Bekijk profielpagina

Brussel Inside - Wat doen we met de bootjes

Revue
 
Kibbelend, struikelend, debatterend en vooral verdeeld maken de Europese leiders zich op voor de zome
 

Brussel Inside

10 juni · Editie #39 · Bekijk online
Europa is in beweging, maar wat speelt er echt? Bert van Slooten van NOS Bureau Europa verzamelt iedere week, samen met zijn collega’s in de Europese hoofdsteden, de scherpe analyses en hardnekkige geruchten.

Kibbelend, struikelend, debatterend en vooral verdeeld maken de Europese leiders zich op voor de zomertop aan het eind van deze maand. De migratieproblemen hangen als een molensteen om de nek van de verschillende leiders. En de scheiding met de Britten verloopt ook niet bepaalt op rolletjes.

Wie het weet, mag het zeggen
Europa is tot op het bot verdeeld over de vraag hoe de stroom vluchtelingen die nog altijd binnenkomt, moet worden opgevangen. Moeten de landen waar de bootjes aanmeren ervoor opdraaien of moet er een verplichte spreiding van de vluchtelingen over de andere EU-landen komen? En werkt dat systeem van asielaanvragen nog wel als veel vluchtelingen pas asiel aanvragen in het land waar ze zelf naar toe willen?  Veel vragen, ook veel politici die een oplossing bedenken, maar nog geen Europese overeenstemming. 
De regeringsleiders mogen nu eind juni proberen een oplossing te vinden. Begin juli is er nog een extra informele bijeenkomst van de ministers van Justitie en Migratie en in september staat een top in Salzburg op de agenda waar wellicht knopen worden doorgehakt.
Eerst de cijfers over dit jaar:
Aantal bootvluchtelingen (tot begin juni) 33.726
  • Italië                13.706
  • Griekenland    11.403
  • Spanje             10.991
Waar komen ze vandaan?
  • Syrië              5522
  • Irak                2827
  • Tunesië         1910
  • Eritrea           1810
  • Afghanistan  1236
  • Guinee          1204
  • Ivoorkust      1011
  • Mali                  987
  • Algerije            764
Hoewel de huidige cijfers nog meevallen vergeleken met de afgelopen jaren, wil de politiek het systeem veranderen. Er ligt nog steeds een voorstel van de Europese Commissie om asielzoekers te verspreiden over de EU. En er zijn steeds meer politici die de boten met vluchtelingen willen terugsturen naar bijvoorbeeld Tunesië. 
Hoe gaat het verder?
Een hoofdrol is de komende maanden weggelegd voor de Oostenrijkse premier Sebastiaan Kürz, die vanaf 1 juli voorzitter wordt van de EU. Hij wil een groter mandaat voor Frontex, de organisatie die de buitengrenzen bewaakt. 
“Het moet mogelijk zijn om te voorkomen dat de bootjes de Afrikaanse kust verlaten.”
Verder wil hij dat er meer agenten komen en meer geld voor de organisatie. En het belangrijkste, volgens de premier, meer bevoegdheden. “We moeten echt wat doen. Laten we samenwerken met landen van buiten de EU.” De waarschuwing was helder:
“Als we te weinig of niks doen is dat het begin van het einde. Dan komen er weer grenzen in Europa.”
Kürz liet ook doorschemeren dat hij samen met de Deense premier Rasmussen werkt aan een plan om migranten op te vangen in een land buiten de EU. Albanië en Montenegro worden vaak genoemd, evenals Tunesië. Aanvankelijk werd gedacht dat Nederland er ook bij betrokken zou zijn. En dus moesten de Nederlandse woordvoerders vol aan de bak om het te ontkennen. Een aantal tweets hadden ze er voor nodig:
Netherlands in the EU
Morning folks, seem to be a few rumblings on a Danish Dutch initiative. Just to clarify: 1. The NL published ideas on reception in the region in its vision on #asylum and #migration policy 3 years ago and its recent comprehensive Migrationagenda. https://t.co/pToVdNeraH
10:01 AM - 7 Jun 2018
Netherlands in the EU
3. Many member states, like Denmark, the Commission and international organisations have weighed in on it. We welcome all these contributions. In various contexts, this is reflected and discussed. #MigrationEU #DublinReform #Asylum
10:01 AM - 7 Jun 2018
Netherlands in the EU
4. As far as we are aware - for the time being there is no concrete Danish proposal on the table. If this were to be the case, we will of course consider these with great interest. #MigrationEU #DublinReform #Asylum
10:01 AM - 7 Jun 2018
De Franse route van de wanhoop
Vluchtelingen proberen de grens tussen Italië en Frankrijk over te steken
Dat is de overkoepelende politiek, maar wat merken landen in de praktijk van de vluchtelingen? We gaan naar Ventimiglia aan de Italiaanse bloemenriviera. NOS-correspondent Frank Renout. 
Migranten proberen al jaren massaal de grens tussen het Italiaanse Ventimiglia en het Franse Menton over te steken, bij de Middellandse Zee. De ‘Route der Wanhoop’ kopte dagblad Libération in 2016 boven een adembenemende fotoreportage.
Wanhoop, omdat de Fransen de jacht hebben geopend op deze migranten. Met alle middelen wordt geprobeerd ze tegen te houden. En met Rome is afgesproken dat ze vanuit de grensstreek meteen naar Italië mogen worden teruggestuurd.
Komen de migranten naar Parijs?
Maar die afspraken liggen onder vuur. De regering in Rome is gewisseld, het migratiebeleid gaat op z’n kop. In Parijs houden ze hun hart vast. De angst is dat de Italianen hun afspraken opzeggen en migranten straks niet meer mogen worden teruggestuurd.
“Als er ook maar iets verandert aan de grens, zal dat meteen een aanzuigende werking hebben.”
Het citaat is van een diplomaat in Le Figaro, dat op één dag maar liefst drie pagina’s besteedde aan De Italiaanse druk op Europa.
Minister van Binnenlandse Zaken Gérard Collomb zou vrezen voor een nieuw Calais, maar dan met zelfs 20.000 tot 30.000 migranten, schrijft de krant.
Vooralsnog is de hoop dat Rome zich aan de lopende afspraken houdt. “We willen de dialoog met Italië voortzetten”, zei president Macron.
Smokkelen mag niet
Dat is alleen nog de politieke werkelijkheid. In het grensgebied zelf gaat het tragische kat-en-muisspel gewoon dagelijks door. Afgelopen week werd in Nice een 38-jarige bankmedewerker veroordeeld omdat hij twee Tunesische vluchtelingen in zijn auto van Ventimiglia naar Frankrijk had gesmokkeld. “Uit humanitaire overwegingen”, zei hij zelf. “Nee, dit is ontoelaatbaar”, zei de aanklager. “Dit soort transporten zijn er elke week. In Parijs worden hele woonwijken gevuld met migranten die hier de grens overkomen.”
De man werd veroordeeld tot een voorwaardelijke celstraf van één jaar en een boete van 2000 euro.
Het is genoeg geweest zeggen de Italianen
Salvini op Sicilië
En de vrees van de Fransen is niet ongegrond. Correspondent Mustafa Marghadi bekijkt de zaak van de Italiaanse kant. De regering Vijfsterren/Lega was nog niet eens goedgekeurd door het parlement of de nieuwe minister van Binnenlandse Zaken Matteo Salvini ging er met gestrekt been in. Volgens hem heeft Europa Italië in de steek gelaten. 
“Sicilië kan geen vluchtelingenkamp voor de EU zijn.”
Salvini’s eerste proefballonnen zijn in eerste instantie een binnenlandse aangelegenheid. Snijden in de 5 miljard euro die jaarlijks op gaat aan opvang van migranten. Verder wil hij detentiecentra opzetten waarin migranten moeten wachten tot ze teruggestuurd worden. En hij heeft gespeeld met het idee om havens te sluiten voor buitenlandse hulporganisaties die migranten op zee oppikken.
Deze week liet hij een schip van Sea Watch vier dagen wachten tot ze op Sicilië mochten aanmeren. Hij wilde het schip dwingen om de 232 migranten af te zetten in Malta. Dat mislukte, maar hij haalde fel uit naar het eerste schip dat Italië onder zijn ministerschap toeliet:
“Ik wil geen schepen meer die als taxi voor migranten werken.“
Een klusje voor de EU
Salvini wil dat vooral Europa meer doet om de migranten die in Italië blijven hangen over te nemen. Schattingen lopen uiteen tussen 450.000 en 600.000 migranten die in Italië zitten. Het merendeel in Noord-Italië, bij Ventimiglia, zoals Frank beschreef, in de hoop de grens over te steken richting Noord-Europa. De Dublin-verordening schrijft voor dat de migranten in het land moeten blijven waar ze voor het eerst geregistreerd zijn. Dus zitten aankomstlanden als Spanje, Griekenland en vooral Italië met de gebakken peren.
Salvini wil daarom dat Dublin, zoals het in het politieke jargon gemakshalve wordt genoemd, herschreven wordt, zodat de migranten kunnen doorstromen en de druk op Italië wordt verlicht. Het is nog niet het direct opzeggen van afspraken waar Frankrijk zo bang voor is, maar wel de eerste aanzet tot het buigen van de regels. Dit onderwerp komt dus weer op tafel, maar de Eurotop eind juni is nog te vroeg voor Italië om met concrete veranderingen te komen. Extra tijd voor Brussel om nog een paar extra doosjes aspirine aan te schaffen.
Even kort de politieke plannen
De EU-leiders proberen ondertussen plannen te bedenken om de politieke patstelling te doorbreken. Bondskanselier Merkel gaf vorige week een groot interview aan de Frankfurter Allgemeine Zeitung, waarin ze sprak over de financiële situatie van de EU, maar ook de migratiecrisis besprak. De Duitse bondskanselier wil een meer geharmoniseerd Europees asielsysteem: “Nu is het zo dat mensen uit hetzelfde herkomstland in Frankrijk en in Duitsland verschillende kansen maken op een asielstatus”. 
Er moet één norm komen en vluchtelingen moeten eerlijker verdeeld worden. Dat is tegen het zere been van landen als Tsjechië, Slowakije, Polen en Hongarije. Ook daar heeft Merkel een oplossing voor.  Landen die niet willen meewerken aan opvang, zouden extra moeten betalen voor grensbescherming. Ook dat kan op weinig begrip in Oost-Europa rekenen.
De Tsjechische minister-president Andrej Babis: “Het zijn onze mensen, onze bedrijven, die beslissen wie bij ons woont en werkt. We willen dat ook niet compenseren, waarom zouden we dat met extra geld moeten compenseren?”

Gaan de vluchtelingen naar Spanje?
Vluchtelingen die deze week aankwamen in Cadiz
Italië gaat dus op slot als het aan de nieuwe regering in Rome ligt. Of vluchtelingen daar al rekening mee houden valt niet met zekerheid te zeggen. Feit is wel dat NOS-correspondent Rop Zoutberg constateert dat migranten de route naar het zuiden van Spanje opnieuw hebben ontdekt. 
Als je het vergelijkt met vorig jaar is er nu al een verdubbeling van aantallen op de bootjes, waarschuwen hulpgroepen. Hun opvangcentra puilen uit en ze maken zich zorgen, want de zomer moet nog beginnen.
“Het is dertig jaar geleden dat de eerste boot met vluchtelingen voor de kust van Spanje verongelukte. En je kunt niet echt zeggen dat we iets zijn opgeschoten”, zegt Jesús Manzilla van Algeciras Acoge, een vrijwilligersgroep die migranten opvangt aan de zuidkust.
Geen plan
Er wordt nauwelijks vooruit gekeken, waardoor de komst van nieuwe groepen migranten keer op keer tot grote problemen leidt. In de praktijk worden de vluchtelingen overgebracht naar politiebureaus in de provincie Cádiz. Maar na 72 uur worden deze mensen alweer weggestuurd naar opvangcentra van vrijwilligersgroepen.
“Veel Afrikanen eindigen gewoon op straat of in die opvangcentra. Maar dat zijn open centra. Wie weg wil, die gaat weg. Naar Barcelona, naar Bilbao of naar Amsterdam. Vaak proberen we mensen nog wat geld mee te geven. Maar we hebben ook niet oneindig veel middelen.”
In de gemeente Granada zijn ze compleet overvallen door de situatie. “Je krijgt een telefoontje met het verzoek of je even 54 migranten wilt opvangen. Je krijgt een uur om het te organiseren”, vertelt de lokale wethoudster voor Sociale Zaken. Ze stapte zelf maar naar de supermarkt om brood en kaas te kopen. De Afrikanen werden uiteindelijk ondergebracht in een tentenkamp bij het busstation. 
Al eerder dit jaar hekelde de Spaanse nationale ombudsman Francisco Fernández de complete verrassing waarmee Spanje keer op keer op de komst van migranten reageert. “Terwijl we niets anders zien dan de herhaling van situaties die we al tientallen jaren meemaken. Zonder iets af te willen doen aan de bijstand die we geven, de humanitaire opvang is behoorlijk precair.”
Manzilla houdt zijn hart vast voor de komende zomermaanden. Hij vreest voor een massale stroom van migrantenbootjes:
“Ik kan alleen maar hopen dat de nieuwe Spaanse regering inziet dat je dit probleem niet oplost door alleen maar geld te steken in nog hogere hekken rond de Spaanse enclaves in het noorden van Marokko.”
Belgie zet debat op scherp
De Belgen zouden het liefst de bootjes tegenhouden. De buitengrenzen beter bewaken. Opvang in de regio en migratie via de nette manier. Maar de woorden die staatssecretaris Theo Francken gebruikte suggereerden iets anders. Een politieke rel was geboren. Correspondent Sander van Hoorn over het dunne koord waar de Vlaamse nationalisten op dansen.
Opeens bevond België zich in het kamp van Denemarken en Oostenrijk. Staatssecretaris Francken had zich aan het begin van de Raad van Ministers in Luxemburg laten ontvallen dat pushbacks nodig zijn (bootjes met vluchtelingen terugsturen naar waar ze vandaan komen in plaats van naar Europa slepen) en dat rechters van het Europees Hof in staatsburg dat met een beroep op artikel drie van het  EVRM (het folter-artikel) onmogelijk hadden gemaakt. Dus dat artikel “moeten wij gewoon proberen te omzeilen, op een of andere manier”.
De wereld was te klein. Europees Commissaris voor Migratie Dimitris Avramopoulos waste Francken meteen de oren: 
“Fundamenteel respect voor de mensenrechten is de gouden standaard van het Europese beleid, dus geen pushbacks”.
Op het matje in het parlement
Tijdens het vragenuurtje in het Belgische Federale Parlement wilden veel fractievoorzitters - ook van coalitiepartijen - van de premier weten of Francken namens de regering had gesproken. De positie van de staatssecretaris is nooit in gevaar geweest, maar premier Michel was het duidelijk wel zat. De komende weken zal hij de gesprekken over dit thema overnemen. Dat migranten niet moeten worden teruggestuurd naar landen waar ze het risico lopen op foltering, blijft voor hem een ‘heilig principe’. Francken had, met andere woorden, niet namens de regering gesproken.
Het interessante is, dat in zijn commentaar bij binnenkomst in Luxemburg, Francken in de eerste zes minuten van het zeven minuten durende interview netjes dat regeringsbeleid had uitgedragen. Hij had zijn zorg geuit over het rechts-populisme dat wint in Oostenrijk en Hongarije, maar ook in Italië en Duitsland. Dat als die trend zich doorzet, ‘extreme standpunten’ wel eens zouden kunnen leiden tot nieuwe interne grenscontroles en daardoor ‘binnen nu en vijf jaar’ het einde van Schengen en de EU. Een zorg die een dag later zou worden gedeeld door de Duitse Bondskanselier Angela Merkel.
Het Europese dilemma
Het grote en misschien enige verschil tussen de analyse van Merkel en Francken is vooral semantisch. Merkel spreekt - net als het officiële standpunt van de Belgische regering - over ‘het beter bewaken van de buitengrenzen van de EU’. Maar als je grenzen beter bewaakt, hou je dus meer mensen tegen die over die grens heen proberen te komen. Als je een verandering van het beleid wil (anders heeft beter bewaken geen zin), dan moet je iets met die mensen. Wil je ze niet - zoals nu - naar de veilige Europese kusten brengen, dan moet je er iets anders mee. Pushbacks dus. “Het beter bewaken van de grenzen” als politiek correcte term daarvoor. Wil je dat het Europees Hof voor de Rechten van de Mens je later niet terugfluit dan zul je “artikel drie gewoon moeten proberen te omzeilen, op een of andere manier”.
Francken pleit voor het Australische model: Mensen die illegaal de grens over komen krijgen per definitie geen vluchtelingenstatus. Vluchtelingen moeten een status buiten de grens aanvragen. Het is het model dat ook Oostenrijk en Denemarken voorstaan. Met kampen in Noord Afrika of in Europa, maar dan buiten de EU.
Het interessante, uiteindelijk, is dat de Belgische staatssecretaris in de laatste 50 seconden van een interview redelijk hard en onbeholpen een van de dilemma’s heeft geschetst waar de EU de komende maanden mee zal worstelen.
Is er nog debat in Duitsland?
In België dus een fel debat in het parlement. Sinds deze week kan zo'n debat ook zomaar opeens in het Duitse parlement ontstaan. Correspondent Beau Heimensen over een nieuwigheidje in Berlijn. 
Het was een primeur in de Duitse Bondsdag: een onvoorbereid vragenuurtje met bondskanselier Angela Merkel. Lange tijd heeft de regeringspartij CDU van Merkel het tegengehouden, maar nu moest ze eraan geloven. Merkel beheerste het spel goed, ze kwam nooit in de problemen.
Het idee was een vragenuur zoals in het Britse Lagerhuis, maar van een verhitte discussie was geen sprake. Ralf Neukirch van het Duitse blad Spiegel noemde de stemming zelfs dood. Dat kwam vooral, doordat er volgens hem niet mocht worden doorgevraagd en er verschillende onderwerpen aan bod kwamen. Na een minuut gaf de klok aan dat de volgende parlementariër aan de beurt was. Even werd Merkel aangevallen door de anti-immigratiepartij AfD over de vluchtelingencrisis en haar Willkommenskultur. 
“U heeft terroristen het land binnengehaald. Wanneer treedt u af?” vroeg Gottfried Curio. 
Maar ook hier raakte Merkel niet van haar stuk. Ze verdedigde haar besluit nog maar eens door te stellen dat er in 2015 een uitzonderlijke humanitaire situatie was. Op diezelfde manier beantwoordde ze vragen over de hoge huren in Duitsland, het verbod op dieselauto’s en over de problemen binnen de Duitse immigratiedienst.
Niet in de moeilijkheden
Heel even ging het over de Europese plannen van Merkel. Eindelijk gaf ze deze week na maanden een antwoord op de hervormingsvoorstellen van de Franse president Macron. Het ergerde FDP-voorzitter Lindner alleen, dat Merkel dit niet presenteerde in de Bondsdag, maar via een interview in de zondagseditie van de Frankfurter Allgemeine Zeitung. Die bovendien, zei Lindner, alleen te lezen was door ervoor te betalen. In de krant liet de bondskanselier onder andere weten dat ze vindt dat rijke landen hun bijdrage aan de EU moeten verhogen. Iets waar premier Rutte niet op zit te wachten. Ook gaf ze aan dat ze de nieuwe euro-sceptische regering in Italië open tegemoet zal treden, maar dat de solidariteit tussen landen nooit mag leiden tot een schuldenunie. Daarnaast steunt Merkel het idee van een gemeenschappelijk asielbeleid en wil ze een betere beveiliging van de Europese buitengrenzen.
De vraag of Merkel ook vluchtelingen aan de Duitse grens wil terugsturen die al in een ander EU-land geregistreerd zijn, zoals CSU-voorzitter Dobrindt dat wil, wordt tijdens het vragenuurtje niet gesteld. Tot teleurstelling van Spiegel-journalist Neukirch.
Want dat was volgens hem een vraag geweest, waar Merkel misschien niet direct een geroutineerd antwoord op had gehad.
Tumult in Londen
Brexit minister Davids wilde opstappen
Over gebrek aan debat hebben ze in Londen niet te klagen. Verwarrend, vol met dreigementen en politieke spanning, dat zijn de woorden die bij het politieke debat van deze week horen. Correspondent Tim de Wit schept orde in de chaos. 
En weer leverde een tumultueuze brexit-week weinig vooruitgang op. De leden van de Britse regering tuimelden over elkaar heen de afgelopen dagen, waarbij brexit-minister David Davis zelfs dreigde op te stappen. En het door de Britten gepresenteerde voorstel voor de ‘terugval’-optie werd door Brussel van tafel geveegd.
Afgelopen donderdag stonden premier May en David Davis letterlijk lijnrecht tegenover elkaar. Al weken verschillen ze van mening over hoe de Britten de zogenaamde backstop-optie willen invullen. De terugval-optie is het scenario waar zowel de EU als de Britten op terug moeten vallen, als er geen alternatieve oplossing wordt bedacht om de grens tussen Noord-Ierland en Ierland na brexit open te houden. 
Dat betekent in de praktijk – als het aan de EU ligt - ofwel dat Noord-Ierland zowel in de Europese interne markt en de douane-unie blijft en dat de Noord-Ieren daarbij een speciale status krijgen. Ofwel dat het volledige Verenigd Koninkrijk in de interne markt en de douane-unie blijft. Beide opties zijn voor de Britten onbespreekbaar.
Tijd kopen?
Het probleem is echter dat de Britten al bijna twee jaar – sinds het brexit-referendum – bezig zijn met een alternatieve oplossing. Technologische hulpmiddelen bijvoorbeeld om zonder infrastructuur de grens zo onzichtbaar mogelijk te houden. Alleen is er nog steeds geen oplossing in zicht waar de EU mee akkoord zal gaan, waardoor de terugval-optie een steeds waarschijnlijker scenario wordt.
David Davis wilde per sé dat deze backstop-optie een einddatum zou krijgen, terwijl May liever geen concrete datum in het Britse voorstel wilde opnemen. Davis is bang dat zonder einddatum de EU minder geneigd zal zijn om te onderhandelen over alternatieven en uiteindelijk zal proberen de terugval-optie permanent in te voeren. Uiteindelijk kwamen de twee na een harde confrontatie tot een compromis: in het Britse voorstel staat nu dat ze de verwachting uitspreken dat de backstop-optie tot uiterlijk 2021 van kracht is.
Het ingewikkelde is dat het compromis dat de Britten na veel getouwtrek intern wisten te bereiken, voor Brussel geen optie is. Wat is een terugval-optie als je er maar tijdelijk op kan terugvallen en daarna niet meer?, liet hoofdonderhandelaar Michel Barnier vrijdag weten tijdens een persconferentie in reactie op het nieuwe Britse voorstel:
“Ik had meer realiteitszin van de Britten verwacht. De EU laat zich niet intimideren door sommige ministers in de Britse regering.”
Met nog twee weken te gaan tot de EU-top in Brussel, lijkt er daarom wederom geen doorbraak te komen in de brexit-onderhandelingen. De Noord-Ierse grens is en blijft een onoplosbaar probleem, zo lijkt het. En met de tijd die maar weg tikt – 29 maart 2019 stappen de Britten hoe dan ook uit de EU, met of zonder deal - wordt de kans om er op een ordentelijke manier uit te komen weer kleiner.
Europa deze week
De wekelijkse videobrief gaat over de defensieplannen van de EU. Nederland wil afspraken maken om meer samen te werken. Deze week was er een bijeenkomst met heel veel ministers van Defensie in Den Haag. Half juli is er trouwens een grote NAVO-top in Brussel. De hele aflevering van Europa deze week is te zien op NPO-politiek of via de site van de nos. Hier alvast een klein voorproefje.
Europese defensieplannen - YouTube
En verder deze week in Europa
Woensdag spreekt premier Rutte in het Europees Parlement, net zoals onlangs de Franse president Macron. Woensdagochtend vanaf tien uur te volgen via de site van het parlement en NPO Politiek
Morgen spreekt Frans Timmermans met de NOS. Te horen in de rubriek Brussel bij Nacht op maandagavond met Arjan Noorlander.
Deze nieuwsbrief kwam tot stand met medewerking van Sander van Hoorn, Rop Zoutberg, Mustafa Marghadi, Jeroen Wollaars, Beau Heimensen, Mitra Nazar, Conny Keessen, Rolien Créton, Tim de Wit, Frank Renout, Arjan Noorlander, Tijn Sadée, Hans Brom en Thomas Spekschoor.

Hoe vond je deze editie?
Als je deze nieuwsbrief niet meer wilt ontvangen, dan kun je je hier afmelden.
Als deze nieuwsbrief doorgestuurd is en je wilt je aanmelden, klik dan hier.
Gemaakt door Brussel Inside met Revue.