Bekijk profielpagina

Brussel Inside - Editie #2

Revue
 
De grens beheerst het debat. Grenzen aan de verbeelding, aan de plannen van de Europese Commissie. Wa
 

Brussel Inside

10 september · Editie #2 · Bekijk online
Europa is in beweging, maar wat speelt er echt? Bert van Slooten van NOS Bureau Europa verzamelt iedere week, samen met zijn collega’s in de Europese hoofdsteden, de scherpe analyses en hardnekkige geruchten.

De grens beheerst het debat. Grenzen aan de verbeelding, aan de plannen van de Europese Commissie. Waar de grenzen voor Juncker en zijn commissarissen liggen, horen we woensdag. De grens tussen Ierland en Noord-Ierland moet een high-tech grens worden.  Maar is zo'n state of the art-grens wel realistisch? En dan is er nog een ouderwets grensconflict over een stuk zee. Kroatië en Slovenië betwisten het niet alleen, maar maken ook fikse ruzie. Spanje en Catalonië bekampen elkaar over: wel of geen grens voor de Catalanen. 
Verder gaat het over verkiezingen in Duitsland, Noorwegen en is er discussie over de verkiezingen in 2019 voor het Europees Parlement.

Europa's Prinsjesdag
brussel met titels - YouTube
Hij mag niet in een Gouden koets, geen hoedje op en het ‘hoera’ zal ook niet voor hem klinken in het Europees Parlement. De voorzitter van de Europese commissie Jean-Claude Juncker mag woensdag het Europees politieke jaar aftrappen met zijn State of the Union, maar dat heeft niet de ceremoniële allure van Prinsjesdag. Inhoudelijk is de speech wel belangrijker en spannender dan de Troonrede.

Arjan Noorlander over de Europese Troonrede
Het zal niet stil zijn op straat als Juncker woensdag om 09.00 uur begint te spreken. De speech, vastgelegd in het verdrag van Lissabon in 2010, wordt nu voor de zevende keer gehouden en kan niet tippen aan de State of the Union van de Amerikaanse president. Maar de aandacht ervoor groeit elk jaar wel.
Het belang zit hem niet zozeer in de uitgesproken speech, maar vooral in de voorbereidingen. Al in mei - vier maanden geleden - werd het eerste concept op papier gezet en inmiddels zijn de speechschrijvers aan versie 20 toe. De Eurocommissarissen, ambtenaren, politici en lidstaten vechten voor hun plekje in de speech en willen hun plannen terug zien in de aftrap van het politieke Europese jaar. Premier Rutte is afgelopen donderdag zelfs speciaal met Juncker in Brussel komen dineren om ook invloed uit te oefenen - zoals elk departement in Nederland een alinea wil om zo een plekje in de Troonrede te krijgen. 
Somber
Het is dus deze speech die na de grote vakantie de Europese toon zet. Wellicht is Juncker minder somber dan de afgelopen jaren, toen hij zei:
 ”Er is niet genoeg Europa in de Unie en er is niet genoeg Unie in deze Unie”. 
Vorig jaar nog sprak hij over een existentiële crisis waarin populisten het voortbestaan van de EU betwistten. Eigenlijk zijn alle ‘States’, van zowel Juncker als zijn voorganger Barroso, somber geweest door de Griekse-, financiële-, vluchtelingen-, electorale- en brexitproblemen die de EU afgelopen jaren hebben geteisterd.
Maar die zorgen zijn even weg. De Europese kiezer heeft dit verkiezingsjaar de macht niet overgedragen aan de anti-EU partijen en dus is het optimisme terug in Brussel. Het gevoel is hier dat er weer gas gegeven kan worden en dat betekent meer Europese integratie. Misschien is een uur lang naar de matige spreker Juncker kijken wat te veel gevraagd, maar de uitgesproken woorden zullen waarschijnlijk een stuk minder depressief zijn dan de afgelopen jaren. 

Harde of zachte grens
De Ierse grens is een testcase
Juncker zelf wordt trouwens erg depressief van de brexit-onderhandelingen. Hij vraagt zich hardop af of de Britse onderhandelaar wel betrouwbaar is. De uitspraken van begin deze zomer lekten uit op een moment dat de gesprekken muurvast lijken te zitten. 
Hoewel de Britten vorige week nog optimistisch waren over met name de Ierse kwestie, is er deze week stevige kritiek van EU-hoofdonderhandelaar Michel Barnier. De grens tussen Ierland en Noord-Ierland lijkt de achilleshiel van de brexit-gesprekken te worden. 

Tim de Wit in Londen over grenzen en de technologie
De grens tussen Ierland en Noord-Ierland moet dus een high-tech grens worden. De Britten gebruiken die grens als een testcase. Door te suggereren dat ze aan de ene kant de grens open willen laten, maar aan de andere kant wel aansturen op een harde breuk met de EU.

Onderhandelaar Michel Barnier: “Ik maak me zorgen.”

De Britten kwamen vorige maand al met een gedetailleerd plan hoe ze denken de grens open te kunnen houden. Via speciale trackingtechnologie – die momenteel nog nergens in de wereld in gebruik is – zouden online eenvoudig alle goederen en personen die de grens passeren gecontroleerd kunnen worden.  Alleen wierp dit voorstel meer vragen op dan het antwoorden gaf.
Ook is gekeken naar de Canadese-Amerikaanse grens, of de Noors-Zweedse grens. Maar zo open zijn die grenzen niet, liet BBC’s Newsnight onlangs zien. 
De Ierse premier Leo Varadkar ging zelf in Canada kijken en was ook daar bepaald niet onder de indruk. 
Troubles
Het feit dat de grens open blijft, is cruciaal voor het Ierse eiland. Enerzijds economisch, zo zag ik eerder dit jaar bij de houtzagerij van Michael Doherty, die letterlijk op de grens woont.
Anderzijds roept een harde grens herinneringen op aan de Troubles, de strijd tussen de IRA en het Britse leger die Noord-Ierland tientallen jaren in zijn greep hield. Daarom willen alle betrokken partijen kosten wat kost voorkomen dat er weer grenscontroles komen. 
Alleen is daar een oplossing voor nodig die nu nog niet bestaat. Hoe kun je een open grens houden en tegelijk voorkomen dat de grens tussen Noord-Ierland en Ierland bijvoorbeeld een achterdeur wordt voor het smokkelen van goederen, iets waar de EU bang voor is? 
“Neem bijvoorbeeld goedkope Chinese BH’s”, vertelt Anand Menon, directeur van denktank ‘UK in a Changing Europe’ me. “Stel dat die straks wel op de Britse markt massaal gedumpt kunnen worden, maar dat de Europese interne markt ze tegenhoudt. Dan wil de EU niet hebben dat die BH’s alsnog via Noord-Ierland in Ierland – en dus in de EU – terecht kunnen komen. Hoe ga je dat voorkomen?”
Barnier legde op de persconferentie de bal bij Londen. De Britten kozen er immers voor om de EU te verlaten, dan moeten zij ook maar met een uiterst creatieve oplossing komen. En wat er tot nu toe op tafel ligt, is nog lang niet voldoende. 
Kosovo
De haven van Piran
Problemen dus rond de grens tussen Ierland en Noord-Ierland, om de Engelse vertaling van problemen (‘troubles’) maar niet te gebruiken. Maar er zijn meer grensproblemen. Gaat het bij de Britten om de vraag hoe je de grens bewaakt, op de Balkan is de vraag: “van wie is het land eigenlijk?”
Zo is er een sluimerend grensconflict over de baai van Piran. Een heel klein stukje zee op de grens van Slovenië en Kroatië. Negentien kilometer en al meer dan een kwart eeuw aanleiding tot forse ruzies. Een paar maanden geleden heeft een speciaal arbitrage tribunaal in Den Haag uitgesproken dat de zee Sloveens grondgebied is.
Kroatië  weigert echter die uitspraak te erkennen. En daar is Slovenië weer zo kwaad over, dat ze de aanvraag van Kroatië om lid van de OESO te mogen worden, blokkeren. 
Overigens ook Hongarije is bezig om een buurland dwars te zitten. De Hongaren zijn boos op Roemenië omdat een katholieke school in Transsylvanië door de autoriteiten werd gesloten. En Hongarije gebruikt eveneens haar veto om te voorkomen dat Roemenië lid wordt van de OESO.
Spaanse grenzen
Dit shirt dragen de Catalanen op 11 september
En dan hebben we nog de Spaanse binnengrenzen, oftewel Catalonië tegen de rest van Spanje. Het regent klachten tegen de regiobestuurders. De president en zijn plaatsvervanger worden door Madrid vervolgd voor het organiseren van een referendum over de onafhankelijkheid.  Misbruik van het ambt en misbruik van publieke middelen, aldus Rop Zoutberg.
Nog drie weken en dan is het zover. Al is het nog zeer de vraag of het zover komt. Ook het Constitutioneel Hof buigt zich namelijk over de aangekondigde stemming, die daardoor in principe is opgeschort. Het is daarnaast nog altijd onduidelijk of in grote steden als Barcelona het gemeentebestuur stemlokalen zal openen op 1 oktober, de beoogde dag van het referendum.
“De situatie is ernstig, maar ik weet wat er van mij wordt verwacht. Ik zal niet toestaan dat onze samenleving kapot wordt gemaakt”, ageerde de Spaanse premier Rajoy rechtstreeks tegen de Catalaanse regiopresident Puigdemont. “De Spaanse democratie weet hoe ze zich moet verdedigen.
 
Premier Rajoy: “Er komt geen enkele stemming over onafhankelijkheid.”

Het is niet voor het eerst dat verzoeken om een Catalaans referendum resulteren in een afwijzing door het centrale bestuur. In de deelstaat zou volgens peilingen een meerderheid van de bevolking juist vóór de aansluiting bij Spanje zijn. Maar daarnaast vindt ook een meerderheid van de Catalanen dat de regio het recht moeten krijgen op een referendum.
Grondwet
Maar voor Madrid ligt de zaak anders, omdat de huidige grondwet een deling van Spanje verbiedt. Catalonië zal bij onafhankelijkheid niet automatisch als lidstaat worden gezien, waarschuwt de voorzitter van het Europees parlement Tajani. “Acties tegen de grondwet van een lidstaat (Spanje, rz) worden gezien als een aanval op de unie zelf.”
In Barcelona zullen deze maandag honderdduizenden voorstanders van de afscheiding demonstreren tijdens de traditionele Diada, de feestdag van Catalonië. Op deze dag wordt de val van Barcelona herdacht tijdens de Spaanse successieoorlog van 1714. Catalonië maakt sindsdien deel uit van Spanje.
Nog twee weken
Van de Catalanen weten we dus niet zeker of ze op 1 oktober naar de stembus gaan. De Duitsers stemmen zeker - en wel op 24 september. De campagne bij de buren gaat tot op heden nog niet echt over Europa. 
Het grote nieuws uit het verkiezingsdebat tussen Merkel en Schulz was wel dat de onderhandelingen met Turkije over toetreding tot de Europese Unie stopgezet moesten worden. Van Schulz per direct en van Merkel op termijn. Een meerderheid van de Duitse kiezers is het daarmee eens.
Zoals wel vaker zitten de EU-ministers van Buitenlandse Zaken op de lijn van Merkel. Niet meteen stoppen, voorzichtig aan. 
Noorse verkiezingen
Bij de Noren is het een stuk spannender dan in Duitsland. Het is een nek-aan-nekrace tussen de linkse oppositie en de regering waarin de rechts-populistische Fremskrittspartiet heeft gezeten. Premier Erna Solberg, van de conservatieve Hoyre partij, heeft met een minderheidskabinet de hele regeerperiode uitgezeten. Het wordt volgens de laatste peilingen echt een gevecht tussen links en rechts, waarbij de jonge kiezer de doorslag gaan geven. 
Jongeren die na de aanslag van Anders Breivik veel meer politiek betrokken zijn geworden. Het aantal jongeren dat lid is van een politieke partij (zowel links als rechts) is fors gestegen. 
Gevecht om de zetels
In Brussel en Straatsburg, waar deze week het Europees Parlement vergadert, gaat het ook over de komende verkiezingen. De Europese van 2019 wel te verstaan. Dat duurt nog een hele tijd, maar het warm lopen is begonnen. In ieder geval willen de grote politieke partijen weer een campagne met zogenoemde Spitzenkandidaten.  De kandidaat die wint wordt dan, net als Jean-Claude Juncker, gekozen tot voorzitter van de Europese Commissie. 
De discussie gaat nu vooral over wat er moet gebeuren met de zetels van de Britten. Na de brexit komen er 79 zetels van Britse parlementariërs vrij. In de Commissie Constitutionele Zaken, afgekort tot AFCO, wordt volop gesproken over wat je allemaal met die zetels kan doen. Nederland zou er twee zetels bij krijgen: 28 parlementariërs in plaats van 26 nu.
De Franse president Macron heeft een plan om een deel van de zetels over de 27 EU-landen te verdelen en een deel te gebruiken voor een soort experiment. Hij wil een echte Europese lijst. Kiezers uit alle landen kunnen dan stemmen op Franse, Griekse, Nederlandse of Roemeense kandidaten.
Macron staat niet alleen. Ook Guy Verhofstadt, de voorman van de liberalen in het Europees Parlement, werkt aan een plan om dit mogelijk te maken. En ook de Griekse oud-minister van Financiën Yanis Varoufakis, die deze week met een nieuw boek komt, wil aan de slag met een Europese politieke partij.
Of het plan kans maakt, is nog maar de vraag, want eerdere pogingen om het systeem meer Europees te maken zijn telkens mislukt.
Wat verder ter tafel komt
Natuurlijk is er nog veel meer Europees nieuws. Deze week maar liefst twee keer de rubriek Brussel by night in Met het Oog op Morgen. Maandag een gewone aflevering en dinsdag een groot interview met Frans Timmermans. 
Dinsdagavond ook een speciale reportage over zin en onzin van de State of the Union in Nieuwsuur.
Deze nieuwsbrief kwam tot stand met medewerking van Rop Zoutberg, Mustafa Marghadi, Jeroen Wollaars, Judith van de Hulsbeek, Mitra Nazar, Conny Keesen, Rolien Creton, Tim de Wit, Frank Renout, Arjan Noorlander, Tijn Sadée, Thomas Wissenborn en Thomas Spekschoor.
Hoe vond je deze editie?
Als je deze nieuwsbrief niet meer wilt ontvangen, dan kun je je hier afmelden.
Als deze nieuwsbrief doorgestuurd is en je wilt je aanmelden, klik dan hier.
Gemaakt door Brussel Inside met Revue.