Bekijk profielpagina

Brussel Inside - Wie trekt aan de touwtjes?

Revue
 
Een kijkje achter de schermen van de top. Wie bemoeien zich met de voorbereiding, wie schrijven de te
 

Brussel Inside

25 maart · Editie #28 · Bekijk online
Vanaf donderdag 23 mei zijn er verkiezingen in de Europese Unie. Bert van Slooten van NOS Bureau Europa verzamelt tot die tijd, samen met zijn collega’s in Europese hoofdsteden, de scherpe analyses en hardnekkige geruchten.

Een kijkje achter de schermen van de top. Wie bemoeien zich met de voorbereiding, wie schrijven de teksten en heeft de nationale politiek er nog enige invloed op? We beschrijven deze week the making of the EU-top. 
Verder een bericht voor de vissers, nieuwe onthullingen over de pulsvisserij en eindelijk succes voor Theresa May.

Er is post
De voorzitters. Juncker en Tusk
Het is weer rustig in Brussel. De leiders zijn naar huis. De helikopters die de bescherming bieden, staan aan de grond en het verkeer rijdt weer een beetje door in de hoofdstad van Europa. Maar hoe gaat dat in z'n werk, zo'n top? Wie trekt er aan de touwtjes, wie bepaalt waar de leiders over praten en welke besluiten worden er genomen? Een kijkje in de keuken van een ingewikkelde vergadering, waaraan heel veel mensen meedoen, maar uiteindelijk een handjevol regeringsleiders de toon zetten.
De eerste tekenen voor de buitenwereld dat er een Europese top aankomt is altijd de officiële brief die Donald Tusk, als voorzitter van de Europese Raad aan de regeringsleiders stuurt. Het is een agenda met een korte toelichting, waar meestal weken over is vergaderd door diplomaten in Brussel.
De chef van de regeringsleiders vindt - zo staat in zijn brief voor de zogenoemde voorjaarstop - handel het belangrijkste onderwerp. Staal en aluminium, maar ook handelsverdragen. Vervolgens somt hij de andere onderwerpen op waar de top over moet gaan brexit, Rusland, de economie, en hij stelt voor om de voorzitter van het Europees Parlement Tajani spreektijd te geven aan het begin van de vergadering. De voorzitter moet daarna vertrekken. Maar hij mag wel een persconferentie geven. 
De wensenlijst
Premier Rutte in de Tweede Kamer
In Nederland begint de voorbereiding van de top met een debat in de Tweede Kamer. De premier krijgt van alle partijen vragen en wensen te horen. Van de één moet hij zorgen dat Turkije nooit en te nimmer lid wordt van de EU. Terwijl de andere partij met klem smeekt om de Europese arbeidsautoriteit tegen te houden, een plan gelanceerd door Eurocommissaris Marianne Thyssen.
Bij het onderwerp Balkan vraagt 50Plus om geen verwachtingen te scheppen bij landen dat ze lid mogen worden. De brexit leidt tot vragen van GroenLinks over waar de grens tussen Ierland en Noord-Ierland precies komt te liggen. 
Over een ander onderwerp van de top; de aanval met zenuwgas door de Russen op de voormalige dubbelspion Sergej Skripal in Salisbury, spreekt alleen D66. Ze willen een scherpere veroordeling. De goede verstaander kon op dat moment de conclusies van de Europese regeringsleiders al uit de mond van premier Rutte horen.
Premier Rutte in parlement: “Bij gebrek aan een alternatieve verklaring, is het zeer waarschijnlijk dat Rusland verantwoordelijk is.”
Pas twee dagen later wordt dat het nieuws, ook bij de NOS.
De SP en het CDA zijn boos over het gebrek aan openheid. Pieter Omtzigt (CDA) wil notulen lezen van de vergadering, hij eist besluitenlijsten, documenten. Rutte omzeilt alles handig door te zeggen. “Documenten die zijn er niet.”   
Premier Rutte: “Het is natuurlijk uitgesloten dat wij in een brief aan de Kamer de posities en het stemgedrag van individuele landen gaan melden. Dat gaat helemaal niet. Dat is echt in strijd met alle afspraken binnen de Europese Raad.”

Heeft er iemand nog wat taal?
Het draait om formuleringen in Europa
In Brussel gaan de voorbereidingen van de vergadermachine door. De top-diplomaten spreken de dag voor de top en zelfs op de ochtend van de bijeenkomst intensief met elkaar over de conclusies waar de regeringsleiders later mee moeten instemmen. “We hebben nog wat taal nodig”, roept één van de betrokkenen. Het gaat over Griekenland. De Grieken willen geen al te harde conclusies over de Russische betrokkenheid bij het gifgasincident in Groot-Brittannië. Maar in ruil voor een scherpe veroordeling van het Turkse optreden in de Egeïsche zee in de buurt van Cyprus, zijn de Grieken bereid om overstag te gaan.
De een noemt het taal, de ander gebruikt het woord uitruilen of compromissen sluiten. Zo komt er op verzoek van de Fransen een passage over het data-lek van Facebook. Maar de zinnen zijn minder hard dan werd voorgesteld. De deal is dat het onderwerp over een paar maanden tijdens een nieuwe top in Sofia wordt besproken.  
De familie komt langs
Cecilia Malmström
Na alle voorbereidingen begint donderdag dan de top. Een grauw wolkendek hangt boven Brussel. Nederland is wakker geworden met winst voor de lokale partijen bij de gemeenteraadsverkiezingen. De dag begint in de Europese hoofdstad met voor-topjes. Overleg van de politieke families. Rutte komt laat aan bij de liberalen (Alde), waar de Belgische premier Michel verstek moet laten gaan, vanwege een lastig debat in z’n eigen parlement over de aanschaf van een nieuw gevechtsvliegtuig.
Het wachten is op de Zweedse liberale Eurocommissaris Mälmstrom. Ze is net terug uit de Verenigde Staten waar ze een handelsconflict heeft weten te voorkomen. Ze heeft enkele woorden gesproken in het Europees Parlement en daaruit kan worden afgeleid dat er hoop is voor de Europese Unie hoge heffingen te ontlopen. 
Bij de liberale bijeenkomst wil ze niet veel zeggen tegen de wachtende journalisten. Het handelsconflict lijkt het belangrijkste onderwerp van de top te worden. De meest gestelde vraag is: hoe laat begint president Trump altijd met twitteren?  De metafoor van de witte rook is vervangen door de tweet van de dag. 
Daar is hij ook weer
Selmayr rechts wordt gefeliciteerd door premier Michel
Even verder op in Brussel zien de christendemocratische leiders elkaar. CDA-leider Buma is er niet bij, die viert in Den Haag een feestje, want zijn partij is van de landelijke partijen de grootste gebleven bij de gemeenteraadsverkiezingen. 
De omstreden secretaris-generaal van de Europese Commissie schijnt er volgens sommigen wel te zijn. Terwijl Martin Selmayr, de hoogste topambtenaar zich zou onthouden van politieke activiteiten, zo had hij beloofd.
Sophie in ’t Veld (D66) die vorige week nog fors tekeer ging tegen de nieuwe hoogste ambtenaar, ontploft bijna. 
Sophie in 't Veld
If indeed Mr Selmayr was present at the @EPP summit today, it is ultimate proof of his lack of judgement and lack of integrity #Icarus #Hybris https://t.co/c6A5DBNhr9
6:25 PM - 22 Mar 2018
In die discussie heeft de voorzitter van de Europese Commissie Jean-Claude Juncker zich ondertussen ook gemengd. Hij heeft laten weten dat als Selmayr moet vertrekken, Juncker zelf ook opstapt. 
Baltics, Nordics, Visegrad, Med, Benelux...
Het trio Macron, May en Merkel tijdens een onderonsje
Even later is Selmayr aanwezig bij de Europese Top. Hij staat bescheiden in een hoekje met z’n vinger voor de mond alsof hij zich zelf wil zeggen dat het beter is om nu even te zwijgen. Hij is te zien op het grote scherm dat in de perszaal hangt en waar de kleine gesprekjes voorafgaande aan de echte vergadering, zonder geluid, worden uitgezonden. 
Voordat die echte top begint zijn er nog een groot aantal landen topjes. Natuurlijk de Benelux, waar de liberale leiders van Nederland, België en Luxemburg de standpunten afstemmen. Maar ook de Fransen gaan in conclaaf met Duitsland en Groot-Brittannië. Macron heeft de avond voor de top ook al een bezoek aan Rutte gebracht. En verder komen de Nordics (de Scandinavische landen), de Visegrad, de Med’s (zuidelijke club) en de Baltics nog bij elkaar. 
De Russische beer
De herkozen president van Rusland Poetin
De Russische beer, president Poetin, lijkt zich ook met de Europese politiek te bemoeien. Hij twittert dat er telefoongesprekken zijn geweest met de Finse premier, de Kroatische eerste minister en met de Griekse premier Tsipras. Een ultieme poging om een harde veroordeling door de Europese leiders van Rusland te voorkomen. 
President of Russia
Telephone conversation with Prime Minister of Greece Alexis Tsipras https://t.co/PvgjYOkn1S
2:41 PM - 22 Mar 2018
En dan begint langzaamaan de vergadering. De ene na de andere regeringsleider komt de zaal binnen. Op de beelden die live op grote schermen in de perszaal worden uitgezonden is duidelijk te zien dat de Nederlandse ambassadeur premier Rutte nog even langs een aantal leiders stuurt om kort nog wat zaken te bespreken. Maar dan is het tijd voor de bel, helpers weg en de vergadering gaat beginnen. Het beeld gaat op zwart en voor de buitenwacht is het lange wachten begonnen. 
Succes voor May
Premier May
De top concentreert zich uiteindelijk op een paar hoofdonderwerpen. Rusland, de handelsoorlog en de brexit. 
Theresa May is het afgelopen jaar regelmatig met buikpijn naar huis gegaan, na een EU-top. Ditmaal was dat anders. Ze boekte een succes door de EU te overtuigen Rusland veel scherper te veroordelen dan ze tot nu toe had gedaan. En daarnaast bleef een uitputtende strijd over de overgangsperiode na brexit uit, zodat ze door kan naar de volgende onderhandelingsfase. NOS-correspondent Tim de Wit over de andere May.
Het was het brexit-beeld van de week. EU-hoofdonderhandelaar Michel Barnier en de Britse brexit-minister David Davis die tijdens hun persconferentie achter zich een enorm palet aan A4-tjes op een groot scherm projecteerden. Alle groene tekstblokken waren de onderdelen waar ze het over eens waren, de gele en witte pagina’s waren nog struikelblokken. Het grootste probleem: de Ierse grens met Noord-Ierland, iets waar nog altijd geen oplossing voor is gevonden.
Daar gaan de principes
Toch kwam er een akkoord over de overgangsperiode, waarin de Britten flink wat brexit-principes lieten varen. In feite blijft het leven na 30 maart 2019, als brexit officieel een feit is, nog 21 maanden nagenoeg gelijk. Tot 31 december 2020 blijft er gewoon vrij verkeer van personen en kunnen Britse bedrijven en banken ook gewon nog profiteren van de voordelen van de interne market. En dat terwijl May maandenlang had verkondigd dat ze dat allemaal niet zou accepteren.
Maar de EU hield voet bij stuk: de enige acceptabele overgangsperiode is die waarin alles nagenoeg bij het oude blijft. Het belangrijkste compromis dat de Britten wisten af te dwingen is dat ze al tijdens die overgangsperiode hun eigen handelsdeals met landen buiten de EU mogen sluiten, iets waar Brussel zich lang tegen verzette.
Gezien de uiterst luidruchtige brexit-vleugel binnen May’s Conservatieve partij, was het een kwestie van tijd voor de kritiek losbarstte. Ze namen het vooral op voor de Britse vissers. Dit betekent immers ook dat de Britten pas vanaf 2021 de controle over hun eigen wateren terug krijgen, 4,5 jaar na het referendum. Veel en veel te laat, in hun ogen. Als protest kieperden verschillende Conservatieve parlementsleden, samen met oud-Ukip-leider Nigel Farage, enkele kratten verse vis in de Theems.
Maar daar bleef het ook bij. May echt onder druk zetten en verder aan haar toch al fragiele stoelpoten zagen deden ze niet. Ze slikken liever deze nederlaag, als ze de uiteindelijke strijd maar winnen: die harde brexit moet er komen. En het lijkt alsof ze hun kruit droog houden voor het najaar, waarin de definitieve deal over de toekomst gesloten moet worden.
Donkerblauw dat wel maar uit Frankrijk
Al kreeg het brexit-kamp nóg een uiterst pijnlijke tik te verwerken. De nieuwe Britse paspoorten, die na brexit weer donkerblauw zullen worden als symbolisch afscheid van het EU-bordeauxrode paspoort, zullen niet in Groot-Brittannië gemaakt worden maar in Frankrijk. Door het Frans-Nederlandse bedrijf Gemalto. In een openbare aanbesteding, die de Britten nu nog onder EU-regels moeten uitvoeren, bleek Gemalto tientallen miljoenen goedkoper dan het Britse De La Rue. 
Priti Patel Conservatief parlementslid: “Het is pervers.” 
Terwijl de brexit-tegenstanders zich op de knie sloegen van het lachen.
Natalie Higgins
A kiss on the hand for @theresa_may from @MichelBarnier on arrival at #euco @bbclaurak https://t.co/m9CxZ2wWa6
8:57 AM - 23 Mar 2018
In naam van de wetenschap
Een pulsvisser aan het werk
En dan een nieuw bericht van de vissers. Thomas Spekschoor van NOS-bureau Europa ontdekte dat Nederland jarenlang de afspraken over de pulsvis aan de laars heeft gelapt. 
Afgesproken was dat Nederland extra mocht vissen maar dan moest er wel wetenschappelijk onderzoek worden gedaan. Maar nu blijkt uit onderzoek dat veel van die schepen jarenlang hebben gevist zonder dat er een wetenschapper aan boord kwam. 
De conclusie na het debacle van eerder dit jaar, waarbij het Europees Parlement voor een totaal verbod op pulsvisserij stemde, is dat Nederland eerder echt onderzoek had moeten doen. 
Pim Visser, directeur van vissersorganisatie VisNed: “Achteraf gezien hadden we het onderzoek eerder moeten beginnen,. Dan hadden we vooruit kunnen kijken en niet hoeven repareren, zoals nu.” 
Pas vanaf 1 januari 2017 worden gegevens van alle 84 pulsvisschepen verzameld, door een computer van de universiteit Wageningen aan boord. Dat is zeven jaar na het aanvragen van de extra vergunningen voor wetenschappelijk onderzoek. 
Ik wil ook!
De Nederlandse jacht op extra pulsvisvergunningen begon in 2010. De Nederlandse bodemvisserij was toen verdeeld in twee kampen: tweeëntwintig schepen haalden volop vis binnen met de nieuwe pulsvistechniek, waarmee ze ook nog eens veel brandstof bespaarden. Alle andere bodemvissers moesten zich behelpen met de ouderwetsere boomkortechniek. Bedrijven dreigden failliet te gaan door hoge brandstofprijzen en lage visprijzen. Ze schreeuwden allemaal om één oplossing: laat ons ook pulsvissen.
Slimmigheidje van Bleeker
Officieel mocht dat niet van de EU.  Maar toenmalig staatssecretaris Bleeker vindt een sluipweggetje. Als het ‘uitsluitend voor wetenschappelijk onderzoek’ is, kan hij nog eens twintig schepen een pulsvisvergunning geven. De Europese Commissie gaat schriftelijk akkoord.
Staatssecretaris Dijksma herhaalt in 2014 het trucje van Bleeker door nog eens 42 extra vergunningen aan te vragen. Ook dit keer belooft Nederland groot wetenschappelijk onderzoek. 
Veel te langzaam
Maar zo snel en handig als Nederland is met het aanvragen van vergunningen voor vissers, zo traag komt het verzamelen van wetenschappelijke data op gang. Nederland heeft helemaal geen plan klaarliggen om op al die schepen wetenschappelijk onderzoek te doen. Er moesten vissers uit de brand geholpen worden, wetenschappelijk onderzoek was van secundair belang. 
Er wordt vanaf 2010 wel onderzoek gedaan, naar bijvangst bijvoorbeeld en naar de brandvlekjes die vissen voor de Belgische kust lijken te hebben. 
Adriaan Rijnsdorp, pulsviswetenschapper: “Om antwoord te kunnen geven op alle vragen moet je eigenlijk veel fundamenteler onderzoek doen.“ 
Politici wilden snelle antwoorden op heel praktische vragen die opkwamen. "Het was moeilijk ze ervan te overtuigen grote investeringen te doen voor fundamenteler onderzoek,” zo zegt hij. Het had sneller gemoeten is zijn conclusie nu. 
 “Wij hebben altijd gedacht dat het Europees Parlement pas in 2019 besluiten zou nemen over pulsvissen,” verzucht Adriaan Rijnsdorp twee maanden na de stemming in het Europees Parlement. “Dan was ons onderzoek af geweest.”
De avond voor die stemming in januari zit Rijnsdorp in het parlement tegenover Europarlementariërs. Ze stellen allerlei kritische vragen en Rijnsdorp moet toegeven dat hij het antwoord op een deel van die vragen schuldig moet blijven. Hij moet de definitieve onderzoeksresultaten afwachten. De volgende dag stemmen de Europarlementariërs voor het totaalverbod.
Minister Schouten gebruikt het nog niet afgeronde onderzoek later in Brussel als argument om het pulsvissen nu niet stop te zetten. Maar dat onderzoek had dus al lang klaar kunnen zijn, als Nederland z’n wetenschappers direct in 2010 of in de eerste jaren daarna aan het werk had gezet. Er is vier jaar nodig om het onderzoek af te ronden. Vanaf 2014 hadden de resultaten er dus kunnen liggen.
Het is de vraag of Nederland nu nog de ruimte krijgt om het grote pulsvis-onderzoek af te maken. Een ruime meerderheid in het Europees Parlement wil een totaalverbod op pulsvissen. Dat er nog onderzoek afgemaakt moet worden, maakt daar weinig indruk.
Wie is de baas?
Nachtelijk overleg in Italië met Berlusconi
Nou, de uitslag is ongeveer zoals verwacht. Maar hemeltjelief wat was er een drama voor nodig. Twee dagen van criminele kandidaten, principiële blokkades, een woedende Berlusconi, nachtelijk crisisoverleg, ouderwetse machtspolitiek, maar we zijn er. Het nieuwe Italiaanse parlement heeft voorzitters gekozen voor de beide Kamers. Mustafa Marghadi onze man in Rome bericht.
Als grootste partij kreeg de Vijfsterrenbeweging de Kamervoorzitter met Roberto Fico. De Senaat ging naar de centrumrechtse coalitie. Berlusconi kreeg de keuze, omdat Legaleider Salvini de coalitie intact wil houden. Maar zijn eerste kandidaat was veroordeeld voor verduistering. Daar gingen de Vijfsterren niet op stemmen. Salvini vond dat redelijk, en steunde een andere kandidaat. Maar Berlusconi was woedend en dreigde de coalitie op te blazen.
Capo di tutti capi
Salvini liet echter zien wie de echte baas is op rechts. De Capo di tutti capi. Tijdens een nachtelijk crisisoverleg in het Romeinse appartement van Berlusconi dwong hij de miljardair afstand te nemen van de veroordeelde kandidaat. Hij liet Berlusconi wel een andere kandidaat kiezen. Daar ging de Vijfsterrenbeweging wel mee akkoord, dus sinds vandaag heeft Italië zijn eerste vrouwelijke Senaatsvoorzitter in de persoon van Maria Elisabetta Alberti Casellati.
Daarmee lijken de kaarten geschud. Vijfsterrenleider Di Maio en Legaleider Salvini kunnen prima met elkaar opschieten en zullen het voortouw nemen in de vorming van een regering. Verder is het grappig dat een anti-establishmentpartij meedoet aan oldskool wheeling and dealing. De Vijfsterren worden volwassen en pragmatisch. Ze willen regeren.
Daarmee is het nog niet gezegd dat het makkelijk wordt. De andere leiders van centrumrechts hebben absoluut geen trek om met de Vijfsterren te regeren.  Een formatie gaat dus echt nog weken of maanden duren. Premier Gentiloni nam gisteravond, na terugkomst van zijn laatste EU-top, ontslag, maar zal nog wel een tijdje demissionair op de spullen passen.
Hoe werkt corruptie?
Demonstratie in Bratislava
Oud premier Fico uit Slowakije mag dan wel het veld hebben geruimd, zijn opvolger Peter Pellegrini blijft omstreden. Ook dit weekend gingen weer tienduizenden mensen de straat op om tegen corruptie te protesteren.
Wie wil weten hoe de corruptie werkt moet dit verhaal lezen. Subsidies van de EU voor grasmachines en grasmaaien, waar mensen gebruik van maken die het land niet eens bezitten. Wel even het vertaalprogramma aanzetten.
De Staat van de Unie is.........
Maandag is er een groot debat in Den Haag over de staat van de Europese Unie. Elk jaar debatteert het parlement over alle onderwerpen uit Europa. De Europarlementariërs mogen ook aanwezig zijn. 
Verder presenteert maandag minister Bijleveld de nieuwe defensienota. Meer geld voor nieuwe projecten. De luchtmacht vist achter het net blijkt uit de eerste gelekte stukken. 
In Bulgarije wordt ook op maandag de zogenoemde EU-Turkije top gehouden. President Erdoghan ontmoet dan de EU leiders Tusk en Juncker. 
En dan is er vanmiddag weer een nieuwe aflevering van Europa deze Week te zien via NPO Politiek en maandagavond Brussel bij nacht op NPO radio 1 met Arjan Noorlander. 
Deze nieuwsbrief kwam tot stand met medewerking van Sander van Hoorn, Rop Zoutberg, Mustafa Marghadi, Jeroen Wollaars, Judith van de Hulsbeek, Mitra Nazar, Conny Keessen, Rolien Créton, Tim de Wit, Frank Renout, Arjan Noorlander, Tijn Sadée, Hans Burgers, Hans van Haagen, Jade van Doornik en Thomas Spekschoor.
Hoe vond je deze editie?
Als je deze nieuwsbrief niet meer wilt ontvangen, dan kun je je hier afmelden.
Als deze nieuwsbrief doorgestuurd is en je wilt je aanmelden, klik dan hier.
Gemaakt door Brussel Inside met Revue.