Bekijk profielpagina

Brussel Inside - Spanning

Revue
 
De diplomatieke rel tussen het Westen en Rusland overschaduwde alles deze week. Zozeer zelfs dat veel
 

Brussel Inside

1 april · Editie #29 · Bekijk online
Europa is in beweging, maar wat speelt er echt? Bert van Slooten van NOS Bureau Europa verzamelt iedere week, samen met zijn collega’s in de Europese hoofdsteden, de scherpe analyses en hardnekkige geruchten.

De diplomatieke rel tussen het Westen en Rusland overschaduwde alles deze week. Zozeer zelfs dat veel nieuws de eindstreep niet of nauwelijks haalde, terwijl er toch belangrijke ontwikkelingen gaande zijn. Zo mislukte de top tussen de EU en Turkije. Het enige dat wel lukte was een afspraak over het geld dat de Turken krijgen om vluchtelingen tegen te houden. Premier Rutte kwam deze week uit de milieu-kast en ontpopt zich als een klimaatstrijder. Het gemor in het Europees Parlement over de topambtenaar Martin Selmayr gaat door. En we zitten een jaar voor de echte brexit. 
Speciaal voor de paasdagen niet alleen veel stukken, maar ook drie filmpjes. Fijne dagen namens het hele team!

De spanning loopt op
Nauwelijks een paar uur nadat de Russische diplomaten in veel Europese landen te horen kregen dat ze hun koffers moesten pakken, begon in Bulgarije een top tussen de EU en Turkije. NOS-correspondent Conny Keessen bericht. 
Er was even een sprankje hoop bij de Grieken na de topontmoeting tussen de EU-leiders Tusk en Juncker en de Turkse president Erdogan. Ze spraken over een aantal pijnpunten, zoals de arrestatie van EU-burgers in Turkije. En meer specifiek over twee Griekse soldaten die al een maand in een Turkse gevangenis in Edirne zitten. Ze waren per ongeluk, in slecht weer, de Grieks-Turkse grens gepasseerd in het noordoosten van het land.
Commissie-woordvoerder Schinias twitterde dat voorzitter Juncker hoopte dat de twee voor Pasen zouden worden vrijgelaten.
Maar niets bleek minder waar
Dinsdag besloot een Turkse rechter dat de twee soldaten vast blijven zitten. Diezelfde dag werd in de Turkse krant Hurriyet onthuld wat Erdogan op de terugreis van de top tegen Turkse journalisten had verklaard: hij legde een verband met het verblijf van acht Turkse militairen in Griekenland. Die ontvluchtten hun land na de mislukte couppoging in juli 2016. 
Volgens Hurriyet zei Erdogan tegen Juncker en Tusk: “Het is niet juist dat ze zoveel tijd besteden aan de Griekse soldaten en niet aan de uitlevering van acht Turkse militairen.”
Griekenland en Turkije zijn geen vriendelijke buren. Dat heeft te maken met een beladen geschiedenis, maar ook met conflicten over het luchtruim, de eilanden, de territoriale wateren en Cyprus.
Geen vrienden
Maar sinds de mislukte staatsgreep in Turkije en vooral de uitspraak van het Griekse Hooggerechtshof in januari 2017 dat de acht gevluchte Turkse militairen niet mogen worden uitgeleverd, zijn de spanningen opgelopen. Afgelopen jaar was er volgens de Griekse autoriteiten een recordaantal schendingen van de Griekse territoriale wateren en het luchtruim, respectievelijk twee en vier keer zoveel als in 2016.
Een historisch bezoek van Erdogan aan Griekenland in december 2017 liep uit op ruzie. In een interview aan de vooravond van zijn bezoek, sprak de Turkse president openlijk over een herziening van het verdrag van Lausanne. Dat internationaal erkende verdrag maakte een einde aan de Grieks-Turkse oorlog en legde de grenzen tussen Griekenland en Turkije vast.
De Griekse president Pavlopoulos las Erdogan bij zijn aankomst voor de camera kribbig de les. 
“Dat verdrag hoeft niet te worden herzien of vernieuwd, het heeft geen tekortkomingen. Er zijn geen grijze zones.”
Op 12 februari liep een incident bij het door de Turken betwiste Imia (twee onbewoonde rotseilandjes) maar net goed af. Een Turkse kustwachtboot ramde een Griekse patrouilleboot. Turkije sprak over een ongeluk, maar juist omdat het bij Imia gebeurde zien de Grieken het als provocatie. In 1996 kwam het vanwege die rotsen bijna tot oorlog.
De taal wordt scherper
De kwestie van de twee Griekse soldaten, drie weken later, kon niet op een ongelukkiger moment komen. De standaard procedure bij dergelijke incidenten was dat verdwaalde patrouilles na een routinecheck terug werden gebracht. Maar de Griekse sergeant en luitenant werden gearresteerd en beschuldigd van aanwezigheid in verboden militair gebied. Officiële aanklachten zijn er overigens nog niet, ook niet na een maand.
De Europese regeringleiders spraken een scherpe veroordeling van Turkije uit en hadden het in een verklaring over de “voortdurende illegale acties in de Oostelijke Middellandse Zee en de Egeïsche Zee”, bovendien werd in dezelfde verklaring solidariteit uitgesproken met Griekenland en Cyprus. 
Intussen wordt de taal tussen beide landen steeds vijandiger. De Turken en Grieken doen daarbij niet voor elkaar onder. De Griekse defensieminister Panos Kammenos, leider van de kleine rechtse partij in de regeringscoalitie, gebruikt ook vaak stevige taal.
Genoeg spanningen en zorgen dus, maar Athene houdt de communicatielijnen met Turkije open. Want dat was het andere onderwerp van de top. Turkije moet de met de EU gesloten vluchtelingendeal blijven uitvoeren. Daar krijgen de Turken geld voor. Dat is in het belang van Griekenland, dat anders overspoeld wordt met vluchtelingen, en in het belang van de rest van Europa. 
Geef de Amerikanen hun zin
Bondskanselier Angela Merkel en haar rechterhand Peter Altmaier
Ook de handelsoorlog met de VS is door de diplomatieke spanningen enigszins naar de achtergrond verdrongen. Dat komt de EU vooralsnog goed uit, want nog niet iedereen zit op dezelfde lijn.
De nieuwe liefde tussen Frankrijk en Duitsland wordt namelijk flink op de proef gesteld door de Amerikanen. Duitsland wil graag nieuwe handelsafspraken maken met Washington, terwijl Frankrijk een harde lijn voorstaat. President Macron wil niet onderhandelen terwijl er een pistool op z'n hoofd is gericht.
Voor Duitsland staat er ook nogal wat op het spel. De auto-industrie is de ruggengraat van de Duitse economie en de autolobby is niet alleen in Berlijn, maar ook in Brussel vrij sterk. De bazen van Mercedes Benz en Volkswagen gruwelen van het idee dat ze worden meegezogen in een handelsoorlog. 
De spreekbuis van de automobielindustrie, VDA, wil dat de EU nu met de Amerikaanse president Trump handelsafspraken maakt. Een soort nieuw TTIP om de handelsoorlog te voorkomen. 
VDA
#VDA-Präsident Mattes: „Der Dialog mit den USA muss weiter geführt werden. Wir plädieren für nachhaltige und verlässliche Vereinbarungen, die #WTO-konform sind. Im Sinne eines fairen und freien Handels gilt es, gegenseitig Handelshürden abzubauen." https://t.co/gbsCYzFM4h
9:46 AM - 27 Mar 2018
Peter Altmaier, de nieuwe Duitse minister van Economische Zaken, sprak ook al met de Amerikanen over een mogelijke verlaging van de invoerheffing voor Amerikaanse auto’s. Hoewel zijn woordvoerder ontkent dat hij concrete voorstellen op tafel heeft gelegd. 
De maand van de waarheid is aangebroken, want president Trump heeft de EU tot 1 mei uitstel gegeven. Voor die tijd moet er dus iets gebeuren. Lukt dat niet, dan komen er alsnog maatregelen uit de VS. 
De leider van de rest
Angel Merkel en Mark Rutte
Premier Rutte probeert ondertussen de leider van de ‘rest in de EU’ te worden. Onder leiding van Nederland is een aantal maanden geleden de 'hanze-groep’ ontstaan, van landen die pleiten voor een streng begrotingsbeleid. Maar nu ontpopt hij zich samen met de Franse president Macron als de milieuridder van Europa.
Tijdens de EU-top heeft Rutte geprobeerd om de klimaatdoelstellingen aan te scherpen. In Parijs is eind 2015 afgesproken om de opwarming van de aarde te beperken tot maximaal 2 procent ten opzichte van 1990, maar dat gaat Rutte bij nader inzien niet ver genoeg:
Rutte: “We moeten proberen te streven naar maar 1,5 procent opwarming.”
Dat betekent extra maatregelen en in de EU krijg je daar niet zomaar de handen voor op elkaar. Maar hij gaat het samen met de Franse president toch proberen. Ze hebben om te beginnen aan de Europese Commissie gevraagd om met nieuwe plannen te komen. 
Bovendien gaan de twee op missie. “Ik denk dat ik met name landen in Oost-Europa kan overtuigen dat een beter klimaatbeleid uiteindelijk ook meer werkgelegenheid en meer geld kan opleveren.” Naast Nederland en Frankrijk doen ook de Zweden mee. Als het niet lukt om in Europees verband strengere milieumaatregelen te nemen, dan wil de premier het samen met gelijkgestemde landen alleen doen. 
De tegenwind komt vooral uit Duitsland, waar de industrie aan de bel trekt. De doelstellingen zijn nu al lastig te halen, aanscherpen is uit den boze. 
Klimaatdebat in de Tweede Kamer
Een bijzonder debat trouwens deze week in de Tweede Kamer. Het ging over de Staat van de Unie, de Europese Unie wel te verstaan. En daar mochten Europarlementariërs het woord voeren. We hebben een klein filmpje gemaakt. Meer trouwens te zien in Europa deze week, later vandaag op de site. 
Staat Van Europa - YouTube
Blijf van het gas af
Opvallend bij alle sancties tegen de Russen is dat er met geen woord wordt gerept over de grote gaspijp lijn die wordt aangelegd, Nord Stream 2. En dat terwijl net 39 Amerikaanse senatoren een brief hebben geschreven waarin ze vragen om maatregelen, zodat de aanleg kan worden gestaakt. 
De Nord Stream pijpleiding maakt Amerikaanse bondgenoten en partners in Europa kwetsbaarder voor Moskous dwang en kwaadaardige invloed.
Het Europees Parlement is het met de redenering eens. Tot op heden werd er in de Europese politiek niet veel gesproken over de gevolgen van de Noordelijke gaspijplijn. Maar nu heeft het parlement de Europese Commissie toch opgeroepen om zich ermee te bemoeien.
Bas Eickhout (GroenLinks): “We moeten het politieker maken.”
Vooralsnog vinden landen als Duitsland, maar ook Nederland, dat afspraken tussen Gazprom (de Russische gasleverancier) en de Europese energiebedrijven een zaak is van de bedrijven onderling. “De hele geo-politieke discussie hebben we niet gevoerd”, zegt Eickhout. “De Russen leggen deze pijplijn alleen aan, omdat ze zo de positie van Oekraïne en de Baltische staten willen ondermijnen.”
Oekraïne loopt, als het gas eenmaal via de Noordelijke route gaat stromen, een belangrijke inkomstenbron mis. Ook de Polen zijn kwaad want die hebben fors geïnvesteerd in de infrastructuur om het gas uit Oekraïne te kunnen verspreiden.  In 2016 kwam 36 procent van al het gas in Europa uit Rusland. 
Toestemming
Het wachten  is op de formele toestemming door de Scandinavische landen voor de aanleg van de pijplijn. In Denemarken wordt het al het meest belangrijke besluit sinds het einde van de Koude Oorlog genoemd. 
De aanleg van de pijplijn wordt voor de helft gefinancierd door Gazprom. De andere helft wordt betaald door:

  • Shell (Nederlands-Brits)
  • Engie (Frans) 
  • OMV (Oostenrijks) 
  • Uniper (Duits)
  • Wintershall (Duits)
Vanaf nu bepalen de Duitsers de straf
En dan hebben we nog een onderwerp dat maar niet van de grond wil komen. Dat wil zeggen: hij is voortdurend in het nieuws, maar het wordt maar geen Europese discussie, terwijl hij daar wel op hoopt. Carles Puigdemont zat veilig in België maar nam het risico en reisde naar Finland. Op de terugweg werd hij in Duitsland opgepakt. Vanuit Madrid onze correspondent Rop Zoutberg.
Ze zijn onaantastbaar, de paasdagen in Duitsland. Pas daarna zal de Generalstaatsanwalt een beslissing nemen over het lot van Carles Puigdemont. Het gaat om een allereerste afweging of het uitleveringsverzoek van Spanje goed genoeg is om voor te leggen aan Duitse rechters.
De afgezette Catalaanse regiopresident werd vorig weekend bij de Deense grens in Sleeswijk-Holstein aangehouden door de Duitse politie. Die gaf daarmee gehoor aan een internationaal aanhoudingsbevel van het Spaanse Hooggerechtshof.
Het Spaanse hof wil Puigdemont en een groot deel van zijn toenmalige ministersploeg vervolgen voor het organiseren van het afscheidingsreferendum van oktober vorig jaar. De mogelijke straffen voor rebellie en opruiing zitten tussen de vijftien en vijfentwintig jaar cel.  Als rechters bewezen zien dat ernstig geweld werd gebruikt – zoals bij de staatsgreep van 1981 - kan de straf oplopen tot dertig jaar.  
Hoogverraad
De mogelijkheden: 
  • Het Oberlandesgericht pikt de zaak op, maar stuwt meteen af op lastig juridisch vaarwater.  Het is in Duitsland niet meer mogelijk iemand voor rebellie of opruiing te veroordelen.
De kans lijkt daarom groot dat Duitse rechters alleen een ‘makkelijke’ grond als misbruik van overheidsgelden of corruptie beoordelen. Zien zij die ook, dan is de zaak snel beklonken en kan Puigdemont naar Spanje, al heeft het als gevolg dat de Catalaanse leider daarna alleen voor dat misbruik van publiek gelden berecht kan worden. De straf daarvoor is in Spanje maximaal acht jaar.
Nieuwe zaak
“Het heeft te maken met internationale afspraken die er ook zijn om te voorkomen dat een verdachte in de val wordt gelokt”, zegt internationaal strafrechtadvocaat Michiel Pestman. 
Advocaat: “Een land waar een verdachte aan wordt overgeleverd, mag vervolgens niet met allerlei andere strafbare feiten komen.”
Een mogelijkheid om onder deze complicatie uit te komen is er overigens wel, weet Pestman. Immers: na een eerste veroordeling kan het Spaanse Hooggerechtshof een nieuwe zaak tegen de afgezette Catalaanse regiopresident openen. “Puigdemont zal dan terug moeten naar België om aan verdere vervolging te ontsnappen.”
Criminelen
Mogelijkheid twee:
  • De Duitse rechters vinden dat Spanje geen zaak heeft en Puigdemont wordt komende week vrijgelaten. Komt het zover, dan kunnen Catalaanse separatisten een grote overwinning op hun rekening schrijven.
Advocaat Pestman: “Het was hoe dan ook wel heel dom van Puigdemont om zijn tijdelijke toevluchtsoord in Waterloo te verlaten voor buitenlandse conferenties.”
Dat de Spaanse geheime dienst vervolgens een gps-zendertje in de auto van Puigdemont plakte, maakte hij al vaker mee.
Het oppakken van de voormalige regiopresident zorgt inmiddels in andere delen van Spanje voor stevige verdeeldheid. Puigdemont en zijn mensen organiseerden zeer fanatiek een afscheidingsreferendum dat verkeerd afliep. Maar het zijn niet de zware criminelen zoals ze nu worden afgeschilderd, zeggen steeds meer stemmen die ook buiten Catalonië opgaan.
De Duitse advocaat van Puigdemont heeft de Duitse regering opgeroepen zijn cliënt niet uit te leveren. De advocaat, Wolfgang Schomburg, is gerenommeerd specialist in internationaal recht (hij was eerder rechter bij Joegoslaviëtribunaal). Hij houdt er trouwens rekening mee dat zijn Puigdemont wél wordt uitgeleverd: volgens de Wet Internationale Rechtshulp moet een regering een uitleveringsverzoek honoreren, ook na een eventuele positieve uitspraak van de rechter.
Spiegel Online heeft bronnen gesproken die zeggen dat de regering sowieso niet van plan is een veto uit te spreken om de uitlevering tegen te houden. Ze willen niet politiek ingrijpen. Reden die genoemd wordt is dat het een zaak van de deelstaten is.
Die uitspraak wordt overigens pas na Pasen verwacht. 
Glorieus
En dan hebben we nog een moment, waar de Britse media uitgebreid bij stilstonden, afgelopen donderdag. Het wordt glorieus, kopte het pro-Brexit tabloid de Daily Express. Al zette de Financial Times op een rij wat er nog allemaal moet gebeuren. En ook onze man in Londen Tim de Wit brengt orde in de chaos. 
Over precies één jaar stapt Groot-Brittannië namelijk definitief uit de EU. Dat betekent dat er nog maar één jaar rest om de onderhandelingen af te ronden.
Een helse klus.
Interessant is om te kijken hoe Groot-Brittannië het economisch eigenlijk gedaan heeft sinds het referendum in juni 2016.  Er waren enkele schokeffecten, de koers van het pond kelderde met zo’n 15 procent ten opzichte van de euro en de dollar. Leuk voor Britse exporterende bedrijven, maar een stuk minder leuk voor de Britse consument. Door de koersdaling steeg de inflatie van 0,5 procent vlak voor het referendum, tot 3 procent enkele maanden geleden. Alles wat Groot-Brittannië importeert, is immers een stuk duurder.
Daarnaast heeft Philip Hammond, de minister van Financiën, het afgelopen jaar telkens de groeiverwachtingen naar beneden bij moeten stellen. Afgelopen jaar steeg de economie met slechts 1,4 procent. Waren de Britten een paar jaar geleden nog één van de snelst groeiende economieën binnen de G7, inmiddels is Groot-Brittannië door alle G7-landen ingehaald, zie grafiek hieronder. 

De Britse lijn is die met de stippeltjes (bron: The Independent)
Toch is de voorspelde recessie tot nu toe uitgebleven, iets waar het brexit-kamp nog regelmatig aan refereert. Onder het mom: zie, de doemscenario’s zijn niet uitgekomen. Ook daalde de inflatie sinds het begin dit jaar weer iets en heeft de koers van het pond zich ten opzichte van de dollar behoorlijk hersteld. Ten opzichte van de euro is het pond echter nog altijd ruim 10 procent minder waard dan voor het referendum.
De zorgen nemen toe
Het probleem is dat de definitieve impact van brexit pas over een jaar duidelijk zal zijn. Komen er weer grenscontroles en handelsbarrières met de rest van de EU, waardoor het voor Nederlandse bedrijven bijvoorbeeld moeilijker wordt om te exporteren naar Groot-Brittannië? Of zwicht Theresa May uiteindelijk toch voor een zachtere brexit? Wat laat de Britse regering uiteindelijk zwaarder wegen: het economische belang of het terugkrijgen van soevereiniteit en de mogelijkheid om immigratie uit de EU terug te dringen? Allemaal vragen waar nog geen sluitend antwoord op is te geven.
Hans de Boer, voorzitter van VNO-NCW, bracht afgelopen week nog een bezoek aan Londen om te praten met Britse werkgevers. Ook had hij enkele gesprekken in Downing Street. Zijn zorgen over een goede afloop groeien alleen maar. 
Werkgeversbaas Hans de Boer in Nieuwsuur: “Ze hebben nog altijd geen ‘clue’ wat ze precies willen.” 
Op een speciale brexit-conferentie in Den Haag riep hij Nederlandse bedrijven dan ook op zich voor te bereiden op het ernstigste scenario, een harde brexit.
Politiek gezien zal brexit dit najaar extreem spannend worden. Dan moet duidelijk zijn hoe de toekomstige handelsrelatie tussen de Britten en de EU er in grote lijnen uit gaat zien. En dan is bijvoorbeeld de vraag of het Britse parlement met het onderhandelingsresultaat gaat instemmen. Door de wankele meerderheid van Theresa May is er bij die stemming van alles mogelijk. Zeker omdat een groep Conservatieve parlementsleden er alles aan zal doen om een harde brexit te voorkomen en wellicht tegen de eigen regering zal stemmen.
Alleen kan dat flinke consequenties met zich meebrengen. Zal deze groep rebelse Conservatieven bereid zijn om May ten val te brengen en daarmee de deur open te zetten voor Labour-leider Jeremy Corbyn om premier te worden? Dat is voor elke Conservatief de grootste nachtmerrie. Maar tegelijk zullen ze een brexit-deal die de Britse economie veel schade zal toebrengen ook niet accepteren. Een zeer delicaat krachtenspel, waarvan de afloop nog onmogelijk te voorspellen is. We hebben nog een jaar. 
Dronken
Martin Selmayr
Ze zijn dronken van macht, zo vatte Sophie in’t Veld de situatie samen. De Europese Commissie is de discussie over de benoeming van topambtenaar Selmayr helemaal zat. Woordvoerders spuwen hun gal en laten via Twitter weten dat we nu weer gewoon tot de orde van de dag kunnen overgaan.
Alex Winterstein
Jetzt Schwarz auf Weiß auf 80 Seiten: Einstimmige Bestellung von @MartinSelmayr zum Generalsekretär der @EU_Commission durch das Kollegium war 100% regelkonform. Vielleicht nun an der Zeit für die #BrusselsBubble, sich wieder um wichtige Dinge zu kümmern? https://t.co/ccrNudQobJ
5:13 PM - 25 Mar 2018
Het is de arrogantie van de macht, concludeerden enkele parlementariërs tijdens een hoorzitting in het parlement. De politici wilden graag weten hoe het allemaal was gelopen. Wie waren er op de hoogte, hoe minutieus is het voorbereid en was het dus een benoeming met voorbedachte rade?
 Gerben-Jan Gerbrandy (D66): „Het is een minutieus voorbereide administratieve coup”. 
Tijdens de volgende vergadering half april in Straatsburg stemt het EP over een resolutie waarin de benoeming in scherpe woorden wordt afgekeurd. Voor die tijd moet de Commissie nog heel veel aanvullende vragen beantwoorden. 
EP hoorzitting - YouTube
Treintjes
Het Europees Parlement in Brussel
Europarlementariërs willen dat er meer treinen gaan rijden tussen hun vergaderplek bij station Brussel-Luxemburg en luchthaven Zaventem. De Telegraaf schreef daar deze week een verhaal over. Het is een verzoek aan de leiding van het parlement om met de Belgische autoriteiten te gaan praten.
Het verhaal werd niet zo leuk gevonden door de Europese Commissie en het Europees Parlement. Nu is er elke dag bij de Commissie een persconferentie voor de journalisten. En dus werden de woordvoerders geïnstrueerd om alles te ontkennen.  Niks geen voordeeltjes. Hoe dat gaat, dit zijn de instructies die de woordvoerders mee krijgen. Een gevalletje ontkennen helpt niet meer. 
Fijne Paasdagen nog verder
Ook op deze Paasdag is er een tv-versie; Europa deze week, vanmiddag te bekijken via de app van de NOS. 
Morgen geen Brussel bij Nacht op de radio. De EU houdt paasvakantie. Volgende week zondag zijn alle zenders gericht op Hongarije, want dan zijn er daar verkiezingen.
Deze nieuwsbrief kwam tot stand met medewerking van Sander van Hoorn, Rop Zoutberg, Mustafa Marghadi, Jeroen Wollaars, Judith van de Hulsbeek, Mitra Nazar, Conny Keessen, Rolien Créton, Tim de Wit, Frank Renout, Arjan Noorlander, Tijn Sadée, Hans van Haagen, Jade van Doornik en Thomas Spekschoor.


Hoe vond je deze editie?
Als je deze nieuwsbrief niet meer wilt ontvangen, dan kun je je hier afmelden.
Als deze nieuwsbrief doorgestuurd is en je wilt je aanmelden, klik dan hier.
Gemaakt door Brussel Inside met Revue.