Bekijk profielpagina

Brussel Inside - Und Jetz?

Revue
 
De EU-leiders zoeken een oplossing waar de drie grote blokken - oost, west en zuid - mee kunnen leven
 

Brussel Inside

24 juni · Editie #41 · Bekijk online
Europa is in beweging, maar wat speelt er echt? Bert van Slooten van NOS Bureau Europa verzamelt iedere week, samen met zijn collega’s in de Europese hoofdsteden, de scherpe analyses en hardnekkige geruchten.

De EU-leiders zoeken een oplossing waar de drie grote blokken - oost, west en zuid - mee kunnen leven. Waar Merkel mee kan thuiskomen, zodat ze verder kan regeren. Waar Conte van kan zeggen: kijk dat hebben we met onze harde lijn bereikt. En waarvan aan het eind van de week Orbán tegen het Hongaarse volk kan vertellen dat dankzij standvastig optreden er veel onheil is voorkomen. En toch moet er voor dit scenario ergens water bij de wijn. We bespreken mogelijkheden en onmogelijkheden in deze nieuwsbrief. En natuurlijk vergeten we de andere grote verhalen niet. Twee jaar brexit, hoe gaat het? En hoe zit het met de handelsperikelen met de VS? Rop Zoutberg zoemt in op de olijven (met een mooie vlog).

Een nieuw voorstel
De Franse president Emmanuel Macron en de nieuwe Spaanse premier Pedro Sanchez
De EU-leiders spreken dezer dagen al hun creativiteit aan om de politieke migrantencrisis op te lossen. Op vele fronten is er overleg, niemand neemt echt de leiding, maar uiteindelijk moet het in twee vergaderingen worden opgelost.
Donald Tusk, de voorzitter van de Europese Raad was deze week de eerste die een plan lanceerde door heel zorgvuldig de conclusies die de regeringsleiders aan het eind van de week moeten aannemen, te laten uitlekken. Het deel dat ging over opvang in ontschepingplatforms (regional disembarkation platforms) werd al snel het plan-Tusk genoemd. Hoewel hij geen enkel land noemde waar het zou kunnen plaatsvinden en sprak over opvang aan de randen van de EU, ging het al snel over Tunesië en Albanië. 
Tunesië en Albanië staan niet te trappelen, sterker nog: er zijn helemaal geen concrete gesprekken met de landen gevoerd. Daarom kwamen zaterdag Frankrijk en Spanje met een variant. Er moeten in de EU gesloten centra komen waar migranten zo snel mogelijk te horen krijgen of hun asielaanvraag terecht is, of dat het economische vluchtelingen zijn. 
Die centra moeten dan worden gefinancierd met Europees geld. Dat is een handreiking richting Italië dat vindt dat ze er alleen voor staan, omdat de vluchtelingen in hun land aankomen en de andere EU-landen slechts mondjesmaat bereid zijn om mensen over te nemen.
Uit de laatste EU-cijfers blijkt dat Hongarije, Polen en Denemarken geen enkele migrant uit Italië of Griekenland heeft overgenomen. Nederland heeft 1020 mensen uit Italië en 1755 uit Griekenland toegelaten.
Die Franse president, die de plannen samen met de nieuwe Spaanse premier Pedro Sánchez presenteerde, wil verder dat er sancties komen tegen EU-landen die geen migranten willen opvangen. 
Macron: “Het kan niet zo zijn dat landen veel profijt hebben van de solidariteit van de EU en dan heel duidelijk hun nationale egoïsme uiten als het om migrantenkwesties gaat.”
Of hij de kortingen erdoor krijgt is nog maar de vraag, want het verzet uit Oost-Europa zal groot zijn. Voor Italië telt alleen een afspraak waarbij keiharde verplichtingen zijn ingebouwd, ze hebben gezien waar vorige afspraken toe hebben geleid en hebben geen zin om opnieuw met een kluitje in het riet te worden gestuurd.
Voor Italië moeten er in ieder geval drie problemen worden opgelost:
  1. Geen nieuwe vluchtelingen in de havens
  2. EU-landen moeten meer asielzoekers uit Italië overnemen
  3. Betere afspraken over de verdeling van vluchtelingen
Dat de problemen zich opstapelen is goed te zien in de vlog die NOS-correspondent Mustafa Marghadi maakte in Ventimiglia, de Italiaanse grensplaats aan de bloemenriviera. De draaideur van Italië naar Frankrijk en vooral weer terug. 
Merkel was Jetz?
Het politieke probleem voor Merkel is de komende dagen dat de eis van haar zusterpartij CSU bij monde van minister Seehofer in een goed functionerend registratiesysteem niet onlogisch is. Seehofer wil asielzoekers die al in een ander EU-land geregistreerd staan weigeren bij de grens. Formeel zeggen de Dublin-afspraken ook dat vluchtelingen geregistreerd moeten worden in het land van aankomst en daar de uitslag van de procedure moeten afwachten. Probleem is dat veel vluchtelingen zich niet laten registreren, maar dat bijvoorbeeld de Italianen ook niet alles in het werk stellen om ze te registreren.
Als vluchtelingen worden geregistreerd, bijvoorbeeld in zo'n kamp van Macron, dan kan vanuit daar worden bepaald of ze recht hebben op asiel of terug moeten naar het land waar ze vandaan kwamen. Het is een dun koord, maar het zou een uitweg kunnen bieden. Met opnieuw een belangrijke rol voor Macron. Tijd om ons licht op te steken bij onze man in Parijs Frank Renout.
Voor Frankrijk is het hele migratiedebat een strijd van Goed tegen Kwaad. Het is de humanitaire ‘as Parijs-Berlijn’ tegenover de nationalistische driehoek Rome-Wenen-Boedapest.
“Wij verdedigen Europese normen en waarden”, wordt op het Élysée gezegd. 
Parijs kiest met Berlijn zogezegd voor een humaan en solidair Europees migratiebeleid.
Daar tegenover staat de ‘opkomst van lepra, overal in Europa’, zoals president Macron het afgelopen week in snoeiharde bewoordingen zei: nationalisme en populisme, dat volgens hem massaal om zich heen grijpt.
Hij wil voorkomen dat die stromingen winnen en dat de pan-Europese gedachte, ook op migratiegebied, naar de achtergrond verdwijnt.
Maar zijn lepra-vergelijking viel bij de nieuwe regering in Rome verkeerd. “Wij zijn dan misschien lepra-populisten, maar nemen jullie eerst ook maar eens duizenden migranten op: dan praten we verder’’, zei de Italiaanse minister van Binnenlandse Zaken Matteo Salvini, die verder zei dat de Franse president iets teveel champagne dronk.
En daarmee waren de tegenstellingen op scherp gezet. Maar Salvini sloeg wel de spijker op zijn kop. Frankrijk stuurt migranten massaal terug naar Italië, zie de vlog van Mustafa. 
De Franse president wil – net als bijna iedereen – de buitengrenzen van de Europese Unie beter bewaken. En hij wil migranten ontmoedigen de oversteek te maken, bijvoorbeeld door in Afrikaanse landen al voorlichting te geven en asielprocedures te starten.
De Franse regering beroept zich op Europese normen en waarden, maar wil in de praktijk ook gewoon een Fort Europa creëren. Ze hoopt de ‘problemen’ buiten de deur te houden. Illustratief is de zigzagkoers ten opzichte van de Aquarius. Eerst wilde Parijs de boot met ruim 600 migranten op de Middellandse Zee niet helpen. Toen de migranten in Spanje aan land mochten, wilde Frankrijk ineens wèl helpen. En uiteindelijk wilde Parijs wel helpen, maar moeten de asielverzoeken wel eerst op Spaans grondgebied worden ingediend.
De demografische tijdbom
Zelf als de Europese leiders deze week in staat zijn om een politiek compromis te vinden dan tikt de tijdbom door. De bevolking op het hele Afrikaanse continent zal de komende jaren verdubbelen. In Nigeria zullen aan het eind van de eeuw meer mensen wonen dan op dit moment in heel Europa.
Al die mensen moeten op een of andere manier geld verdienen en zonder economische groei gaat dat niet. Volgens berekeningen is er per jaar minstens 3 procent economische groei nodig om al die monden te kunnen voeden. Zelfs als de groei de komende jaren iets hoger ligt zal volgens veel economen de druk aanhouden om naar Europa te trekken, omdat in de EU nu eenmaal meer verdiend kan worden. 
Geert Laporte van Europese denktank: “Het is een tikkende demografische tijdbom”
Geert Laporte is van de Europese denktank European Center for Development Policy Management (ECDPM). Hij zegt dat over niet al te lange tijd één op de vier burgers op de planeet Afrikaans zal zijn. “Dat betekent dat er elk jaar in Afrika 18 miljoen banen bij moeten komen, terwijl er nu slechts drie miljoen bijkomen.”
Politiek praat over lapmiddelen
Volgens de EU-Afrika-expert moeten we de komende tien jaar rekening houden met de komst van maar liefst 25 miljoen Afrikaanse jongeren naar Europa. Hij snapt dat de politiek probeert kortetermijnoplossingen te vinden, maar vreest dat het pleisters zijn die het niet zullen houden. “De druk blijft groot en de migranten zullen blijven komen en dus zal het aantrekkelijk voor smokkelaars blijven.”
Zijn aanbeveling is dat de EU-leiders veel meer moeten investeren in Afrika. Daar is een begin mee gemaakt eind vorig jaar tijdens de EU-Afrika-top, maar er moet meer gebeuren. “Het gaat om structureel investeren in Afrika, zorgen dat er beter bestuur komt en het verder opbouwen van de industrie.”
“Pas als mensen meer dan 6000 tot 7000 euro per jaar verdienen blijven ze weg.”
Europa deze week
Meer over de migratiecrisis kunt u zien in onze videobrief Europa deze week. Elke zondagmiddag om 13.00 op NPO-Politiek en op de site van de NOS. Hier alvast een voorproefje.
De Migratie crisis - YouTube
Vaders van het succes
Als migranten in de toekomst inderdaad aan de randen van de Europese Unie worden opgevangen, of volgens het plan Macron in speciale kampen in de EU dan gaan we vast de discussie krijgen over wie het bedacht heeft. Hier alvast een klein lijstje van geestelijke vaders.

  • Donald Tusk, de voorzitter van de Europese Raad 
  • Vincent Cochetel van de UNHCR, speciaal voor de Middellandse Zee
  • Guy Verhofstadt van de Europese liberalen. 
  • Malik Azmani van de VVD
De remmers
De Hongaarse premier Orbán
Vooralsnog is er echter nog geen deal. Donderdag en vrijdag de top met alle EU-leiders aan tafel en dan praat ook de grootste remmer mee; de Hongaarse premier Orbán. De informele voorman van de Visegradlanden (Hongarije, Polen, Tsjechië en Slowakije) wil geen migranten opnemen en heeft hulp aan vluchtelingen strafbaar gesteld.
Hij hield deze week een toespraak tijdens de herdenking van de sterfdag van Helmut Kohl, nu een jaar geleden. En tijdens die toespraak gaf hij zijn visie op de huidige discussie.
Orban: “Hongarije is niet van plan om een grote rol in de Europese Unie te spelen. Voor ons staat Hongarije op de eerste plaats.”
Hij wil dat elk land zijn eigen grens verdedigt. “Dat is geen verplicht werk, dat doen we met overtuiging”, aldus Orbán. De grenzen zijn voor de Hongaarse leider heilig. Het hek is terecht en dat hebben de Hongaren uit eigen zak betaald, hoewel ze wel graag een kleine bijdrage uit Brussel daarvoor zouden krijgen. 
Over de huidige discussie is Orbán pessimistisch. Hij heeft deze week een gesprek gehad met de Oostenrijkse premier Kurz, die vanaf 1 juli voorzitter wordt van de EU. Na afloop zeiden beide leiders dat de komende tijd niet de onenigheid over herverdeling van migranten centraal moet staan, maar dat alle aandacht moet uitgaan naar de bescherming van de buitengrenzen. “Alleen dan zijn de binnengrenzen veilig”, aldus de Oostenrijkse premier.
Orbán is niet van plan om water bij de wijn te doen.
“Kan er een compromis worden bereikt in het migrantendebat? Nee - en dat is niet nodig. Er zijn landen die geen migranten willen, die zich niet met hen willen vermengen en waar integratie dan ook niet aan de orde is.”
Er zijn, volgens Orbán kwesties waarover nooit overeenstemming zal worden bereikt. Hij wil respect voor zijn standpunt. “Alleen dan zal er vrede zijn op de Olijfberg.” Hij wil niet dat keer op keer landen Hongarije de les lezen. Bovendien wil hij niet gechanteerd worden door landen die willen dat financiële hulp uit de EU-fondsen gekoppeld wordt aan het opnemen van migranten.
“Het gaat om onze buitengrenzen. We moeten de grenzen verdedigen. Als ze niet kunnen binnenkomen dan hoeven we ook niemand te herverdelen.”

Een andere remmer
Frans Timmermans en de Poolse premier Mateusz Morawiecki
Alsof het migratieprobleem al niet voor voldoende hoofdbrekens zorgt, buigen de Europese ministers zich deze week over een andere hete aardappel: Polen. En dan vooral de vraag of het land z'n stemrecht binnen de EU kan behouden, omdat het een aantal democratische grondbeginselen heeft geschonden. In EU-taal het in werking stellen van artikel 7. 
Om dat goed te kunnen beoordelen organiseren de ministers van Buitenlandse Zaken deze week een hoorzitting. Een aantal Poolse politici (wie komt is nog niet bekend) worden komende week gehoord. Volgens eurocommissaris Frans Timmermans krijgen de Polen zo de kans om zich te verdedigen, om het uit te leggen.
Er ligt een formele uitspraak van de  Europese Raad van december vorig jaar, waarin staat dat er een duidelijk risico bestaat op een ernstige schending van de rechtsstaat door de Poolse regering. Binnen drie maanden moesten de Polen maatregelen nemen om de onafhankelijkheid van de rechtspraak te herstellen. Die drie maanden zijn ondertussen voorbij.
Frans Timmermans is recent in Warschau op bezoek geweest en heeft uitgebreid gesproken met de Poolse regering. De Nederlandse vicevoorzitter maakt zich grote zorgen. Onderdelen van het rechtssysteem dreigen onder politieke controle te komen. “Ik hoop dat we een oplossing vinden. Het moet leiden tot concrete resultaten en herstel van de rechtsstaat.” 
Het besluit om de procedure door te zetten, moet formeel voor het eind van deze maand worden genomen. Als de EU-landen besluiten om Polen het stemrecht inderdaad te ontnemen dient dat unaniem te worden genomen. De kans daarop is klein, omdat vooralsnog Polen de steun heeft van de andere Visegradlanden, die vinden dat de EU zich bemoeit met zaken die ze niets aan gaat. 
De hoofdremmers
Sorry Britten maar de kop hoofdremmers was te verleidelijk om niet te gebruiken. Met alle interne problemen zou je bijna vergeten dat er ook nog zoiets is als brexit onderhandelingen. Het was gisteren exact twee jaar geleden dat de Britten naar de stembus gingen in het brexit-referendum. Reden voor anti-brexitbewegingen om massaal de straat op te gaan. Onze man in Londen Tim de Wit was erbij.
Tienduizenden trokken in Londen naar het parlement. Zij hopen nog altijd dat het vertrek uit de EU zal worden teruggedraaid, het liefst via een nieuw referendum aan het einde van het onderhandelingsproces.
Het was gisteren exact twee jaar geleden dat de Britten naar de stembus gingen in het brexit-referendum. Reden voor anti-brexitbewegingen om massaal de straat op te gaan. Tienduizenden trokken er in Londen naar het parlement. Zij hopen nog altijd dat het vertrek uit de EU zal worden teruggedraaid, het liefst via een nieuw referendum aan het einde van het onderhandelingsproces.
De kans dat er een nieuw referendum komt is op dit moment minimaal. De Conservatieven van premier May zijn erop tegen en ook Labour, de grootste oppositiepartij wil het niet, waardoor er bij lange na geen meerderheid voor is in het parlement. Alleen de Liberaal Democraten, die slechts een handjevol zetels hebben, pleiten daar hartstochtelijk voor.
De scenario’s
De enige reële kans op zo’n referendum ontstaat wanneer het Britse parlement eind dit jaar het onderhandelingsakkoord wegstemt. Dat zal tot een regeringscrisis leiden en tot een politieke impasse. Moet de regering dan opnieuw met Brussel gaan onderhandelen? Zal de EU bereid zijn meer te geven?
Het is goed denkbaar dat de regering in zo’n scenario niet verder kan en plaats moet maken. Wellicht dat in dat geval een nieuwe volksraadpleging een uitweg biedt, al dan niet gekoppeld aan nieuwe verkiezingen. Het is een scenario waar ze in Downing Street nachtmerries van krijgen, aangezien May zich gecommitteerd heeft brexit uit te voeren en gehoor te geven aan de belangrijkste wens van de brexit-stemmers: immigratie uit de EU terugdringen en de controle over wetten en regels weer terugkrijgen. Dat kan alleen via een zogenoemde harde brexit: de Britten moeten dan uit de interne markt en de douane-unie stappen en zoveel mogelijk EU-banden doorknippen. Maar May weet ook: voor zo’n harde brexit is op dit moment geen meerderheid te vinden in het parlement.
Remain en leave in evenwicht
Overigens is het niet zomaar gezegd dat zo’n nieuw referendum door het pro-EU-kamp wordt gewonnen. Nog los van wat de precieze referendumvraag zou worden. Wordt het een keuze tussen de uitonderhandelde deal van May en in de EU blijven, zoals de antibrexitbeweging wil. Of wordt het dan een keuze tussen de deal en helemaal geen deal, iets waar het brexit-kamp dan voor zal pleiten?
John Curtice, de Britse peilingengoeroe, geeft aan dat het land nog steeds enorm verdeeld is. “Zo’n 7 procent van de brexit-stemmers heeft spijt van zijn keuze, maar er is ook zo’n 7 procent van de remain-stemmers die spijt heeft van zijn keuze. Dat heft elkaar op”, zegt hij. Wel wijzen peilingen op dit moment op een lichte voorsprong voor het terugkeren in de EU: 53 procent om 47 procent. “Dat komt omdat er jongeren zijn die bij het vorige referendum nog niet mochten stemmen. Die waren toen nog geen 18, maar zij zijn wel in grote meerderheid pro-EU. Alleen, die groep is ook het minst geneigd om naar de stembus te komen, dus het is echt niet zeker dat het pro-EU-kamp zo’n referendum op z’n sloffen wint.”
Twee jaar na het referendum is er nog altijd heel veel onduidelijkheid over hoe brexit eruit gaat zien. De onderhandelingen verlopen uiterst moeizaam, met name omdat over het belangrijkste struikelblok, de grens tussen Ierland en Noord-Ierland, een oplossing nog totaal niet in zicht is. Bij de vorige EU-top in maart werd afgesproken om bij de top in juni, die eind deze week plaatsvindt, nieuwe stappen te zetten. Maar zowel in Brussel als in Londen houdt niemand rekening met een doorbraak de komende dagen.
In deze video legt Tim de Wit uit hoe het ervoor staat met brexit.
De olijven van Rop
Wat hebben Spaanse olijven en Amerikaanse pindakaas met elkaar te maken? Het goede antwoord is helemaal niks, het nog betere antwoord is de handelsoorlog tussen de EU en de VS. Sancties op de één betekent sancties voor het andere product. We hebben het steeds over motoren, spijkerbroeken, sterke drank, maar ook de olijven vallen onder de sancties, net als de pindakaas. Rop Zoutberg is onder de olijfbomen. Een kleine vlog uit hartje Spanje.
Rop Olijfberg - YouTube
En verder
Vanavond dus de kleine top en donderdag en vrijdag de grote top. De ministers van Buitenlandse Zaken hebben het dus over Polen inclusief de hoorzitting.
En donderdagavond speelt België tegen Engeland tijdens de top. De wedstrijd Barnier tegen Davids, Team-EU tegen team-brexit, zo wordt er in de perszaal gekeken. Beelden volgende week in de nieuwsbrief.
Maandag natuurlijk Brussel bij Nacht in het Oog op NPO Radio 1, maar zondag (vanavond)  melden we ons ook al op de radio.
Deze nieuwsbrief kwam tot stand met medewerking van Sander van Hoorn, Rop Zoutberg, Mustafa Marghadi, Jeroen Wollaars, Beau Heimensen, Mitra Nazar, Conny Keessen, Rolien Créton, Tim de Wit, Frank Renout, Arjan Noorlander, Tijn Sadée, Hans Brom en Thomas Spekschoor.
Hoe vond je deze editie?
Als je deze nieuwsbrief niet meer wilt ontvangen, dan kun je je hier afmelden.
Als deze nieuwsbrief doorgestuurd is en je wilt je aanmelden, klik dan hier.
Gemaakt door Brussel Inside met Revue.