Bekijk profielpagina

Brussel Inside - Het vuil, de stad en de CO2

Revue
 
De belangen waren groot deze week bij de milieuministers. Strengere eisen aan wat auto's mogen uitsto
 

Brussel Inside

14 oktober · Editie #52 · Bekijk online
Europa is in beweging, maar wat speelt er echt? Bert van Slooten van NOS Bureau Europa verzamelt iedere week, samen met zijn collega’s in de Europese hoofdsteden, de scherpe analyses en hardnekkige geruchten.

De belangen waren groot deze week bij de milieuministers. Strengere eisen aan wat auto’s mogen uitstoten is beter voor de kwaliteit van de lucht en het klimaat, maar minder goed voor de industrie. Een klassieke botsing tussen milieu en industrie. Met als gevolg dat de grote gemeenten in Europa het zelf gaan regelen. We maken een kleine rondrit langs de milieumaatregelen van steden.
We staan stil bij de moord op de Bulgaarse journaliste Viktoria Marinova, waarom is ze vermoord?
Maar we beginnen met het belangrijkste van dit weekend en komende dagen: de brexit.

De zoektocht naar het geitenpad
Het is de favoriete uitdrukking van premier Rutte: “Misschien is er ergens nog een geitenpaadje.” Oftewel een oplossing waar nog niemand aan gedacht heeft maar die wel naar een mooi compromis kan leiden.
En dat is precies wat de EU en Groot-Brittannië nu aan het doen zijn, zoeken naar dat ene paadje waar alleen geiten over lopen, maar die wel richting het doel - een ordelijke brexit - leidt.
Het scenario voor komende week is helder: er komt witte rook, er komt een beetje rook van onbestemde kleur of het wordt chaos. In Brussel wordt gedacht dat het vooral onbestemd zal zijn. Te vroeg om het een succes te noemen, maar het woord mislukking mag de komende week nog niet vallen. Er wordt nog gesproken en dat wordt als winst beschouwd.
De lampen zijn de afgelopen week in Brussel aangebleven. De onderhandelaars hebben nachtenlang met elkaar gesproken om op zoveel mogelijk terreinen tot een oplossing te komen. Over de kwestie-Cyprus, waar de Britten een belangrijke marinebasis hebben, zijn ze dicht bij een akkoord. Over de geografische namen, oftewel hoe voorkom je dat in het Groot-Brittannië van na de brexit opeens producten onder namen als Goudse kaas, parmaham of fetakaas op de markt komen, zijn ze dicht bij een oplossing. Ook Gibraltar, de Britse rotspunt bij Spanje, gaat de goede kant op, laten diplomaten die dicht bij de onderhandelingen staan, weten.
Maar de Ierse-kwestie is nog steeds een enorme steen op de maag.
Wat gaat er komende week gebeuren?
Na de intensieve gesprekken die ook dit weekend zijn doorgegaan, spreken maandag de hoogste EU-diplomaten met elkaar. De ministers van Buitenlandse Zaken bemoeien zich er vanaf dinsdag mee als ze bij elkaar zijn in Luxemburg. En dan is het vanaf woensdag ‘helpers weg’ en moeten de 27 EU-leiders met Theresa May het strijdtoneel betreden om het begin van een deal te bereiken.
Waar praten ze over?
Globaal zijn er drie onderwerpen waar de gesprekken over gaan:
  1. Een scheidingsakte
  2. Politieke verklaring over de toekomst
  3. Ierland
De hoop is dat de scheidingsakte deze week kan worden afgerond, maar betrokkenen laten weten dat het er niet stabiel uitziet. Er zijn nog veel twijfels. Juridisch wordt nog naar de tekst gekeken, maar vooral politiek. Durven met name de Britten het aan om de scheidingsakte nu al te aanvaarden?
In de tekst zullen de heikele kwesties zoals Ierland en de politieke toekomst tussen de EU en Groot-Brittannië wel worden genoemd, maar de uitwerking wordt opgeschreven in een soort aanhangsel bij de scheidingspapieren.
Wordt er veel bewogen?
Je ziet beweging aan Britse kant, maar heel veel beweging, nou nee. Een diplomaat die bij de onderhandelingen is betrokken, analyseert de vooruitgang. Niemand durft de onderhandelingen stabiel te noemen en de conclusie dat de EU en Groot-Brittannië er wel uitkomen wordt eveneens door niemand in de mond genomen. Het is spannend, is de meest gehoorde omschrijving.
Diplomaat: “De Eurostar vanuit Londen naar Brussel is volgeboekt. Er wordt volop onderhandeld.”
Afgelopen week zijn Noord-Ierse politici van de DUP, de partij van Arlene Foster, die de regering van Theresa May steunt, in Brussel geweest om mee te praten over de Ierse kwestie.
Compromissen zijn lastig te sluiten, omdat de Ierse kwestie vooral een heel erg interne Britse discussie is, vooral binnen de partij van May. De brexiteers die zeggen 'zet maar kost wat kost een handtekening, zolang we maar uit de EU zijn’, staan tegenover Unionisten die geen millimeter grond willen opgeven, zelfs niet als het om technologische oplossingen gaat.
Geen grappen Tusk
Aan de kant van de EU wordt ondertussen alles gedaan om tot een ordentelijke deal te komen. Ook de voorzitter van de Europese Raad, de Pool Donald Tusk, beseft dat hij geen grappen moet maken over de brexit, omdat de leiders nu in het deal of no-deal gedeelte terecht zijn gekomen.
Tusk zette de vorige keer, tijdens de top in Salzburg de boel op scherp door op Instagram een foto van een taart zonder kers te publiceren. Ze willen wel de lusten, maar niet de lasten was de boodschap.
Met name de Britse media maakten vervolgens gehakt van de EU met koppen als: Dirty EU rats, vernedering, afgang.
Dat mag deze keer niet gebeuren. De leiders moeten in harmonie uitstralen dat ze dicht bij een deal zijn. De echte deal kan pas in november worden gesloten tijdens een extra top van de EU-leiders.
Ondertussen neemt het verzet in Londen ook toe. Voormalig brexit minister Davis roept vandaag in de krant op om in opstand te komen tegen Theresa May. De messen worden flink geslepen voor de komende weken.
Denken over brexit
Er wordt in Brussel heel veel gepraat, maar ook veel nagedacht. Meestal gebeurt het denken wat meer achter de schermen en valt het niet erg op.
Hans Brom van ons bureau Europa bezocht deze week een van die bijeenkomsten.
Zo zijn er denktanken waar je niet eerder van hebt gehoord, maar waar veel werk verzet wordt. Want waar gedacht wordt, wordt ook geschreven.
De denktanks geven gevraagd en ongevraagd adviezen aan beleidsmakers over onderwerpen die te complex zijn om in een achternamiddag met conclusies te komen. Ook over de brexit wordt veel gedacht en veel geschreven. De Brits/Belgische denktank Open Europe is één van hen.
Zij organiseerden de afgelopen week een bijeenkomst voor journalisten, die vanuit Brussel over brexit berichten. Het gesprek ging over een eerder dit jaar uitgebracht rapport over de toekomstige verhouding tussen de EU en het Verenigd Koninkrijk.
Kern van het advies is dat de Britten toch echt iets van hun soevereiniteit moeten opgeven om de handelscontacten met de EU soepel te laten verlopen. Een lastig punt, want het hele brexit-referendum draaide juist om het volledig terugkrijgen van de Britse soevereiniteit. Maar in het rapport staan genoeg argumenten om dan maar iets van de zeggenschap bij de EU laten.
Tot zover de inhoud.
De groep van 25 deelnemers bestond voor ongeveer driekwart uit Britten: BBC, grote dagbladen, de tabloids, allemaal waren ze er. Vaak verstaan die de kunst om gedegen, spitsvondig en tegelijk met humor een zwaar onderwerp te lijf te gaan.
Speciale gasten waren twee ambtenaren, de een van de Britse ambassade in Brussel, die het onderhandelingsproces begeleidt, de ander een voormalig hoge ambtenaar van het ministerie van Financiën in Londen, die nu bij de onderhandelingen aan tafel zit. Veel dichter kom je niet bij het vuur, dus hun observaties kwamen uit de eerste hand. 
Niet alledaags, dat ambtenaren worden losgelaten in een arena van gespecialiseerde journalisten.
De voorzitter van de bijeenkomst maakte gelijk duidelijk dat The Chatham House Rule van toepassing zouden zijn. Die regel is een afspraak, te vergelijken met de Nederlandse Nieuwspoort-code, dat alles wat er gezegd wordt vertrouwelijk is, wel gebruikt mag worden, maar zonder bronvermelding.  
Het Britse brexit-kamp heeft nogal last van het beeld dat het er een beetje een rommeltje is, dat niemand weet waar het naartoe moet en dat de orders uit Londen op z'n best tegenstrijdig zijn. Maar als je twee gedreven ambtenaren zeer inzichtelijk de grote problemen en hun oplossingen uiteen laat zetten, dan denk je: het zou nog best eens goed kunnen komen tussen het continent en de Britten. 
Aan het eind winnen de Duitsers
Duitsland buitenspel zetten, dat lukt je niet zo makkelijk. Thomas Spekschoor van NOS-bureau Europa heeft slechts één voetbalwijsheid, de rest is analyse.
De Luxemburgse staatssecretaris van Milieu kwam dinsdagochtend vol bravoure aan bij de raad van milieuministers. Vooral de Duitse bondskanselier Merkel moet het bij staatssecretaris Turmes ontgelden.
“In 1995 verhinderde Merkel al strengere milieu-eisen voor de auto-industrie, als minister van Helmut Kohl.”
Turmes wil koste wat het kost voorkomen dat Merkel dat nog een keer voor elkaar krijgt. Zelf was hij ooit deel van de milieubeweging en met zijn kalende hoofd, waarop de overgebleven haren in een lange staart zijn gebonden, ziet hij er nog steeds meer uit als een activist dan als een politicus.
“Merkel en de auto-industrie rijden recht op een muur af. We gaan ze wegstemmen.” De milieuministers moesten dinsdag beslissen hoeveel zuiniger auto’s in de toekomst moeten zijn. Nederland en Luxemburg willen strenge eisen opleggen, minimaal 40 procent CO2-besparing. Duitsland wil met heel veel pijn en moeite 30 procent besparing accepteren. Merkel is bang dat de Duitse auto-industrie zal lijden onder strengere eisen. Een compromisvoorstel van Oostenrijk (35 procent) wordt door beide partijen weggehoond.
Het is wel openbaar
Oud-milieuactivist Turmes mag ‘s ochtends nog goede hoop hebben dat het goed komt. Op de vergadering zegt het ene na het andere land dat ze voor strenge eisen zijn. Van Ierland, de Scandinavische landen, de Baltische staten en Slovenië werd dat al wel verwacht, maar ook autolanden als Groot-Brittannië, Frankrijk, Spanje en Italië voelen wel wat voor de 40 procent.
Er lijkt zowaar een coalitie te vormen die groot genoeg is om Duitsland en de Oost-Europese landen weg te stemmen. Het zou uniek zijn. Bij de grote onderwerpen wordt Duitsland zelden weggestemd en nu zouden ook Polen, Roemenië, Bulgarije en nog een aantal Oost-Europese lidstaten in de verliezende groep zitten.
Maar een belangrijk detail ontbreekt bij deze redenering: de vergadering van milieuministers is openbaar. Iedereen kan op video zien wat de ministers zeggen. Dat lijkt transparant, maar zorgt er ook voor dat de werkelijke details in de achterkamertjes worden gemaakt. Waar Frankrijk en Italië in de zaal op hoge toon strenge maatregelen eisen, daar valt achter de schermen best met ze te praten.
En toch winnen de Duitsers
Zo krijgt Merkel, die zich vanuit Berlijn intensief bemoeide met het overleg, toch een hoop toezeggingen. Ja, ze gaat naar 35 procent CO2-besparing en dat lijkt mooi in het midden, maar vooral de landen die verder wilden gaan, hebben het gevoel dat ze hebben verloren. Ze dachten even dat ze genoeg medestanders hadden voor hun 40 procent, maar uiteindelijk zijn zij juist degenen die worden weggestemd.
De grote landen hebben toch eieren voor hun geld gekozen. Met name Frankrijk heeft Duitsland nog heel vaak nodig bij andere Europese onderwerpen en lijkt een overeenkomst met Berlijn belangrijker te vinden dan strenge milieueisen.
De teleurstelling druipt er nadien vanaf bij de verliezende landen.
“We hebben een groene auto gemaakt, maar je hoeft maar even aan de verf te krabben om te zien dat er een gitzwarte laag onder zit,” zegt de Deense minister van Milieu.
Wat meespeelt: uiteindelijk moeten de CO2-besparingen die bij het klimaatakkoord van Parijs zijn afgesproken linksom of rechtsom worden gehaald. Wordt er minder bespaard door auto’s? Dan moet het uit de landbouw, de verwarming van huizen of uit de industrie worden gehaald. De landen die verder wilden gaan bij CO2-besparing op auto’s, hebben geen auto-industrie, dus dat was makkelijk besparen. Helaas voor ze, dat plan gaat niet door.
Berlijn op slot
Maar wat dan? Als de grote politiek het laat afweten, komt de kleine politiek in actie. In dit geval de steden. In steeds meer Europese steden worden milieumaatregelen genomen om de uitstoot van vervuilende auto’s aan banden te leggen. Geen discussie over percentages, je mag er gewoon niet meer in of slechts beperkt. Een kleine rondgang.
We beginnen in de stad van Merkel, Berlijn, daar woont ook onze correspondent Judith van de Hulsbeek.
“We zullen er alles aan doen om rijverboden voor diesels te voorkomen"
Ontelbare keren heeft Merkel deze woorden herhaald, in een poging zowel eigenaren als de auto-industrie gerust te stellen.
Maar woorden waren voor de hoogste bestuursrechter in Duitsland niet genoeg. Die maakte eerder dit jaar de weg vrij voor hele strenge (diesel)rijverboden in alle steden waar de luchtkwaliteit niet aan de Europese norm voldoet.
Sindsdien volgen ze elkaar in hoog tempo op. In Hamburg zijn twee straten nu al off limits voor diesels ouder dan 2015. Autostad Stuttgart en Frankfurt, met al z’n forenzen, moeten er begin volgend jaar aan geloven en in Berlijn gaan de volgende zomer meerdere belangrijke verkeersaders voor vieze diesels op slot. En daar blijft het waarschijnlijk niet bij.
Dat is een probleem in dit land, waar meer dan 15 miljoen diesels rondrijden, waarvan ruim 11 miljoen ouder dan 2015. Deze week kwam de regering met een langverwacht compensatieplan. Eigenaars van een vieze diesel kunnen kiezen. Of ze gaan voor een omruilpremie van zo’n 6000 euro. Of ze laten hun auto ombouwen, zodat de uitstoot weer acceptabel is. Maar nog steeds is onduidelijk wie voor de kosten hiervan gaat opdraaien. De meeste autoproducenten weigeren. En daarmee duurt de onzekerheid voor miljoenen Duitse dieselbezitters nog even voort.
Brussel één van de vuilste
Luchtvervuiling in Brussel
In de hoofdstad van Europa worden eveneens maatregelen genomen, merkt Europa correspondent Sander van Hoorn.
Het is vooral voor de buitenlandse kentekens even schrikken in Brussel. Iedereen moet zijn auto aanmelden, ook al voldoet hij aan de emissienormen. Niet aanmelden levert vanaf 1 oktober een boete op. De communicatie is gebrekkig. Het via de site aanmelden van de auto is een oefening in geduld.
Dat er iets moest gebeuren in Brussel was duidelijk. Op meerdere punten in de stad, zetel van de Europese instituties, worden de milieunormen van datzelfde Europa dagelijks overtreden. Dat de negentien gemeentes binnen de Brusselse ring het erover eens zijn geworden is binnen de Belgische context al veelzeggend.
En dus werd op 1 januari 2018 de lage-emissiezone ingevoerd. Binnen de ring zijn de meest vervuilende diesels niet meer welkom. Elk jaar op 1 januari wordt het een stapje strenger en vanaf 2025 mogen alleen de meest schone auto’s (Euro 3 of hoger voor benzine; Euro 6 voor diesels) de stad nog in. Vanaf 1 oktober werden er boetes uitgedeeld.
Voor Belgische kentekens is de registratie automatisch, maar voor buitenlandse kentekens is aanmelding vooraf nodig, op straffe van een boete, zelfs met een schone auto. Weinig mensen die vanuit de buurlanden een dagje Brussel doen, zijn ervan op de hoogte. Op de ringweg geldt de emissiezone niet. Dus mensen die Brussel voorbij rijden hebben geen probleem.
Madrid: regel op regel
Foto Rop Zoutberg
Dan Madrid, waar onze correspondent Rop Zoutberg wellicht zelfs zijn scooter moet verkopen.
Flinke regenbuien spoelden deze week de lucht boven Madrid na weken van aanhoudende zon schoon. Het voorkwam dat de Spaanse hoofdstad halsoverkop het jongste protocol tegen luchtvervuiling moest activeren. 
Nieuw is dat automobilisten verplicht een milieusticker op hun voorruit hebben. Auto’s worden niet langer tegengehouden op een even of oneven nummerbord, maar op de vervuiling die ze veroorzaken. 
De regel raakt dieselauto’s van voor 2006 en benzineauto’s gemaakt voor 2000. Eigenaren van deze auto’s krijgen geen sticker en worden als eerste gestopt bij aanhoudende luchtvervuiling.
Deze maand start ook een nieuw verkeersreglement, waardoor in eenrichtingsstraten een maximum snelheid van 30 kilometer de norm wordt. De maatregel is ingrijpend, omdat het tachtig procent van de straten in de hoofdstad betreft.
In november volgt als klapstuk het milieuplan Madrid Central. Daardoor wordt een groot deel van de auto’s uit de binnenstad geweerd: wie er niets te zoeken heeft komt er niet in. De regel geldt ook voor oudere scooters. Nieuwere modellen mogen alleen overdag het centrum nog in.
De uitstoot van koolstofdioxide (CO2) zou door de maatregel zelfs met 40 procent omlaag gaan.
“Het wordt een chaos”, voorspelt David Fernández van de autovereniging RACE. “Regels worden zonder al te veel voorlichting opgelegd.” Bijkomend probleem dat het Spaanse wagenpark grotendeels ouder dan twaalf jaar is. “Autorijden wordt iets voor mensen met geld. Heb je dat niet dan kom je niet aan zo’n nieuwe, schone auto. Dan sta je pas echt stil.”
Kopenhagen de groenste?
Kopenhagen, de stad van correspondent Rolien Creton wordt regelmatig de groenste stad van Europa genoemd, waar het leven voor fietsers een paradijs moet zijn.
De Deense regering lanceerde deze maand een nieuw klimaatplan, met maar liefst 38 initiatieven voor een groener Denemarken.
  • De verkoop van benzine- en dieselauto’s wordt in 2030 verboden
  • Bussen en taxi’s moeten tegen die tijd schoon rijden
  • Verkoop van elektrische auto wordt gestimuleerd met extraatjes als goedkoper parkeren, rijden in de busbanen en meer oplaadpalen.
Meest effectieve maatregel is echter dat de elektrische auto minder duur wordt, door de afschaffing van de “auto-registreringsbelasting”, die erg hoog is in Denemarken.
Het lijkt alsof Kopenhagen de groenste stad van Europa is, maar Denemarken is het laatste Scandinavische land dat een verbod op de verbrandingsmotor invoert. De huidige centrumrechtse Deense regering draaide bij aantreden het belastingvoordeel voor elektrische auto’s juist gedeeltelijk terug, waarna de verkoop volledig stagneerde. Met dit klimaatplan hoopt de regering daar opnieuw verandering in te brengen.
De elektrische auto is in Denemarken dus verre van ingeburgerd, wat werd benadrukt toen de ministers werden gevraagd hoe ze zelf bijdragen aan een schoner klimaat.
“Mijn benzineauto is pas twee jaar oud, dus ik wil er nog wat langer mee rijden”, aldus de minister van milieuzaken. En de minister van belastingzaken: “Ik pendel tussen het noorden van Jutland en Kopenhagen, ruim 450 kilometer. Ik kan een peperdure Tesla kopen. Maar ik wacht liever tot er een andere auto komt die deze afstand aankan, zonder dat ik de hele tijd moet opladen.”
Athene worstelt al jaren
Athene is één van de steden die al heel lang met de uitstoot van auto’s worstelt.
Onze Griekse correspondent Conny Keessen over langdurige milieubeleid.
De gemeente Athene wil vanaf 2025 alle dieselauto’s uit de stad weren, en dat gaat ook gelden voor vrachtwagens. Voor andere Europese steden is dat misschien een revolutionair besluit, maar voor de Griekse hoofdstad is het niks nieuws.
In de twee grootste steden Athene en Thessaloniki gold namelijk twintig jaar lang, tot 2011, een verbod op dieselauto’s, uitgezonderd taxi’s. Het is een van de redenen geweest waarom de luchtvervuiling in die steden enorm is teruggedrongen. Samen met andere maatregelen. Zoals het even/oneven systeem dat nog steeds geldt –auto’s met een nummerplaat die eindigen op een even nummer mogen alleen op even dagen de stad in, en met een oneven nummer alleen op oneven dagen. Ook de bouw van de metro, die nog steeds wordt uitgebreid, heeft een positief effect op het milieu gehad.
Op het opheffen van het verbod was indertijd veel kritiek. Deskundigen en milieuorganisaties wezen erop dat Europese studies juist uitwezen dat met dieselwagens de uitstoot van stikstofdioxide veel hoger is.
Het gevolg is geweest dat in Griekenland de verkoop van dieselauto’s, vooral door bedrijven, fors is gestegen. Vooral ook omdat bij de pomp diesel ongeveer 20 procent goedkoper is dan benzine.
De gemeente Athene wil het verbod dus graag terug. Maar daar is dan wel een nieuwe wet, en dus de overheid, voor nodig.
Het gekkenhuis op de zeven heuvelen
Je hoeft het niemand uit te leggen die wel eens in Rome is geweest, weet onze man in Italië Mustafa Marghadi, het verkeer is er een gekkenhuis.
Los van alle scooters die langs zoeven, kent Rome een enorme autodichtheid. Per 1000 inwoners zijn er 700 auto’s. En dat ondanks de dramatische staat van het wegennet. 
De reden dat de Romeinen de auto blijven kiezen is simpel. Er is geen goed alternatief. De bussen van gemeentebedrijf ATAC staan bekend als Arrivi Tardi A Casa. Je komt te laat thuis. En ze vliegen ook nog eens om de haverklap in brand. Er zijn weinig metrolijnen omdat de aanleg steeds wordt onderbroken als er weer een oud paleis van Keizer Augustus of de resten van oud-Romeinse woning wordt gevonden. En vanwege het chaotische verkeer is fietsen tussen zeven heuvelen in tegenstelling tot wat een dokter je zal vertellen, hier juist levensgevaarlijk.
Om de milieudruk op het centrum aan te pakken is een wirwar aan regels bedacht. De belangrijkste zijn de zone traffico limitato. Straten waar je op gezette tijden niet mag komen met vervuilende auto’s. Het is alleen compleet onoverzichtelijk waar die zijn en Google Maps geeft ze niet aan. Als je een straat wilt binnenrijden, moet je simpelweg hopen dat er niet zo’n bord staat, want anders kun je een eindje omrijden. 
Maar de maatregelen lijken toch enigszins effectief. Rome komt niet eens in de top 25 van meest vervuilde steden van Italië voor. Het grootste probleem van het vele verkeer zijn de dodelijke ongelukken. 107 mensen zijn omgekomen door verkeersongelukken in Rome. Daarom kwam burgemeester Raggi gisteren met een plan om de verkeersdruk nog verder te ontlasten (en dat eventueel ook een positief effect kan hebben op het milieu). Het centrum autovrij maken in de weekenden, een verbod voor toeristenbussen om door de stad te rijden en meer ruimte voor bussen en taxi’s tijdens zon- en feestdagen.
De moord op Viktoria Marinova
Weer een journalist vermoord in de EU. Het nieuws over de moord op de Bulgaarse TV-presentator Viktoria Marinova, bracht niet alleen een schokgolf teweeg in Bulgarije, het ging in no time heel Europa door, en werd zelfs buiten Europa groot nieuws. Waarom?
Het antwoord komt van onze Balkan-correspondent Mitra Nazar.
Omdat de moord vrijwel meteen werd gelinkt aan twee andere moorden in het afgelopen jaar. Die op Daphne Caruana Galizia, onderzoeksjournalist uit Malta vorig jaar oktober, en de moord op de Slowaakse onderzoeksjournalist Jan Kuciak en zijn vriendin in februari dit jaar.
Zaterdag werd het levenloze lichaam van de 30-jarige Marinova door een voorbijganger gevonden in een park in de Bulgaarse stad Roese, waar ze woonde. De politie verklaarde later dat ze verkracht was en daarna vermoord. Voor zaterdag wisten weinig mensen wie Marinova was. Ze was Tv-presentator voor een lokaal station in Roese. Ze had zich daar lang bezig gehouden met lifestyle-programma’s. Onlangs was ze zich meer gaan richten op journalistiek. Met haar nieuwe programma Detektor wilde ze misstanden aan de kaak stellen en ruimte bieden voor onderzoeksjournalistiek.
Laatste uitzending
Haar eerste uitzending ging over fraude met EU-subsidies. Te gast waren twee journalisten die dit soort praktijken onderzoeken en onlangs waren gearresteerd toen ze bewijs op het spoor waren. Marinova praatte het item aan elkaar. Het was haar eerste en meteen ook haar laatste uitzending, een week later werd ze vermoord. Dat er meteen een verband werd gelegd tussen de moord en haar laatste uitzending is begrijpelijk. Al helemaal gezien de slechte staat van de persvrijheid in Bulgarije en de veelomvattende corruptie die het land in z’n greep houdt. Maar het was ook prematuur en overhaast om dat verband te leggen, omdat er nog zo weinig bekend was over de zaak.
Toch stuurde Frans Timmermans zondagavond een tweet uit met de tekst: ‘Geschokt door de verschrikkelijke moord op Victoria Marinova. Weer een moedige journalist gevallen tijdens de strijd voor de waarheid en tegen corruptie’.
Frans Timmermans
Shocked by the horrendous murder of Victoria Marinova. Again a courageous journalist falls in the fight for truth and against corruption. Those responsible should be brought to justice immediately by the Bulgarian authorities.
9:16 PM - 7 Oct 2018
Een collega van The Guardian ontdekte in Roese dat in de kringen rond Marinova helemaal niet wordt gedacht aan een dergelijk motief. Volgens een van haar collega’s was ze niet eerder bedreigd, en was ze ook niet direct betrokken bij onderzoeksjournalistieke projecten. In de journalistieke scene in Bulgarije werd met verbazing gekeken naar de reacties uit het buitenland.
Ook mijn bronnen in Sofia voelden zich in een ongemakkelijke situatie gebracht, omdat ze opeens moesten uitleggen dat Marinova geen onderzoeksjournalist was, zoals Daphne Caruana Galizia en Jan Kuciak dat waren, zonder af te doen aan de ernst van de zaak of zelf voorbarige conclusies te trekken. We weten het gewoon nog niet, was het geluid. In de loop van de week veranderde de toon in de media wereldwijd wat.
Woensdag werd een verdachte aangehouden in Duitsland. Een 20-jarige man uit Roese, die direct zou zijn gevlucht. Vrijdag liet de Duitse aanklager weten dat de man uitgeleverd zal worden naar Bulgarije. Hij had verklaard dat hij Marinova inderdaad is tegengekomen die ochtend, haar heeft geslagen en in de struiken heeft geduwd. De politie kwam hem op het spoor door middel van DNA-sporen. Hij ontkende verkrachting, en verklaarde dat hij er niet op uit was haar te vermoorden.
Ander motief
Viktoria Marinova is inderdaad de derde vermoorde journalist in de EU in het afgelopen jaar. Ze was ook de derde vrouwelijke journalist die is vermoord in een EU-land sinds 2017. Dunja Mijatovic, Commissaris voor Mensenrechten, legde als eerste ook verband met de moord op Kim Wall. De Zweedse journaliste die werd vermoord door de Deense uitvinder Peter Madsen.
“She was the fourth journalist, and third woman journalist killed in an EU-country since 2017. Her horrific killing taps into the reality of female journalists who face additional threats because they are women.”
Naast de hoognodige discussie over de staat van de persvrijheid in Bulgarije, opent dit ook het topic van geweld tegen vrouwen in het land. Meer dan een derde van de Bulgaarse vrouwen heeft te maken met geweld, de meesten herhaaldelijk, vaak in huiselijke kring maar ook op straat.
Corruptie EU-subsidies
Het is de vraag of we ooit echt te weten komen wat het motief was voor de moord op Viktoria Marinova. Er zijn ook critici die het verdacht vinden dat zo snel een dader werd opgepakt, en dat de autoriteiten zo rap kwamen met de verklaring dat de moord niets met haar werk als journalist te maken heeft dat er wel iets achter moet zitten. We weten het gewoon niet. Wat we wel weten is dat de moord de aandacht van Europese wereldleiders heeft getrokken, waardoor de druk op de Bulgaarse autoriteiten om de zaak tot een goed eind te brengen groot is. En dat het niet alleen de schijnwerpers heeft gezet op de belabberde staat van de persvrijheid in Bulgarije, maar ook op het thema corruptie, met name corruptie met EU-subsidies. Want dat blijft een epidemisch probleem in Bulgarije. En het onderzoeken daarvan blijft levensgevaarlijk, net als in andere landen binnen de EU.
Brussel heeft geen dorpspomp
Arjan Noorlander is al weer bijna twee maanden weg uit Brussel en politiek duider in Den Haag voor de NOS. Wat valt hem op, is het heel anders dan in Brussel? Zijn de politici anders, weten ze wel wat van de EU of juist veel te veel?
Is er belangstelling voor de grote Europese politiek of is vooral het debat op en rondom het Binnenhof belangrijk. Een ontboezeming en een analyse. Kijk vooral het filmpje.

Verschil Den Haag Brussel - YouTube
De peiling
De drie grote blokken in Europa leveren allemaal zetels in. Sinds deze zomer (zie nieuwsbrief nr 48) hebben de grote drie in de peiling 27 zetels minder. De christen-democraten, sociaal-democraten en liberalen (met Macron er bij) hebben nog wel een meerderheid van 409 zetels in het parlement (705 zetels) als er nu verkiezingen zouden worden gehouden. Tussen haakjes de zetels bij de vorige peiling.
De peiling:
  • Christendemocraten (met CDA) 177 (185)
  • Sociaaldemocraten (met PvdA) 134 (141)
  • Liberalen (met VVD en D66) 98 (110)
  • Europees Unitair Links/Noords Groen Links (met SP en Partij voor de Dieren 61 (58)
  • Europa van Naties en Vrijheid (met PVV) 61 (52)
  • Conservatieven (met ChistenUnie) 50 (44)
  • Europa van Vrijheid en Directe Democratie (Geen Nederlandse partij, wel de Vijfsterrenbeweging uit Italië) 50 (49)
  • Groenen (met GroenLinks) 40 (34)
  • Individuele leden 25 (23)
  • Zonder partij (Niet Ingeschreven) 9 (9)
Twee opvallende winnaars trouwens. De populistische partijen met de PVV, krijgt er negen zetels bij in de peiling en De Groenen die er zes zetels bij krijgen. Ook de partij van de ChristenUnie doet het goed met een winst van zes zetels.
De peiling gaat overigens uit van het feit dat de partijen allemaal in dezelfde politieke familie blijven, maar dat is niet zeker. Zo speelt Fidesz de Hongaarse partij van Viktor Orban die bij de Christendemocratische EVP is aangesloten nog steeds met de gedachte om een nieuwe populistische beweging op te richten.
Manfred Weber die net als Frans Timmermans, graag Juncker wil opvolgen houdt daar ook rekening mee. “Het beleid van Orban zal echt moeten veranderen met meer respect voor minderheden in de democratie, ze moeten echt een andere richting op.” Begin november vergaderen de christendemocraten in Helsinki, waarbij ook de Hongaarse kwestie aan de orde komt.
En verder
Maandag een nieuwe aflevering van Brussel bij Nacht op NPO Radio 1 in het programma Met het Oog op Morgen; vanaf 23.00 uur met deze week een interview met Frans Timmermans.
Vanaf woensdag dus de EU-top met woensdagavond het brexit-onderdeel. Donderdag praten de leiders over onder andere migratie en de toekomst van de euro.
Maandag moeten de Italianen, net als alle andere EU-landen de begroting voor volgend jaar in Brussel inleveren. En vandaag natuurlijk de verkiezingen in Beieren. Volg het via de site van de nos.
En vrijdag komen de Aziatische leiders naar Brussel voor een speciale EU-Azië top.
Voor die tijd reizen een aantal leiders al door Europa en hebben ze diverse gesprekken. Zo komt de Chinese premier langs op het Torentje bij premier Rutte.
Deze nieuwsbrief kwam tot stand met medewerking van Sander van Hoorn, Rop Zoutberg, Mustafa Marghadi, Beau Heimensen, Kees van Dam, Mitra Nazar, Conny Keessen, Rolien Créton, Tim de Wit, Judith van Hulsbeek, Frank Renout, Arjan Noorlander, Elise van Zijst, Tijn Sadée, Hans Brom en Thomas Spekschoor.
Hoe vond je deze editie?
Als je deze nieuwsbrief niet meer wilt ontvangen, dan kun je je hier afmelden.
Als deze nieuwsbrief doorgestuurd is en je wilt je aanmelden, klik dan hier.
Gemaakt door Brussel Inside met Revue.