Bekijk profielpagina

Brussel Inside - Verandering

Revue
 
De verandering hangt in de lucht. Britten die op het punt staan om de Europese Unie echt te verlaten.
 

Brussel Inside

24 maart · Editie #73 · Bekijk online
Vanaf donderdag 23 mei zijn er verkiezingen in de Europese Unie. Bert van Slooten van NOS Bureau Europa verzamelt tot die tijd, samen met zijn collega’s in Europese hoofdsteden, de scherpe analyses en hardnekkige geruchten.

De verandering hangt in de lucht. Britten die op het punt staan om de Europese Unie echt te verlaten. Hongaren die op het punt staan om de grote christen-democratische politieke familie te verlaten. Maar terwijl de lucht zwanger is van de omwentelingen, ontbreekt nog het laatste zetje.
De Britten gaan nog niet, maar moeten eerst nog een keer in het Lagerhuis stemmen. De Hongaren krijgen een tweede kans. Er komt een commissie met wijze mannen die naar de problemen gaan kijken.
De enige echte omslag die heeft plaatsgevonden, was bij de Nederlandse verkiezingen waar Forum voor Democratie de grootste partij is geworden. Is dat een voorbode van nog meer kenteringen bij de komende Europese verkiezingen?
Blijf ons volgen via @BrusselInside

Achter de schermen
Dimiter Tzantchev
Dans les couloirs du #ConseilEuropeen art.50 https://t.co/dNPomWMlyf
8:09 PM - 21 Mar 2019
De foto zegt alles over de verhoudingen in de EU. De diplomaten van de 27 achterblijvende lidstaten, mensen uit het team van onderhandelaar Barnier en de Commissie, buigen zich over een tekst om de Britse problemen van premier May op te lossen. Ze knutselen in feite het plan B in elkaar.
Normaal gesproken zien we niet hoe het werkt, maar de Bulgaarse ambassadeur was zo verbaasd dat hij de foto deelde met de wereld. We hebben het afgelopen jaar veel debatten, veel geschreeuw, veel stemmingen gezien in het Britse Lagerhuis, maar door deze mensen wordt de brexit uiteindelijk geregeld. Hier werd bedacht dat 12 april een belangrijke datum wordt en dat de Britten, als het Lagerhuis instemt, tot 22 mei de tijd hebben om netjes de benodigde wetten door hun parlement te krijgen.
Theresa May kwam namelijk met lege handen naar de top. Ze had geen antwoord op de vele vragen van de andere regeringsleiders. En dus werd ze, nadat ze haar toelichting had gegeven, letterlijk buiten de deur gezet. Ze mocht wachten, terwijl de diplomaten en de 27 het werk deden.
Het woord is nu aan het Britse parlement en als dat blijft volharden in het afwijzen van de deal is het op 12 april voorbij. Tenzij de Britten komen vragen om verlenging, maar dan moeten ze wel de ultieme vernedering slikken en Europese verkiezingen organiseren.
Geen brexit-vraag graag
In de aanloop naar de top organiseren diplomaten van de EU informatiebijeenkomsten. Ze praten journalisten in groepjes bij over wat er op de agenda staat. Tijdens elke meeting wordt journalisten op het hart gedrukt: “Het gaat niet alleen over brexit!” De handelsrelaties met China, de strijd tegen fake-news en klimaatverandering doen er ook toe.
Maar dan breekt het vragenrondje voor journalisten aan.
“Bescherm mij tegen vragen over brexit”, grinnikt een diplomaat tegen zijn collega.
Tevergeefs: “betekent de tweet van Tusk dat hij de voorkeur geeft aan een lang uitstel?” De volgende hand gaat omhoog: “Wat is het antwoord van de EU op de brief van May waarin ze om uitstel vraagt?“ “We zullen eerst de brief van premier May afwachten”, verzucht de diplomaat al minder geduldig.
De diplomaten balen dat de Europese wetten-machine begint te haperen. De brexit slokt alle aandacht en energie op. Onderwerpen als de handelsrelatie met China moeten ook in de pers worden besproken, zodat burgers hun mening kunnen vormen. Anders lijkt het straks alsof de banden met China zomaar een-twee-drie zijn doorgedrukt.
Als de top begint buitelen journalisten over elkaar heen. Het is druk bij de rode loper waar de regeringsleiders overheen lopen op zoek naar de camera’s uit hun land. Premier Rutte kan de Nederlanders aanvankelijk niet eens vinden, omdat ze weggedrukt staan in een hoekje aan de rand van de loper.
Bij navraag blijkt dat 1200 mensen zich bij het perscentrum hebben laten registreren voor deze Europese top. Journalisten, cameramannen en fotografen. In de overkapte binnenplaats van het Justus Lipsius-gebouw staan tafeltjes voor zo’n 480 reporters. Dit is lang niet genoeg. In de ruimtes rondom de zaal vullen journalisten alle vrije zaaltjes. Ze verschansen zich in tientallen ruimtes ter grote van klaslokaaltjes omringd door koffers, camera’s en tassen en ook in de bar en op elke beschikbare stoel zit iemand te werken.
Gaat er wat veranderen?
Als het aan meer dan een miljoen Britten ligt wel. Ze gingen gisteren de straat op en hadden spandoeken bij zich met teksten als ‘De beste deal is geen brexit’ en 'Laat het volk spreken’.
 Een online petitie voor het intrekken van de brexit is inmiddels meer dan 4 miljoen keer ondertekend.
Maar er is meer. Er gaan geruchten over het afzetten van premier May.
Helena Lee
The Sunday Times: Cabinet coup to ditch May for emergency PM #tomorrowspaperstoday https://t.co/5q7MJcOpcg
10:46 PM - 23 Mar 2019
De teleurstelling over het optreden deze week in Brussel. De ultieme vernedering, zoals een aantal kranten het omschreef, wordt nu de ministers in haar eigen kabinet teveel. De Sunday Times bericht er vandaag over.
Als mogelijke opvolgers worden vooral David Lidington de huidige vice-premier en Michael Gove (Milieu) genoemd. Overigens was Lidington tegen brexit, hij stemde bijna drie jaar geleden remain en Gove stemde wel voor brexit.
De paleisrevolutie zou deze week plaats moeten vinden zodat de nieuwe premier tijd genoeg heeft om een nieuw plan voor de brexit te bedenken.
Een Europees Forum
De overwinning van de partij van Thierry Baudet bij de verkiezingen in Nederland viel wel op in Europa.  Is de overwinning van Forum voor Democratie in Nederland een voorbode van succes voor anti-establishmentpartijen in Europa? Zijn er nog meer partijen die bij de komende verkiezingen de bestaande politieke structuren op z'n kop kunnen zetten? Wat is de Europese temperatuur na de overwinning van Forum? Welke partijen gaan het straks goed doen bij de Europese verkiezingen?
We maken een rondje langs Spanje, Polen, Oostenrijk, Italië, Zweden, België, Duitsland en om te beginnen Frankrijk.
In Frankrijk is de situatie eigenlijk al wekenlang ongewijzigd. De regeringspartij en de rechts-populisten zijn bezig met een nek-aan-nek-race.
Volgens een laatste peiling, van afgelopen week, gaat de partij van president Macron, La République en Marche (LREM), aan kop: zo’n 23,5 procent van de Fransen wil hierop stemmen.
Maar de Rassemblement National (RN) van Marine Le Pen zit Macron op hielen met 21,5 procent van de stemmen. Daarmee winnen ze misschien niet, maar halen ze wel véél Europese zetels binnen.
Volgens de onderzoekers weet LREM de RN nu structureel op (beperkte) afstand te houden, maar zijn er twee onzekere factoren.
Meer dan 59 procent (!) van de kiezers zegt nu niet te willen gaan stemmen. Maar dat kunnen ze – of een deel – eind mei natuurlijk alsnog wel doen. Slechts een paar procent van de kiezers kan de balans doen doorslaan naar Le Pen.
En daarnaast is er onzekerheid. Van degenen die zeggen dat ze wel willen stemmen, is 35 procent nog niet zeker van zijn keus. En ook dat is een flink deel van het electoraat, wat de uiteindelijke verkiezingsuitslag onvoorspelbaar maakt.
Lega schiet wortel in Italië
Dat het populisme in Italië wortel heeft geschoten hoeft geen verrassing te heten. Met de Lega en de Vijfsterrenbeweging is Italië het enige land in Europa dat geheel wordt geregeerd door populisten. De vraag is echter hoe dat na driekwart jaar wordt beoordeeld door de Italianen. Italië als proeftuin van het populisme.
En het is een gematigd succesvol project, afhankelijk vanuit wiens perspectief je het beziet. De Lega, de partij die het dichtst bij de andere Europese populisten staat, is sinds de regeringsdeelname bijna verdubbeld in de peilingen en heeft een reeks overwinningen op z’n naam geschreven tijdens regionale verkiezingen. 
De Vijfsterrenbeweging daarentegen krijgt dreun na dreun in de peilingen en staat nu zelfs derde onder de socialisten van de Democratische Partij. Het verschil is dat de Lega met de charismatische leider Salvini successen boekt op hun mediagenieke hoofdthema’s als migratie, terwijl de Vijfsterren moeite hebben om hun boodschap voor het voetlicht te brengen. 
Het kan ertoe leiden dat deze coalitie dit jaar nog klapt. Maar reken er dan op dat het populisme in Italië nog steeds hoogtij zal vieren met een dikke verkiezingsoverwinning van de Lega en Matteo Salvini als de gedoodverfde premier.
Het Duitse alternatief daalt licht
In Duitsland heeft Forum voor Democratie de meeste overeenkomsten met de Alternative für Deutschland (Afd). Zij staan op dit moment op 9 procent in de peilingen voor de ‘Europawahl’. De tendens is dalend. Eind vorig jaar haalden ze in de peilingen nog 14 tot 16 procent. Bij de vorige EP-verkiezingen kwam de Afd vanuit het niets op 7 procent. Ze hebben op dit moment nog twee zetels in het Europarlement. Door onderlinge ruzies viel de aanvankelijk uit zeven koppen bestaande fractie uit elkaar. Waar dat mee te maken heeft? Waarschijnlijk onder meer met schandalen rond illegale campagnegelden en een overwegend EU-lievend electoraat in Duitsland.
De AfD is net als Forum erg EU-kritisch, al haalde een voorstel om Dexit in het Europese verkiezingsprogramma te zetten het niet. Lijsttrekker Jörg Meuthen benadrukt dat ze voor Europese samenwerking zijn, maar vooral op economisch gebied. De AfD ziet net als FvD immigratie als een van de grootste bedreigingen voor de westerse samenleving en vindt dat de EU daarin heeft verzaakt. Daarin vinden ze aansluiting met nationalistisch-conservatieve partijen in Hongarije en Oostenrijk.
Ook opmars in Oostenrijk
In Oostenrijk komen de plannen van regeringspartij FPÖ dicht bij Forum in de buurt. Zij staan op dit moment op 23,8 procent in de peilingen, op de tweede plek na de partij van Bonskanselier Kurz. Als deze peilingen ook in echte stemmen worden omgezet, betekent het voor de FPÖ een beloning voor hun regeringsdeelname van 7 procentpunten. In 2014 behaalden zij 19,7 procent.
Polen wijkt op geopolitiek gebied af
De conservatief-nationalistische koers wordt in Polen vooral vertegenwoordigd door de huidige regeringspartij Recht en Rechtvaardigheid (PiS). Die lopen in de meeste peilingen voorop. Volgens Politico kunnen ze rekenen op 45,7 procent van de stemmen. PiS-leider Kaczynski staat natuurlijk om zijn anti-EU-opvattingen bekend, maar tijdens de EU-campagne stelt de partij zich iets terughoudender op, omdat de PiS-achterban doorgaans helemaal niet zo ontevreden is met wat de EU voor ze betekent. Ook op een ander punt verschillen PiS en Forum. Kaczynski is fel anti-Rusland en Baudet is juist voorstander van het versoepelen van de sancties.
In de peilingen maakt ook Kukiz15 nog kans om zetels te halen. Die partij van punkrocker Pawel Kukiz is nationalistisch, conservatief, katholiek, en staat op dit moment op 5,9 procent in de peilingen.
Verbazing in België over nuchtere Ollanders
Bart De Wever de politiek leider van de Vlaamse nationalisten probeerde zichzelf nog te vergelijken met Baudet.
De Wever: “Hij draagt dezelfde ideeën uit over migratie, cultuur en de natiestaat.”
De Antwerpse burgemeester zei het tegen de Belgische zender VTM. Voor een deel gaat de vergelijking op. De Vlaams-Nationalistische N-VA werd met deze thema’s de grootste partij van het land en ging meeregeren. Critici zeggen dat ze daardoor veel principes op zijn minst in de ijskast hebben gezet.
Veel beschouwingen in de Belgische kranten gaan over de persoon van Baudet en hoe het kan dat de ‘nuchtere Ollanders’ zo massaal op een “seksistische dandy op politieke ramkoers” hebben gestemd. Een eenduidige analyse is er nog niet in het buurland. Echt als een verrassing komt de winst van Baudet niet, bezien vanuit België. Bij de gemeenteraadsverkiezingen vorig jaar wonnen, net als bij ons, de flanken: Groen groeide en aan de andere kant Vlaams Belang, een partij die op onderdelen eveneens bij FvD staat. De N-VA werd bij die verkiezingen trouwens afgestraft omdat, zo was de analyse, ze inmiddels te veel een normale machtspartij was geworden. De volgende graadmeter is al snel, op 26 mei zijn er landelijke verkiezingen. Inderdaad: tegelijk met die voor het Europees Parlement. 
Teruggang in Scandinavië
In Denemarken en Finland, waar binnenkort parlementsverkiezingen worden gehouden, staan de rechts-populisten volgens de laatste peilingen op verlies. In Denemarken, waar verkiezingen vóór 17 juni worden gehouden, geeft de rechts-populistische Deense Volkspartij momenteel gedoogsteun aan de centrum-rechtse minderheidsregering. Maar de linkse partijen hebben in de peilingen een meerderheid. Bij de Europese parlementsverkiezingen loopt de Deense Volkspartij zelfs het risico slechts de helft van de stemmen te behalen in vergelijking met vier jaar geleden. Een belangrijke verklaring is de Deense Europarlementariër Morten Messerschmidt, die in opspraak raakte door een fraudeschandaal waarbij subsidies tegen de regels voor nationale campagnes werden gebruikt.
Een andere verklaring voor het verlies van de Deense Volkspartij is een nieuwe speler op uiterst rechts: Nye Borgelige , ofwel Nieuw Rechts. Deze partij, die momenteel net boven de kiesdrempel van 2 procent uitkomt, wil ook meedoen aan de Europese parlementsverkiezingen. Nieuw Rechts wil het nu al zeer strenge Deense asiel- en immigratiebeleid beduidend verder aanscherpen en een vluchtelingenstop invoeren. Ook moet er volgens de partij een referendum over het EU-lidmaatschap worden gehouden.
Ook in Finland, waar op 14 april parlementsverkiezingen worden gehouden, staan de rechtspopulisten op verlies en lijken de linkse partijen een meerderheid te behalen. De rechts-populistische Finse Partij, voorheen de Ware Finnen, viel twee jaar geleden uiteen: de radicale tak behield de naam Finse partij en kwam in de oppositie terecht, de meer gematigde afsplitsing bleef onder de naam Blauwe Toekomst in de regering. De interne ruzie heeft beide rechts-populistische vleugels veel stemmen gekost.
Zweden is het enige Scandinavische land waar de rechts-populisten bij de Europese parlementsverkiezingen in opmars zijn en de tweede partij kunnen worden. In Zweden lijkt dit het resultaat van de laatste parlementsverkiezingen, eind vorig jaar. De Zweden-Democraten worden door de meeste politieke partijen geboycot, net als bij de verkiezingen vier jaar daarvoor. De centrum-rechtse partijen behaalden, samen met de rechts-populistische Zweden-Democraten, een meerderheid. Maar vanwege de politieke boycot heeft Zweden opnieuw een linkse regering. De Zweden-Democraten-kiezers zijn woedend en willen bij de Europese Parlementsverkiezingen wraak nemen.
Doorbraak in Spanje
Onstuitbaar lijkt de opkomst van de uiterst rechtse partij Vox. De nieuwe partij komt vanuit het niets met 32 zetels in het Spaanse parlement (350 zetels), berekent El Periódico. De krant kwam op het gemiddelde van een aantal peilingen. Op 28 april worden in Spanje voortijdige nationale verkiezingen gehouden. 
Woordvoerder Ivan Espinosa erkent de contacten die Vox heeft met andere rechts-populistische partijen in Europa. Zo had voorzitter Santiago Abascal al zijn ontmoeting met Geert Wilders. “Er zijn lijntjes met allerlei partijen. Zolang dat maar geen afscheidingspartijen zijn zoals de Vlaams-nationalistische N-VA of radicale groene clubs.”
Espinosa zelf sprak met Thierry Baudet, die overkwam voor een demonstratie van Vox in Madrid. Duizenden mensen zongen tijdens het protest ‘E viva España’, het lied dat zangeres Imca Marina ooit beroemd maakte. “Baudet riep: ‘Wow! Dit kan je bij ons nooit zeggen: Leve Nederland. Dat vinden Nederlanders al snel te radicaal.’ Hij was diep onder de indruk.” 
Thierry Baudet
Orbán wint altijd
In Nederland zou je het een draai noemen. De Hongaarse premier zou nooit en te nimmer akkoord gaan met een tik op de vingers door de Europese christen-democratische partij (EVP). Hij kwam strijdbaar naar Brussel, want ze moesten naar hem, Viktor Orbán luisteren. Hij was immers de man die staat voor de echte christelijke waarden. Maar aan het eind van een dag vergaderen, schorsen en stemmen, verkocht de Hongaarse premier de schorsing als een overwinning.
Het is een patroon dat, volgens Frans Timmermans, bij de Hongaarse leider past. “Hij gaat tot het gaatje, maar schikt zich uiteindelijk wel in de wetten en regels”, zo omschreef hij hem eerder.
Tijdens de vergadering verzette Orbán zich aanvankelijk hevig. Hij zou uit de partij stappen als hij werd geschorst. De toon was bitter, maar met name de noordelijke christelijke partijen wilde niet wijken. Vooral de nieuwe voorzitter van de Duitse CDU, de beoogde opvolger van Merkel, Annegret Kramp-Karrenbauer (AKK) hield vast aan de lijn. Er moest een commissie van wijzen komen die op het gedrag van Fidesz zou toezien. Excuses moesten worden gemaakt, de anti EU-campagne diende te worden gestopt en de Centraal Europese Universiteit (CEU) moest openblijven.
Maar toen
Buiten in de wandelgangen geloofde niemand dat Orbán daar mee akkoord zou gaan. De ene na de andere politicus uit andere partijen kwam langs. Judith Sargentini van GroenLinks en Hongarije-rapporteur van het Europees Parlement stond nieuwsgierig tussen de journalisten te wachten. Ondertussen gaf ze het ene na het andere interview aan de vele tv-camera’s die opgesteld stonden.
Maar uiteindelijk ging Orbán om. Hij accepteerde de schorsing. Tijdens een persconferentie zegt hij dat hij besloten heeft om te blijven, om zo de sterkste partij in Europa te worden en te blijven. Hij wil wel dat de christen-democraten de migratie stoppen.
“Salvini respecteer ik zeer. Wij hebben in Hongarije de migratie over land stopgezet. Salvini heeft de migratie over zee stopgezet.”

Het is te weinig en te laat, reageert Sargentini als ze hoort dat de christen-democraten Orbán geschorst hebben. Zijn partij heeft geen stemrecht meer en mag ook niet meedoen aan grote vergaderingen. En wat belangrijker is bij de verdeling van de cruciale posten na de verkiezingen zit Orbán niet aan tafel. Hij zelf maalt er niet om.
“De echte vraag is of we met de EVP naar rechts gaan of dat de linkse zachte lijn voor wat betreft migratie de overhand krijgt. Daar draait het om.”
De commissie van wijze mannen is niet de enige die de komende maanden de balans opmaakt.
De bedoeling is dat de kandidaten aan de verschillende debatten gaan deelnemen met Frans Timmermans en Manfred Weber. Maar dat is tegen het zere been van de andere grote partijen. Met name bij de christen-democraten willen ze liever met maar één liberale kandidaat in debat. In de aanloop naar verkiezingen is het in veel landen de gewoonte dat de nummer één op de lijst alleen met andere lijsttrekkers in discussie gaat. En de nummer twee alleen met andere politici die op die plek staan.
De liberalen breken nu met die traditie en dat zorgt voor onrust. Aanvankelijk wilde de EVP ook niet met de Groenen in debat, omdat die twee kandidaten hebben: de Duitse Ska Keller en de Nederlander Bas Eickhout. Omdat de Groenen ook bij vorige verkiezingen met twee nummers één op de proppen kwamen, is het team van Manfred Weber daar uiteindelijk mee akkoord gegaan. Maar zeven verschillende liberalen, gaat ze een brug te ver.
Voorlopig zijn er nog geen debatten afgezegd, maar het loopt hoog op. In de agenda van Vestager staat dat ze meedoet aan het debat van de Europese publieke omroepen (EBU-debat). Terwijl Verhofstadt bij de Italiaanse tv-debat (RAI) te zien is en het woord voert tijdens het debat in Maastricht.
Geen spits
Orbán gaat dus wel campagne voeren voor de EVP. Dan komt hij vast kandidaten van de liberalen tegen (Alde). Daar hebben ze maar liefst zeven kandidaten voorgedragen om eventueel de opvolger van Jean-Claude Juncker te worden. De ster is Margrethe Vestager, de eurocommissaris die deze week Google nog een forse tik op de vingers gaf. Guy Verhofstadt de huidige fractieleider heeft wel een plek op de lijst, maar is niet de absolute top-kandidaat.
Nog een opvallende zaak. Mark Rutte staat ook niet op de lijst. Hij is niet beschikbaar voor het liberale Team Europa, is de formele lezing.
ALDE Party
Team Europe: 7 leaders, all with a passion to #RenewEurope! ☑ Nicola Beer
☑ Emma Bonino
☑ Violeta Bulc
☑ Katalin Cseh
☑ Luis Garicano
☑ Guy Verhofstadt
☑ Margrethe Vestager
#EP2019 https://t.co/dGm21Y0P6X
11:54 AM - 21 Mar 2019
Is brexit ook een naam voor een kat? De Franse minister van Europese Zaken Nathalie Loiseau heeft haar huisdier zo genoemd, omdat de kat haar elke ochtend miauwend wakker maakt, en als ze dan de deur openmaakt, blijft hij onbeslist zitten en staart haar vervolgens aan als ze hem buitenzet. Lees hier het verhaal.
Een verhaal over de nieuwbouwplannen van het parlement die uit de hand lopen qua kosten. Lees hier De Telegraaf.
Maandag weer een Brussel bij Nacht met Sander van Hoorn. Hij gaat het hebben over het spitzenteam van Alde.
En wie toch nog een brexit-avond wil hebben, kan donderdagavond in Brussel bij cultuurcentrum De Buren terecht.
En verder
Tijn Sadée
Kom donderdagavond 28 maart naar onze Brexit Night in de Brusselse Beursschouwburg. Muziek van de Breunion boysband, poëzie, debat, cabaret, melancholie en meebrullen met Roxy Musics Song for Europa #Brexit Aanmelden: https://t.co/Mzl3GD3Gr4 https://t.co/9l3tRkLetV
12:36 PM - 22 Mar 2019
Ik sluit af met waar we mee begonnen. De foto die alles zegt. De Ieren hebben er een waar kunstwerk van gemaakt.
Ireland In The EU
The Art of Diplomacy? #EUCO https://t.co/Del4tLhens
9:13 PM - 21 Mar 2019
Deze nieuwsbrief kwam tot stand met medewerking van Sander van Hoorn, Rop Zoutberg, Mustafa Marghadi, Bijou van der Borst, Mitra Nazar, Conny Keessen, Rolien Créton, Tim de Wit, Judith van de Hulsbeek, Frank Renout, Arjan Noorlander, Tijn Sadée, en Thomas Spekschoor.
Hoe vond je deze editie?
Als je deze nieuwsbrief niet meer wilt ontvangen, dan kun je je hier afmelden.
Als deze nieuwsbrief doorgestuurd is en je wilt je aanmelden, klik dan hier.
Gemaakt door Brussel Inside met Revue.