Bekijk profielpagina

Brussel Inside - Editie #6

Revue
 
De afscheidingsbewegingen in Europa houden zich stil. Een kleine demonstratie, een Catalaanse vlag al
 

Brussel Inside

8 oktober · Editie #6 · Bekijk online
Europa is in beweging, maar wat speelt er echt? Bert van Slooten van NOS Bureau Europa verzamelt iedere week, samen met zijn collega’s in de Europese hoofdsteden, de scherpe analyses en hardnekkige geruchten.

De afscheidingsbewegingen in Europa houden zich stil. Een kleine demonstratie, een Catalaanse vlag als blijk van solidariteit, maar er is geen golf van onafhankelijkheidsbewegingen gaande. De ene regio heeft invloed via de centrale regering (Vlaanderen), de ander krijgt een referendum waarmee ze meer macht krijgen (Noord-Italië). Soms komt het politiek niet uit, omdat er andere belangen zijn, zoals op de Balkan, of ze hebben hun kans gehad (Schotland). We maken een rondgang.
Verder een ‘new kid in town’ die de Oostenrijkse verkiezingen kan winnen. En een top over batterijen. 

Het blijft stil
Opvallend rustige reacties uit de andere regio's
In de Europese regio’s die net als Catalonië streven naar onafhankelijkheid, is het betrekkelijk rustig. In het Vlaamse parlement wapperde even als daad van solidariteit  de Catalaanse vlag. Een motie om Catalonië als onafhankelijke staat te erkennen werd verworpen. In Noord-Catalonië, het uiterste zuiden van Frankrijk was een kleine demonstratie. En op de Balkan is het eveneens opmerkelijk stil. 
Laten we eerst ons licht opsteken bij NOS-correspondent Mitra Nazar. Op de Balkan wordt het Spaanse nieuws nauwlettend in de gaten gehouden. In het bijzonder in de Noord-Servische provincie Vojvodina en in de Servische republiek in Bosnië.
In Vojvodina woont een flinke etnisch Hongaarse gemeenschap. De partij het Verbond voor Sociaal-democraten van Vojvodina (LSV) strijdt al jaren voor meer autonomie, en stuurde zelfs afgevaardigden naar Barcelona op de dag van het referendum. Catalaanse vlaggen zijn gespot in verschillende steden in de provincie.
In het Servische deel van Bosnië-Herzegovina, de Republika Srpska, zegt president Milorad Dodik al jaren dat er een referendum moet komen over onafhankelijkheid voor de Serviërs in Bosnië. Liever nog wil hij aansluiting bij Servië, maar daar is Servië niet van plan aan mee te werken. 
Van een referendum kwam het tot nu niet, mede vanwege internationale druk op het land waar Bosniakken (moslims), Kroaten en Serviërs nog op gespannen voet met elkaar samen leven. 
Dayton-akkoorden
Republika Srpska ontstond uit de Dayton-akkoorden die in 1995 een einde maakten aan de oorlog. Over het Catalaanse referendum houdt Dodik zich nu op de vlakte. Hij zit in een lastig parket, want als hij het Catalaanse referendum openlijk zou steunen, zit hij niet meer op een lijn met bondgenoot Servië.
Dat heeft weer alles te maken met het immer gevoelige Kosovo. Servië gebruikt Catalonië om het Servische standpunt ten opzichte van de onafhankelijkheid van Kosovo te verstevigen. Kosovo verklaarde zich in 2008 eenzijdig onafhankelijk. Servië beschouwt Kosovo als provincie en de bakermat van de Servische geschiedenis. Spanje weigert, als één van de vijf EU-lidstaten, de Kosovaarse onafhankelijkheid te erkennen omdat het bang was voor een domino-effect in Baskenland en Catalonië. Servische leiders beschuldigen wereldleiders nu van dubbele standaarden.
President Servië: “Hoe kan het dat het Catalaanse referendum ongeldig is, terwijl in Kosovo er niet eens een volksraadpleging nodig was?” 
Meer dan honderd landen erkennen Kosovo ondertussen als onafhankelijk land. Het mag duidelijk zijn dat Servië zich achter Madrid schaart. Kosovo houdt zich angstvallig stil over de kwestie. Veel verder dan “Catalonië is niet te vergelijken met Kosovo” komen regeringsleiders daar niet.
Dan zijn er nog de Hongaren in Roemenië, 6,5 procent van de totale bevolking. Zij leven vooral in Transsylvanië (wat voor de Eerste Wereldoorlog bij Hongarije hoorde). Leiders van etnisch Hongaarse partijen in Roemenië benadrukken dat ze niet van plan zijn dezelfde weg te bewandelen als Catalonië.
Noord-Catalonië
Dan naar Frankrijk notre envoyé Frank Renout. Hij zag dat de Franse president Emmanuel Macron één van de eersten was die publiekelijk zijn steun uitsprak voor Madrid en dus voor de centrale Spaanse regering.
Macron: “Ik heb maar één gesprekspartner en dat is Mariano Rajoy.”
Zijn woorden galmden nog na toen in Montpellier en Perpignan honderden mensen de straat opgingen om hun steun te betuigen aan de Catalanen. Het zuidoostelijke puntje van Frankrijk, aan de grens met Spanje, wordt lokaal nog steeds Noord-Catalonië genoemd, hoewel het al meer dan 350 jaar Frans is.
Demonstrant: “We zijn allemaal Catalanen.”
De betogingen in het zuiden waren waar de regering in Parijs toch een beetje voor vreesde. Frankrijk heeft namelijk van oost tot west bewoners in huis die zich misschien Frans maar vooral ook Bretons, Corsicaans of Baskisch voelen.
Op Corsica wonnen de voorstanders van onafhankelijkheid bij de laatste verkiezingen een meerderheid. De regionale parlementsvoorzitter Jean-Guy Talamoni, was tijdens het Catalaanse referendum in Barcelona.
Talamoni: “Wij steunen de Catalanen omdat ze strijden voor een rechtvaardig doel.”
In Bretagne was er tijdens het referendum een burgemeester die de Catalaanse vlag hees.
Om die regionale sentimenten te beteugelen, heeft Frankrijk altijd een sterk gecentraliseerd bestuur gehad. Om ze er onder te houden, eigenlijk. Maar dat de Corsicanen en Bretonners er voorlopig nog niet aan denken om zelf een referendum te houden, heeft vooral een pragmatische oorzaak. Zonder steun uit Parijs (lees: geld) zouden Corsica en Bretagne al snel failliet zijn.
Ook referenda in Italië
In Italië worden de komende weken ook twee referenda gehouden, meldt onze Italiaanse correspondent Mustafa Marghadi.
Op 22 oktober in de noordelijke regio’s Lombardije en Veneto. Het gaat hier echter niet om onafhankelijkheid maar om meer autonomie. Maar los van de grote verschillen tussen de referenda in Noord-Italië was er veel steun voor de Catalanen.
Vreemd was het dat Lega Nord-partijleider Matteo Salvini opvallend mild was in zijn steun en hij uitte zelfs kritiek op het Catalaanse referendum. Hij noemde het impliciet illegaal, omdat het Italiaanse referendum wél is toegestaan door de staat.
Opvallend voor een leider van een partij die is opgericht als afscheidingspartij. Want zo kennen we de Lega Nord. Een partij die is opgericht door Umberto Bossi om de noordelijke regio’s (gezamenlijk ook wel Padanië genoemd) af te scheiden van het zuiden. Hij kapitaliseerde de wrok van rijke noordelingen, die vinden dat het arme zuiden op hun belastingcenten teert. 
Oude garde spartelt
Maar sinds Salvini in 2013 partijleider werd, is de partij omgebogen naar een rechts-nationalistische partij met anti-EU en anti-migratie als speerpunten. Salvini zit zelfs helemaal niet te wachten op onafhankelijkheid van Padanië. Hij vecht voor 1 Italië.
De oude garde van de Lega Nord spartelt wat tegen, maar Salvini heeft de touwtjes in de partij voorlopig stevig in handen. En zonder een eensgezinde Lega Nord als drijvende kracht voor onafhankelijkheid, lijken deze referenda vooral te gaan om lagere belastingdruk voor de noorderlingen en meer ruimte om de eigen regels te bepalen.
Geen erkenning Catalonië door Vlaanderen
Hij heeft de voorzitter van het Catalaanse parlement vorige week nog op bezoek gehad, zegt de voorzitter van het Vlaamse parlement, Jan Peumans. En verschillende (Euro-)parlementariërs uit Vlaanderen waren aanwezig bij het referendum. Als waarnemer of gewoon als vriend. Want dat de twee regio’s vrienden zijn, is wel duidelijk. Mocht Catalonië de onafhankelijkheid uitroepen, dan wordt die vriendschap alleen wel op de proef gesteld. Want wat gaat Vlaanderen dan doen? En wat gaat België dan doen, waar de Vlaams-nationalistische NV-A de grootste partij is. Catalonië erkennen?
Nee, is nu de inschatting, zegt onze correspondent Sander van Hoorn. Want dat NV-A-kopstuk Jan Jambon (minister van Binnenlandse Zaken in de federale, Belgische, regering) de erkenning van Catalonië een kabinetscrisis waard vindt, ontkende hij eigenlijk meteen al. En dat was ruim anderhalf jaar geleden – ruim voor die onafhankelijkheid concreet aan de orde was. Sindsdien is het NV-A-adagium ‘verantwoordelijk en geleidelijk’. ‘Dialoog’ is de term die ook parlementsvoorzitter Peumans vaak in de mond neemt en ook de Catalanen als advies meegeeft.
Spijt
Het gebeurt wel met spijt. “1 miljoen mensen op de been, dat lukt ons hier niet. 2000 misschien” zegt Peumans. “Daar moet je realistisch in zijn. Zo gaan we ook geen meerderheid voor erkenning van Catalonië krijgen, zelfs niet in het Vlaamse parlement.“ Een motie van het rechts-nationalistische Vlaams Belang (zie ook vorige week in de nieuwsbrief) met die strekking, haalde het niet.
In de wandelgangen van het Vlaams parlement telt Peumans de zegeningen. "De federale regering heeft steeds minder macht. Bij de eerste staatshervorming van 1970  dacht iedereen dat het zou stoppen. Kijk hoe de macht nu verdeeld is. Als het aan ons ligt heeft de federale regering binnenkort alleen nog maar zeggenschap over het koningshuis en het leger. En dat leger wordt toch steeds meer Europees.”
Geleidelijke uitholling is dus het recept van de Vlaams-nationalistische NV-A.
Mark, waar ben je?
O Dutch government where art thou?
Nederland is het land van de minderheden in de EU. Morgen (maandag) komt het dan allemaal naar buiten. Het regeerakkoord tussen de vier partijen. Ze snappen er niets van in de rest van  Europa, behalve dan misschien in België, waar ze het wereldrecord formeren in handen hebben. Onze formatie duurt nu al meer dan 200 dagen. Van Duitsland, Frankrijk tot Ierland is dan ook de vraag waarom we er zo lang over doen. Premier Rutte komt bijna stiekem naar Brussel om geen vervelende vragen te beantwoorden. Politico vroeg zich zelfs af, met een knipoog naar Shakespeare,  wat er aan de hand is in Nederland. 
Amsterdam heeft het......
Maar goed als het regeerakkoord er eenmaal is, staat het kabinet binnen enkele weken op het bordes. En dan kan de strijd om een mooie Europese prijs losbarsten. Amsterdam ligt goed in de race. De medewerkers van het geneesmiddelenbureau EMA, nu nog in Londen, willen heel graag naar de hoofdstad verhuizen. Maar ook uit een eerste vergelijking van alle steden, die graag het agentschap willen hebben, blijkt dat Amsterdam goede papieren heeft.
De lobbyisten zijn nu aan het werk. Op 17 oktober is het eerste politieke debat met de ministers van Buitenlandse Zaken en dan zal duidelijk worden of Amsterdam nog steeds in de kopgroep met favorieten zit. Milaan, Wenen en Kopenhagen zitten op het vinkentouw. 
Ondertussen eist Roemenië dat het agentschap naar Boekarest komt. Is Milaan een charme offensief begonnen. En is Bulgarije (Sofia) verdrietig. En is het ook aardig om te lezen in EUobserver hoe in het verleden werd besloten over wie wat krijgt in de EU. De beste plaats won namelijk niet altijd. 
Oud premier Berlusconi: Parma is synonymous with good cuisine. The Finns don’t even know what prosciutto is. I cannot accept this.
En dus kwam het voedselveiligheidagentschap in Parma en niet in Helsinki.

De vijfde ronde
Premier May tijdens het congres van haar partij
De tijd dringt voor de brexit-gesprekken. Maandag start ronde vijf en aan het eind van de week moet er echt vooruitgang zijn geboekt. Zo niet dan worden er voorlopig geen gesprekken gevoerd over de toekomstige handelsrelaties tussen Groot-Brittannië en de EU. 
De signalen zijn niet hoopvol. Er is geen vooruitgang  als het over de rekening gaat. De Britten willen daar pas aan het eind van de onderhandelingen over praten, terwijl de EU nu al helderheid wil.
Ook over de rechten van burgers is veel onduidelijkheid. Een van de knelpunten is de vraag waar burgers in beroep kunnen tegen besluiten. Volgens de EU is het Europese Hof van Justitie daar zeer geschikt voor, maar alleen bij het uitspreken van het woord krijgen de Britten jeuk.
En dan is er nog de Ierse kwestie. Daar is veel creativiteit voor nodig zoals de Britse premier het zelf noemt. Het idee is nu om de buitengrens van de EU om het eiland heen te leggen. Dan moet iedereen z'n paspoort laten zien als ze naar het eiland toe willen. Probleem daarbij is dat de coalitiepartij van de Britse conservatieven, de DUP, niet enthousiast is over het plan.
Zijn er dan helemaal geen lichtpuntjes? Jawel.
Bij de vorige onderhandelingsronde werd er nauwelijks gelekt door de Britten.
Dat is volgens ingewijden een goed teken. We gaan de primeurs aan Britse kant tellen en dan weten we hoe de brexit-gesprekken er voor staan.
Ontslagbrief
Aangeboden door Boris Johnson
In Groot-Brittannië zelf is de politieke chaos weer helemaal terug. De speech van May op het partijcongres van de Conservatieven werd een onbeschrijflijk drama. Eerst een activistische comedian, die haar op het podium een ontslagbrief aanbood. “Namens Boris Johnson”. Vervolgens de onophoudelijke hoestbui, die haar zinnen deden klinken als een leeglopende, piepende ballon. En alsof dat nog niet erg genoeg was, vielen ook nog de magneetletters achter May op de grond aan het einde van de speech. NOS-correspondent Tim de Wit was er bij
Niemand die het had over de speech zelf. Het ging louter en alleen om May’s toekomst. Dit was voor verschillende partijgenoten de druppel. Er was zelfs een couppoging van zo’n dertig Tories, onder leiding van oud-voorzitter Grant Shapps, om haar af te zetten. Al lijkt die poging voorlopig weinig kans van slagen te hebben.
No deal
In Brussel zullen ze de nieuwe politieke storm bij de Conservatieven met open mond hebben aanschouwd. Want zitten ze bij de onderhandelingen nu nog wel tegenover een leider met enig gezag? Krijgt May een akkoord überhaupt nog verkocht in eigen land? En stel dat ze alsnog aan de kant wordt geschoven, wat betekent dat dan voor de onderhandelingen? Nieuwe verkiezingen, een nieuwe premier? De klok tikt immers door, in maart 2019 moet er een akkoord zijn.
Daarmee stijgen ook de kansen op een ‘no deal’ – een keiharde brexit zonder uiteindelijk akkoord om netjes uit elkaar te gaan en constructief te blijven samenwerken. De Duitse werkgeversorganisatie waarschuwde zijn leden al zich hier uiterst serieus op voor te bereiden.
En ook de schrijver van de uittredingsprocedure uit de EU, Lord John Kerr, acht de kans op een ‘no deal’ inmiddels op 50 procent.
Tim de Wit: “Als ze niet snel weer grip krijgt op haar partij, heeft het voor brexit catastrofale gevolgen.”
May zelf zal komende week proberen de rust terug te brengen in eigen kring. Ze zal veel media te woord staan en zelfs meedoen aan een radio-uitzending waarbij luisteraars haar vragen mogen stellen, iets waar de stugge en haast robotachtige May in de verkiezingscampagne nog met een grote boog omheen liep.
Ein Knabe in Östenreich
Sebastiaan Kurz
Voor primeurs moet je in Oostenrijk trouwens oppassen. Met fake nieuws via nep-Facebookaccounts proberen de sociaal-democraten de hoofdrolspeler uit de verkiezingen de christendemocraat Sebastiaan Kurz zwart te maken. Terwijl de christendemocraten het op hun beurt proberen met een spion in het campagneteam van de sociaal-democraten.
Correspondent Judith van de Hulsbeek heeft het over een ware schmutzkampagne en een nieuwe politieke aardverschuiving
Waar Merkel in Duitsland net dit weekend is begonnen de nieuwe politieke realiteit onder ogen te zien door coalitie-onderhandelingen aan te kondigen, staat de volgende grote politieke gebeurtenis alweer voor de deur. De Oostenrijkers mogen op 15 oktober naar de stembus om een nieuw parlement te kiezen en ook hier wordt een ruk naar rechts verwacht.
De verkiezingen komen een jaar eerder dan gepland: de twee grote volkspartijen SPÖ en ÖVP bliezen dit voorjaar het kabinet op, omdat ze niet meer met elkaar door een deur konden. Hoofdrolspeler in het geheel is de 31-jarige Sebastian Kurz, leider van de christen-democratische partij ÖVP. 
Kurz stuurde aan op de breuk, omdat op dit moment de kansen voor hem en zijn partij het beste liggen om de macht van de sociaal-democraten over te nemen. In de peilingen hebben ze een forse voorsprong
De Jongste
Leuk feitje: als Kurz kanselier wordt zou hij met 31 jaar de jongste gekozen regeringsleider ter wereld zijn. Alleen Kim Jong-un van Noord-Korea is nog jonger.
Kurz wil het Oostenrijkse politieke landschap opschudden. Daar is ‘ie binnen zijn partij al mee begonnen door de invloed van vakbonden en andere lobbygroepen flink te verkleinen. En de aloude coalitie tussen sociaal- en christen-democraten is van de baan. Kurz heeft een voorkeur heeft voor een coalitie met de rechtspopulisten van de FPÖ.
Sebastian Orban
Op Europees niveau hebben we al meerdere voorproefjes gehad van wat er gaat veranderen met Kurz aan de macht. Zo orkestreerde hij als minister van Buitenlandse Zaken tegen de wens van andere EU-landen in de sluiting van de Balkanroute en eiste hij - voor alle anderen dat deden - een onmiddellijk einde aan de toetredingsgesprekken met Turkije. Volgens analisten liggen zijn standpunten vaak dichter bij die van de Hongaarse premier Viktor Orbán, dan bij die van Merkel. 
Op de barricade voor de batterij
En dan iets heel anders. De Europese batterij is in nood. Het gaat om de lithium-ion batterij, die gebruikt wordt in smartphones en laptops. De kwaliteit is prima, alleen de EU produceert te weinig. Van alle batterijen in de hele wereld komt slechts 2,5 procent uit Europa
Daarom organiseert de Europese Commissie komende week topoverleg met de batterijreuzen. De EU moet meer produceren in de batterijrace anders missen we de boot. En dus komen topmannen van Siemens, Volkswagen, maar ook NXP op de koffie bij eurocommissaris Maros Sefcovic. 
Er zijn wel plannen. Zo willen de Zweden met Northvolt een nieuwe fabriek bouwen. In Duitsland zijn Basf en TerraE actief en in België Umicore en Solvay. Maar het zijn, zo luiden de sombere analyses op de Europese burelen goedbedoelde initiatieven en daarmee gaan we de batterijen-slag niet winnen.
Van tweets tot tanks
Verstoring van verkiezingen, verspreiding van fake-nieuws, zoals in Oostenrijk, massale aanvallen op computers. Het hoort allemaal bij de moderne vorm van oorlogvoeren. De NAVO heeft in de zomer van 2016 in Warschau zelfs besloten om de digitale oorlog toe te voegen aan het rijtje gevaren. Sommigen noemen de hybride oorlog zelfs het schemergebied tussen oorlog en vrede.
Om dit verschijnsel verder te bestuderen is deze week in Helsinki een speciaal centrum geopend door de baas van de NAVO Jens Stoltenberg. Het European Center of Excellence for Countering Hybrid Threats.
Het is niet het eerste centrum, maar wel op een interessante plek. Helsinki, neutraal, maar wel samenwerkend met de NAVO en vlak bij Rusland.
NAVO-baas Stoltenberg: “Dit centrum draagt bij aan onze veiligheid.”
Vergeet de radio niet
Elke maandagavond
Meer Europa maandagavond op de radio in Met het Oog op Morgen. Brussels by night deze week met NOS-correspondent Arjan Noorlander. Zo rond 23.30 uur op NPO Radio 1.

Deze nieuwsbrief kwam tot stand met medewerking van Rop Zoutberg, Mustafa Marghadi, Jeroen Wollaars, Judith van de Hulsbeek, Mitra Nazar, Conny Keessen, Rolien Créton, Tim de Wit, Frank Renout, Arjan Noorlander, Tijn Sadée, Tom Wisseborn en Thomas Spekschoor.
Hoe vond je deze editie?
Als je deze nieuwsbrief niet meer wilt ontvangen, dan kun je je hier afmelden.
Als deze nieuwsbrief doorgestuurd is en je wilt je aanmelden, klik dan hier.
Gemaakt door Brussel Inside met Revue.