Bekijk profielpagina

Brussel Inside - London Calling

Revue
 
Het pond daalt in waarde, politieke oorlogstaal klinkt uit Londen, terwijl in Brussel cynische grappe
 

Brussel Inside

23 september · Editie #49 · Bekijk online
Europa is in beweging, maar wat speelt er echt? Bert van Slooten van NOS Bureau Europa verzamelt iedere week, samen met zijn collega’s in de Europese hoofdsteden, de scherpe analyses en hardnekkige geruchten.

Het pond daalt in waarde, politieke oorlogstaal klinkt uit Londen, terwijl in Brussel cynische grappen worden gemaakt over taarten uit Groot-Brittannië waar geen kers op zit. De finale fase van de brexitonderhandelingen is aangebroken met veel moddergooien en aan de andere kant de vermoorde onschuld.
We praten je bij vanuit Londen, Brussel, Salzburg, Madrid en Gibraltar.
En we stellen ons de vraag of Orbán alleen staat in de EU. Het antwoord vinden we in Tsjechië en Roemenië.
Verder een klein kijkje achter de schermen in Brussel op Prinsjesdag.
We zijn ook te volgen via @BrusselInside en natuurlijk via de twitteraccount van onze correspondenten. @timdewit @mousmar @FrankRenout @Mitrala @TBSpekschoor @Svhoorn @BeauHeimensen @TijnSadee @Bertvanslooten en @creton1.

No Panic, no panic
May en Merkel in Salzburg
Daar waar de informele top in Salzburg een opsteker had moeten zijn voor May, eindigde het in een bak ijskoud water over haar hoofd. Ze kon terug met lege handen. Haar zo gevoelig uitonderhandelde brexit-plan was door Donald Tusk en vele EU-leiders zo de pedaalemmer in geduwd. NOS-correspondent Tim de Wit zag haar terugkeer in Londen.
May besloot vrijdag terug te slaan naar de EU via een in de haast ingelaste persconferentie in Downing Street, rechtstreeks gericht tot de EU. Ze eiste respect, ze wilde details horen over het waarom van de afwijzing en ze dreigde nog maar eens dat ze bereid is dan maar helemaal weg te lopen van de onderhandelingstafel. Aan politiek theater geen gebrek.
De persconferentie werd aanvankelijk nog uitgesteld wegens een kleine stroomstoring.
Tim de Wit
Even geduld aub. De stroom is uitgevallen in Downing Street, naar het schijnt. Je verzint het niet. https://t.co/t6TKnV6vxv
2:57 PM - 21 Sep 2018
Haar interventie viel goed bij de Britse tabloids, altijd een belangrijke thermometer voor de stand van het land.
“Up Eurs!”, kopte The Sun. “May’s finest hour”, zei de Daily Express.
Ze toonde leiderschap, ze trok een duidelijke lijn in het zand. Tot hier en niet verder. En het is nu aan de EU om te bewegen, zei ze getergd. En ze moest ook wel. Over precies een week begint het altijd beladen partijcongres van de Conservatieven. Wil ze dat overleven, dan zal ze moeten laten zien dat ze niet over zich heen laat lopen. Haar vertrouwensbasis is al zo dun en langs de lijn loopt Boris Johnson zich al weken warm. Helemaal klaar om in te vallen.
De vergissing
Maar achter de retoriek gaat een premier schuil die volledig klem zit. Iemand die enorm gegokt heeft op het feit dat haar Chequers-plan – vernoemd naar haar buitenverblijf waar ze een brexitcompromis met haar regering bereikte – uiteindelijk de EU in beweging zou krijgen. Want de Britten vinden: als Noorwegen zijn eigen afspraak heeft met de EU, als Zwitserland dat heeft, als zelfs Canada dat heeft, waarom kan er dan geen speciale Britse deal worden gemaakt?
Eén van de drie grootste lidstaten van de EU moet toch zeker wel zijn zin kunnen krijgen? Maar daarin heeft ze zich enorm vergist. En daarnaast lijkt het alsof de Britten ook alle negatieve signalen vanuit de EU bewust genegeerd hebben. Want de EU heeft al vanaf het begin duidelijk gemaakt wat de opties zijn: of een heel nauwe relatie, de zogenoemde zachte brexit, waarbij de Britten lid blijven van de interne markt (à la Noorwegen). Alleen moeten de Britten dan ook EU-regels blijven volgen, zonder dat ze erover mee kunnen beslissen en daarnaast moeten ze dan ook het vrij verkeer van personen blijven accepteren.
Of het wordt een harde brexit: een vrijhandelsakkoord à la Canada, zodat de Britten niet langer deel uitmaken van de interne markt. Dan hoeven ze geen EU-regels meer te volgen, maar verliezen ze ook de vele voordelen van het eenvoudig handeldrijven.
En daarnaast zou dat ervoor zorgen dat er een harde grens komt tussen Ierland en Noord-Ierland. Waarbij de EU stelt: in dat geval krijgt Noord-Ierland een aparte status door wél in de interne markt te blijven en de rest van het Verenigd Koninkrijk niet. Maar May zegt: beide opties doen geen recht aan de uitslag van het brexit-referendum. Dus daarom moet onze deal er precies tussenin zitten. En daarvan zegt de EU: helaas, dat gaat niet.
Het zorgt voor een zeer gecompliceerde impasse. En hoe langer die impasse voortduurt, hoe groter de kans dat de onderhandelingen klappen. Het zo gevreesde No Deal-scenario, waarbij de Britten (maar ook veel EU-landen waaronder Nederland) het economisch keihard te verduren zullen krijgen, is een serieuzere optie geworden na deze week. En dat is met nog een half jaar gegaan totdat brexit definitief een feit is, zeer zorgwekkend.
Vandaag werd bekend dat premier May aan nieuwe verkiezingen in november denkt om zo haar positie te verstevigen.
The sound of Salzburg
De ronde tafel in Salzburg
Vooraf was het voor de Britse media zo klaar als wat. In Salzburg zou de Europese Unie eindelijk concessies doen aan de Britten. Een glans-story, een sound of music die zich in Salzburg afspeelde, voor premier May. Brexit-deal-D-day werd het her en der al genoemd. Thomas Spekschoor van NOS-bureau Europa was er bij.
De verwachting was: op deze top gaat de Europese Unie eindelijk concessies doen aan de Britten. Zo kan premier May haar glanzende succes presenteren op haar eigen partijcongres en ligt er in november een deal.
Ze moesten wel toegeven, de andere Europese leiders, zei Sky News zelfs. De nieuwsorganisatie legde de hand op een rapport, geschreven door de Europese luchthavens. Daarin was te lezen dat zij absoluut niet klaar zijn voor een Brexit zonder deal. Een Sky-journalist legde het voor aan de Oostenrijkse bondskanselier Kurz. “Is dit niet de reden dat u concessies moet doen aan mevrouw May?” Kurz glimlachte al tijdens de vraag minzaam.
Oostenrijkse premier: “Laten we het niet omdraaien. Ja, wij zouden problemen hebben als er geen deal komt, maar de problemen in uw eigen land zijn vele malen groter.”
Het was een veeg teken voor wat zou komen. Iedere keer dat iemand in Salzburg het woord brexit in de mond nam, werd duidelijker dat dit niet de glorieuze top zou worden die May zo hard nodig heeft.
Macron zegt non
De Franse president Macron maakt bij binnenkomst al duidelijk dat hij nooit zal accepteren dat Groot-Brittannië het vrij verkeer van goederen naar de EU houdt, maar het vrij verkeer van personen afschaft. Hij schoffelt daarmee de basis van May’s aanbod aan de EU onderuit. De voorzitter van de Europese Raad Tusk stelt nog wel dat dat aanbod positieve elementen heeft, maar met de plannen over de Ierse grens die erin staan kan hij niets.
Premier Rutte geeft de maat aan tijdens de top in Salzburg
Zo gaat het de hele donderdag door, geen leider uitgezonderd. De Britse hoop vestigt zich even op de Hongaarse premier Orbán, immers wel vaker een detoneerde stem in het Europese debat. Niet nu. “Hoofdonderhandelaar Michel Barnier doet z’n werk heel goed,” roept hij de pers in het Engels toe. Rutte dan, de Nederlandse premier die altijd zo goed met de Britten op kan schieten. Is daar wat te halen?
In een piepklein Salzburgs zaaltje houdt de premier zijn persconferentie. Zeker de helft van de aanwezige journalisten is Brits, ook al omdat premier May direct na Rutte in hetzelfde zaaltje haar persconferentie houdt.
Premier Rutte: “Groot-Brittannië heeft 65 miljoen inwoners, de rest van de Unie heeft er 420 miljoen. We willen geen beslissingen nemen die goed zijn voor de relatie met die 65 miljoen mensen, die de toekomst van het handelsblok van 420 miljoen mensen kunnen schaden.”
Dezelfde journalist van Sky News die de vraag eerder aan Kurz stelde, probeert het ook bij Rutte. De vliegvelden dan? Gaan die niet een enorm probleem krijgen? Ook Rutte hapt niet toe. “Ik denk dat wij beter voorbereid zijn op een akkoordloze brexit dan Groot-Brittannië.”
Voor May is het een hopeloze missie geworden. Na Rutte, in datzelfde kleine zaaltje, houdt zij vast aan haar oude scenario. Haar eigen brexitplan staat nog recht overeind, zegt ze. De journalisten voor haar hebben hun verhaal dan al lang herschreven. May moet met lege handen naar huis.
Een Spaanse steentje
Een kiezelsteen in de schoenen van de brexitonderhandelaars blijft de status van Gibraltar, de Britse rots in het zuiden van Spanje. Madrid ziet de kans een aantal zaken aan te pakken. Rop Zoutberg onze man in Madrid bericht over dat andere grensprobleem bij de brexit.
Zo is er de wijdverbreide tabaksmokkel en belastingontduiking vanuit de kroonkolonie. Ook milieuproblemen en een verbetering van de positie van de 12.000 Spaanse arbeiders kunnen mooi worden meegenomen.
In ruil voor daarvoor is Spanje bereid historische claims op de Engelse rots in ieder geval tijdens de overgangsperiode tot 2021 te parkeren.
“De soevereiniteit van Gibraltar is even niet aan de orde. Ik wil alleen niet dat Gibraltar het laatste struikelblok wordt nu we aan een akkoord over de brexit werken. Het gaat niet om de zelfstandigheid. Ik maak me veel meer zorgen over de situatie rond Gibraltar”, meende eerder deze maand de Spaanse minister van Buitenlandse Zaken Borrell.
De laatste zin sloeg op de uitgeteerde Spaanse provincie rond de rots, waar economische groei en werkgelegenheid een schaars goed is. Dat laten rusten van claims op Gibraltar gaf meteen een fikse rel tussen politieke partijen in Madrid.
Gibraltar is in de afspraken volgens de Vrede van Utrecht uit 1713 voor eeuwig Brits grondgebied. Maar minstens zo klassiek is dat geen regering de eis laat liggen dat het stukje land van amper 5 vierkante kilometer terugkeert onder Madrileens gezag.
Allemaal winnen
Volgens de rechtse oppositiepartij Partido Popular (PP) laat Spanje een uitgelezen kans liggen om met de brexit de controle over het gebied op te eisen. Of in ieder geval Gibraltar gezamenlijk te gaan besturen.
“Zo kunnen we allemaal winnen”, gelooft oud-minister García Margallo. “Gibraltar blijft gegarandeerd binnen de EU omdat het onder de controle van een EU-lidstaat (Spanje) valt. De inwoners zelf krijgen een dubbele nationaliteit. Het geeft bovendien de kans de provincie rond de rots economisch te ontwikkelen.”
Maar voorlopig geldt in Gibraltar over my dead body. Het wil geen woord horen over een Spaanse interventie in hun bestuur.
Iedereen weet dat het antwoord van heel Gibraltar sterk, duidelijk en zeer zeker negatief zou zijn geweest, hield premier Fabian Picardo het lokale parlement nog eens voor.
“We blijven oppassen dat dat zo blijft. De toekomst van Gibraltar betekent een verdere, langdurige relatie met Engeland. Datzelfde willen we met Europa.”
Madrid blijft toch hoopvol op een akkoord met Londen. Nog in oktober hebben we dan een apart aanhangsel in de brexit afspraken dat alleen over Gibraltar gaat. “We willen er echt allemaal uitkomen”, verzekerde premier Pedro Sánchez na de top in Salzburg. Maar het klonk wat vermoeid.
De andere Orbannen
Hongarije staat niet alleen, klonk het deze week regelmatig in Brussel. Er zijn meer Orbannetjes en moet daar dan niet wat tegen gedaan worden? En de problemen doen zich niet alleen in de christendemocratische politieke familie voor.
“Alle partijen hebben er last van”, zegt Esther de Lange van het CDA in Salzburg. Ze is één van de vice-voorzitters van de EVP, de Europese christendemocraten. Ze ziet steeds meer sterke leiders die de Europese regels aan hun laars lappen en maakt zich zorgen.
Joseph Daul, de president van de EVP zegt dat hij nog niet van plan is om Orbán uit zijn partij te zetten. “De Hongaarse premier is geen makkelijke, maar hij is niet de enige. Kijk naar Malta, Slowakije en Roemenië daar worden de regels voor de rechtsstaat ook met voeten getreden. Het probleem van de huidige discussie is dat we het teveel alleen over Viktor Orbán en Hongarije hebben. en de rest vergeten.”
Het liberale probleem
Over Tsjechië verscheen deze week een kritisch rapport van Transparency International en dan met name over de rol van premier Babis. Zijn partij (ANO, actie van ontevreden burgers) is lid van de liberale Europese familie ALDE.
Volgens Transparency International is er bij de premier sprake van belangenverstrengeling. Zijn bedrijf Agrofert heeft namelijk de laatste tijd opmerkelijk meer Europees subsidiegeld gekregen. En de rol van de premier daarbij is niet helemaal helder. Volgens de organisatie heeft hij een stevige vinger in de pap bij het toewijzen van die subsidies. En dus vragen ze de Europese Commissie om op te treden.
Premier Babis: “Er is geen enkel bewijs. Ik respecteer de wet volledig.”
De premier zegt dat hij zijn bedrijf heeft ondergebracht bij een zogenoemd trustfonds en daardoor geen zeggenschap meer heeft over de investeringen.
Het is niet de eerste keer dat Babis in opspraak komt. Het anti-fraude bureau van de EU - Olaf - eist 1,7 miljoen euro terug van de premier, omdat hij ten onrechte subsidie ontving voor het welnesscentrum Het Ooievaarsnest.
Transparency International: ,,Niemand mag zich boven de EU-wet wanen, en een regeringsleider al helemaal niet.”
Bij de Europese liberalen zitten ze met de partij van Babis in hun maag. ANO stemde als enige in de fractie vorige week tegen het opstarten van de artikel-7-procedure tegen Hongarije. Babis noemde iedereen die wel voor de resolutie stemde verraders.
De verjaardag van Poetin
Premier Rutte op bezoek in Roemenië
Roemenië is een ander land dat vaak wordt genoemd als het gaat om het niet goed naleven van de regels van de rechtstaat. Nadat al eerder de openbaar aanklager, die werk maakte van corruptiebestrijding, aan de kant was gezet, dreigt het land nu het homohuwelijk via de grondwet te verbieden.
Ze houden daarvoor een referendum, toeval of niet op de dag dat de Russische president Vladimir Poetin zijn verjaardag viert: 7 oktober.
In de grondwet wordt nu nog gesproken over echtpaar, maar als de grondwetswijziging doorgaat verandert dat in huwelijk tussen een man en een vrouw.
Eerder werd het voorstel om de grondwet te wijzigen al met een ruime meerderheid (107 tegen 13) goedgekeurd door de senaat. Mensenrechtenorganisatie Amnesty International noemt het een ‘’grote stap terug in de tijd’’ voor Roemenië. Amnesty was van plan juridische stappen te ondernemen tegen het land, maar ziet daarvan af, omdat ze denken weinig kans te maken.
De oorzaak
Het verbod in de grondwet heeft alles te maken met een rechtszaak die eerder dit jaar was aangespannen door Adrian Coman en Clai Hamilton. Een koppel dat in Roemenië wilde gaan wonen. Roemenië weigerde echter de Amerikaan Hamilton als man van Coman (Roemeen) te erkennen, waardoor hij niet permanent in Roemenië mocht verblijven.
De rechtszaak werd door Coman en Hamilton begin juni gewonnen. Het Europees Hof oordeelde dat het verbod van Roemenië niet door de beugel kon en dat een huwelijk ook tussen mensen van hetzelfde geslacht kon worden afgesloten.
Hoewel Roemenië al eerder op de vingers werd getikt over discriminerende wetten voor Roma’s en dossiers van klokkenluiders voortaan nog maar maximaal zes maanden in rechtszaken mogen worden gebruikt, twijfelen politici of ze de volgende stap moeten zetten.
Het CDA is in ieder geval nog niet zo ver. Bij de PvdA waar ze nauwe banden hebben met de regerende sociaal-democratische partij PSD, willen ze verder gaan. Er loopt een onderzoek naar miljoenenfraude met subsidies uit Europa door de voorzitter van de partij. Paul Tang van de PvdA wil dat zijn partij schoon schip maakt en de Roemenen in ieder geval uit de Europese sociaaldemocratische partij zet. In de NRC laat hij weten dat elke partij wel met een Orbán in z'n maag zit.
Overigens: Roemenië wordt op 1 januari komend jaar voorzitter van de EU.
Prinsjesdag in Brussel
Het begint een kleine traditie te worden in Brussel, een borrel op de derde dinsdag in september om de Troonrede en de miljoenennota te bespreken met ambtenaren, lobbyisten, politici en journalisten. En schoorvoetend beginnen zelfs de eerste hoedjes te verschijnen. In de videobrief van deze week veel aandacht voor de Nederlanders in Brussel, daarnaast ook veel brexit nieuws. Zin in een voorproefje, druk op de video.
Prinsjesdagborrel in Brussel - YouTube
Berusting in de Baltische Staten
Commissaris Vestager legt geen boete op
Ze waren kwaad, zeg maar gerust laaiend. Bulgarije, Tsjechië, Slowakije, Estland, Letland, Litouwen, Polen en Hongarije. De Europese Commissie vond in mei dat het Russische bedrijf Gazprom z'n macht misbruikte en buitensporig hoge prijzen rekende voor het gas. Maar commissaris Vestager besloot om geen boete op te leggen, omdat Gazprom beterschap had beloofd.
Tot ongenoegen dus van de voormalige Oostblokstaten, die niet alleen hoge gasprijzen moeten betalen, maar ook verplicht moesten meebetalen aan de aanleg van pijpleidingen en een verbod hadden om het gas door te verkopen.
Maar zo maakte de Litouwse premier Saulius Skvernelis bekend. Ze gaan niet in beroep tegen het besluit van de Europese Commissie. Litouwen had eerder berekend dat het land door de onredelijke gasprijzen van Gazprom de laatste jaren ongeveer 1,5 miljard euro had verloren.
“Het is jammer. Maar het is een stap vooruit. We hebben er niets aan om nu in beroep te gaan.”
Polen wil overigens wel bezwaar aan tekenen tegen het besluit van Vestager.
De Europese Unie wil wel minder afhankelijk worden van Russisch gas. Nu zorgt Gazprom voor bijna 40 procent van het gas in Europa en dat percentage kan nog verder oplopen als de Nord stream 2 pijpleiding (via de Baltische zee naar Duitsland) klaar is.
Politiek Boulevard
Ze worden genoemd: Timmermans en Barnier
Wie wordt de nieuwe Juncker? Het lijkt de titel van een nieuw tv-programma, maar het is de inzet van een forse politieke schaakpartij die momenteel door diverse politici wordt gespeeld.
Bij de actieve spelers heeft zich sinds deze week ook Bas Eickhout van GroenLinks gevoegd. Hij wil graag één van de topkandidaten bij de Groenen worden. De Europese Groenen gaan de komende verkiezingen in met meerdere topkandidaten. Ook de huidige fractievoorzitter Ska Keller wil de belangrijkste kandidaat van de Groenen worden. Eickhout moet eerst nog door zijn partij gekozen worden, maar maakt zich geen illusie dat de Groenen de volgende voorzitter van de Europese Commissie mogen leveren. Hij doet mee om het debat scherp te houden, zegt hij zelf.
Doet-ie het of doet-ie het niet?
De meeste aandacht gaat echter uit naar de politici die wel genoemd worden, maar nog niks van zich hebben laten horen. Bij de christen-democraten is het wachten op de Fin Alexander Stubb. Volg zijn twitteraccount voor het laatste nieuws.
Ook Michel Barnier, de brexit-onderhandelaar, laat zich nog niet in z'n kaarten kijken. Hij was bijna vijf jaar geleden de belangrijkste uitdager van Jean-Claude Juncker, maar moet nu eerst de onderhandelingen met Groot-Brittannië afmaken.
En de man over wie het bij elk gesprek in Brussel gaat, van denktank tot café, is Frans Timmermans. Hij wordt door iedereen genoemd, maar laat zelf vooralsnog niks van zich horen. De PvdA-top in Nederland wil niks liever dan Timmermans als kandidaat, zowel als Nederlandse lijsttrekker als de aanvoerder van de Europese sociaal-democraten.
Lodewijk Asscher kan het zich niet veroorloven om volgend jaar opnieuw twee verkiezingen (Provinciale Staten en Europees Parlement) als partijleider te verliezen. Dan komt de vraag aan de orde of hij nog wel de geschikte persoon is om de partij te leiden, vandaar dat hij graag wil dat de bekende Timmermans de komende verkiezingen het boegbeeld wordt. Met Timmermans krijg je meer aandacht dan met de andere kandidaat Paul Tang.
Maar Timmermans twijfelt. Loopt hij de Nederlandse premier Rutte niet voor de voeten, want dat is de andere naam die door Brussel zingt. Rutte zou de perfecte voorzitter van de Europese Commissie zijn, liberaal, ervaren, redelijk onomstreden, niet te dogmatisch, kortom geknipt voor de baan. Maar Rutte is gewoon nog premier van een kabinet en zegt hardop niet beschikbaar te zijn.
Timmermans heeft nog ruim twee weken want dan moeten ze het weten in Nederland en in Europa.
En verder
Komende dinsdag doet het Europees Hof uitspraak in een zaak waarin ook de NOS meedoet. Journalisten uit 28 lidstaten willen inzage krijgen in de reiskosten, verblijfskosten, algemene onkostenvergoedingen en personeelskosten van leden van het Europees Parlement.
Het parlement weigert dat en nu doet de rechter dus uitspraak.
Maandag op radio 1 om 23.00 uur een nieuwe Brussel bij Nacht, deze keer met Sander van Hoorn.
Maandag ook nieuws over Polen. De Europese Commissie stapt naar het Europees Hof om het ontslag van een aantal rechters aan te vechten. De Poolse regering heeft ze ontslagen om nieuwe meer conservatieve rechters te benoemen.
De landbouwministers komen bij elkaar voor een informele bijeenkomst in Oostenrijk en het gaat onder meer over de Afrikaanse varkenspest. België wil geld uit Europa om boeren die met de ziekte te maken hebben te kunnen compenseren.
Deze nieuwsbrief kwam tot stand met medewerking van Sander van Hoorn, Rop Zoutberg, Mustafa Marghadi, Beau Heimensen, Kees van Dam, Mitra Nazar, Conny Keessen, Rolien Créton, Tim de Wit, Frank Renout, Arjan Noorlander, Elise van Zijst, Tijn Sadée, Hans Brom en Thomas Spekschoor.
Hoe vond je deze editie?
Als je deze nieuwsbrief niet meer wilt ontvangen, dan kun je je hier afmelden.
Als deze nieuwsbrief doorgestuurd is en je wilt je aanmelden, klik dan hier.
Gemaakt door Brussel Inside met Revue.