelt
of je het nu leuk vindt of niet”

wil jij meer genieten van gewoon geluk?
Train je geluksspier dagelijks en doe het op een prettige manier: samen met anderen! Honderden mensen doen dit al jaren, elke dag. Hun ervaringen lees je hier. Je bent welkom in het OneGoodThingCafé van de gratis sociale geluks-app HappyWe.
Verspreid dit Maggezien zoveel als je wil. Vertel erover. Deel het. Ga je gang, delen is vermenigvuldigen!
Ik zet mijn Vitamine P-filmpjes ook voor je op het youtubekanaal van de Geluksman, dan kun je er altijd bij.
Eerder verschenen MagGeziens vind je op www.getrevue.co/profile/Geluksman.

Leef mooi!

Chiel.

Hoe vond je deze editie?
Als je deze nieuwsbrief niet meer wilt ontvangen, dan kun je je hier afmelden.
Als deze nieuwsbrief doorgestuurd is en je wilt je aanmelden, klik dan hier.
Gemaakt door Geluksman met Revue.
Kortenbos 7, 5864 CW Meerlo