Bekijk profielpagina

Brussel Inside - Echte vrienden

Revue
 
Als vrienden moet je elkaar de waarheid kunnen zeggen, zei premier Rutte. Maar zijn Hongarije en Pole
 

Brussel Inside

22 november · Editie #158 · Bekijk online
De brexit is een feit. De Europese Unie gaat verder met 27 lidstaten. De grootste problemen worden veroorzaakt door corona: wordt de tweede golf een derde golf? Hoe komt Europa uit de crisis? En wat komt er van de Green Deal terecht? Bert van Slooten van NOS Bureau Europa verzamelt samen met zijn collega’s in Europese hoofdsteden de scherpe analyses en hardnekkige geruchten.

Als vrienden moet je elkaar de waarheid kunnen zeggen, zei premier Rutte. Maar zijn Hongarije en Polen nog vrienden met de rest van de Europese Unie? Wat bindt hen of wordt de kloof steeds groter?
En wat bezielt president Macron om journalisten op te bellen om te zeggen dat hij het niet eens is met wat ze schrijven?
Verder de start van een serie. Hoofdredacteuren uit Europa vertellen over de problemen van onafhankelijke berichtgeving tijdens de coronatijd, maar ook over nieuwe initiatieven en wat ze geleerd hebben van de tijd waarin het moeilijk is om met mensen te spreken.
Aantal woorden 2900
Leestijd zestien minuten
Blijf ons volgen op @BrusselInside

Wat willen ze?
Premier Orban van Hongarije
Premier Orban van Hongarije
De vraag wordt steeds luider gesteld. Willen Warschau en Boedapest nog wel meedoen? Ze zijn het immers met steeds meer besluiten niet eens. De herverdeling van migranten, de spelregels voor de rechtsstaat, de klimaatmaatregelen en het versoberen van de begroting waardoor er minder EU-geld naar Polen en Hongarije gaat.
De plannen om zonder Polen en Hongarije verder te gaan zijn er ook. Zo wil Guy Verhofstadt, de voormalig leider van de liberalen in het Europees Parlement (en nog steeds lid van het parlement), dat de 25 EU-landen die wel willen dat er een toets komt om vast te stellen of een land de regels van de rechtsstaat respecteert, alleen verder gaan. Hij pleit voor een kopgroep. “Een beetje zoals bij de euro, daar doen ook niet alle EU-lidstaten aan mee.”
Hij hoopt op die manier de meubelen te redden, zoals de Vlamingen zeggen. Want Polen en Hongarije blokkeren momenteel de besluitvorming, waardoor er straks geen nieuwe begroting is en ook geen coronaherstelfonds (de pot met 750 miljard euro). En ook premier Rutte opperde de mogelijkheid, hoewel hij later, na overleg met zijn Europese collega’s vooral vindt dat Polen en Hongarije (in hun kielzog Slovenië) nu zelf met oplossingen moeten komen.
Rutte: “De Europese Unie werkt niet zo dat je je coronasigaar kunt uitdrukken en dan gaat wachten tot de rest de gebraden kippetjes bij je laat binnen vliegen.”
Wat zijn de gevolgen?
Voorlopig uitstel en dat is niet goed, zegt de baas van de Europese Centrale Bank (ECB), Christine Lagarde. Volgens haar is juist nu geld uit het coronafonds hard nodig om de economie aan te jagen en zo uit de economische crisis te komen. “We moeten het snel invoeren”, zei ze tijdens een vergadering in het Europees Parlement. Lagarde wil zich niet met de politieke discussie bemoeien, maar zegt dat overheidsinvesteringen via het coronafonds cruciaal zijn, omdat er dan vertrouwen ontstaat. “Daarna volgen de private investeringen, maar juist nu hebben we dit fonds in de Europese Unie hard nodig.”
Het Europees Parlement is vooralsnog niet van plan om toe te geven. Manfred Weber, de fractievoorzitter van de grote christendemocratische fractie, snapt niet dat Hongarije en Polen klagen. Hij vindt de afspraken over het naleven van de rechtsstaat juist heel helder en eerlijk. “En bij problemen hebben we een Europees Hof dat uitspraak kan doen. Daardoor haal je de politieke angel uit het conflict.”
Salvatore De Meo
Trovo irresponsabile la scelta di @ViktorOrban e #Kaczyński . Non è accettabile questo atteggiamento ostruzionista e irresponsabile in un momento drammatico per l’ #Economia dell’ #UnioneEuropea. #polonia #Ungheria #RecoveryFund https://t.co/dunFr72eEU
Maar er zijn nog meer gevolgen
Binnen de grote christendemocratische fractie rommelt het al langer. Fidesz, de partij van de Hongaarse premier Orbán, is geschorst. De partij is nog wel lid van de fractie maar heeft geen stemrecht. Donald Tusk, de voorzitter van de Europese Christendemocraten (EVP), wil een stemming organiseren om Fidesz uit de partij te gooien. Dat kan alleen gebeuren tijdens een congres en fysieke bijeenkomsten kunnen vanwege corona niet georganiseerd worden. Daardoor is Fidesz nog steeds lid van de EVP.
Maar door het veto, waardoor ook het coronafonds wordt getroffen, beginnen nu ook de Italiaanse leden van de EVP in opstand te komen. Terwijl het altijd vertegenwoordigers van Forza (de partij van Berlusconi) waren die vonden dat de Hongaren in de christendemocratische familie thuishoorden. Maar nu noemt de invloedrijke Italiaanse politicus Salvatore De Meo de opstelling van Orbán onverantwoordelijk en onaanvaardbaar op zo'n dramatisch moment voor Italië.
En ook in Spanje bij de Partido Popular, met twaalf zetels net zo groot als Fidesz, begint de steun voor de Hongaren af te brokkelen.
Vrije media
Het conflict met Polen en Hongarije gaat dus over de rechtsstaat en de persvrijheid. Over dat laatste onderwerp is ook gedoe rondom de Franse president Emmanuel Macron.
Hij belde deze week een verslaggever van The New York Times om te klagen. “Hij was boos”, schreef Ben Smith, de journalist die zich moest verantwoorden. Zijn verhaal lees je hier.
De kern van de kritiek die Macron heeft is dat de Angelsaksische media zijn land niet begrijpen. Het Franse model is een model van de burger, waarbij geloof of kleur niet uitmaakt. En dat wilde hij even uitleggen, nadat er de laatste weken enkele kritische stukken zijn verschenen met als centrale vraag of de aanslagen en de moord op de leraar niet voortkomen uit de radicale scheiding tussen kerk en staat.
Maar het was niet alleen journalisten de les lezen. Macron pikt de kritiek die er her en der is niet. En de druk is zo groot dat toonaangevende media in Europa zoals Politico en de Financial Times zelfs  stukken hebben weggehaald of aangepast, waar de Franse president kritiek op had.
Het gaat om de zogenoemde laïcité, de wet van rond 1900 waarin de scheiding van kerk en staat is geregeld. President Macron wil op 9 december, de dag dat Frankrijk de bepaling uit artikel één van de grondwet viert, een wetsvoorstel indienen om die scheiding nog verder vorm te geven. Meer controle van moskeeën en de financiering ervan. Bovendien moeten imams voortaan in Frankrijk zelf worden opgeleid. En islamitische organisaties die geld ontvangen van de Franse staat moeten een speciaal handvest ondertekenen.
“De laïcité is het ­cement dat Frankrijk verenigt.”
Emmanuel Macron
La laïcité n’a jamais tué personne.
De laïcité heeft nog nooit iemand ­gedood, zo schrijft de Franse president op Twitter. Die opmerking zorgde voor veel debat, maar dat was dus tegen het zere been van de president die niet snapt dat anderen hem niet snappen.
Ook in Nederland leidde een artikel tot ongenoegen bij de president. Dagblad Trouw publiceerde een verhaal onder de titel: Macron maakt van elke moslim een potentiële terrorist. Volgens hoogleraar Joan Wallach Scott wordt het begrip laïcité in Frankrijk gebruikt om de religieuze uitingen van moslims in te dammen. En dus kreeg de krant een brief op poten van de Franse ambassadeur. Lees hier.
Europa als ridder of vazal?
Maar er is ook een andere kant van Macron. Merel Dekker over wat de president wil met de Europese Unie en de Verenigde Staten.
Nu het stof na de Amerikaanse verkiezingen neerdaalt en de gestolen stemmen voor Trump niet worden gevonden, stellen Europese regeringsleiders zich in op een nieuw Amerikaans bestuur. Deze week sprak Macron zich in een interview met de Franse denktank Le Grand Continent uit over de koers voor Europa met Biden aan het roer in de VS.
“We moeten een sterker Europa bouwen, waarvan de stem, kracht en waarden gewicht hebben.”
Goed er moet hervormd worden, maar hij is faliekant tegen de opvatting van de Duitse defensieminister Annegret Kramp-Karrenbauer (AKK), die bepleit dat Europa zich weer moet richten naar (militair) leiderschap van de VS: “De illusies van Europese strategische autonomie moeten eindigen: Europeanen zijn niet in staat om Amerika’s cruciale rol als veiligheidsbewaarder te vervangen”, zo schreef AKK. Macron wees er in zijn interview nog vilein op dat voor zover hij wist AKK’s mening niet werd gedeeld door Merkel. Kramp-Karrenbauer is lange tijd de beoogde opvolger van Merkel geweest.
Er is meer
Het gaat niet alleen over geopolitiek en defensie. Als het aan Macron ligt moet Europa “zich op politiek vlak opnieuw uitvinden […] en gemeenschappelijke doelen definiëren die uitstijgen boven het simpelweg delegeren van onze toekomst aan de markt.”
Het beteugelen van de macht van tech-giganten is daar bijvoorbeeld onderdeel van. En dan gaat het zowel over marktmacht, het beschermen van de privacy van Europeanen en eerlijkere belastingen voor tech-giganten. Nu vallen op dit terrein bedrijven als Google, Amazon en Facebook nog grotendeels buiten Europese regels, omdat ze bijvoorbeeld onder jurisdictie van het land van vestiging vallen en dus een hoop beperkingen en belastingen kunnen ontwijken.
De OESO publiceerde in juli dit jaar een voorstel. Bedrijven moeten informatie geven over wat ze verkopen, hoe ze dat doen en waar. Het doel is om rapportages wereldwijd uniformer te maken zodat traditionele bedrijven en de nieuwe digitale ondernemingen op een zelfde manier belast kunnen worden.
Intussen nemen EU-landen, bij gebrek aan een Europese richtlijn, het heft in eigen hand. Frankrijk probeerde in 2019 al een belasting over digitale diensten in te voeren, maar schortte de inning daarvan op omdat de VS dreigden met handelssancties, onder andere heffingen op Franse wijn. Moedig werd in België afgelopen zomer ook een wetsvoorstel ingediend voor een digitaks, en ook in bijvoorbeeld Oostenrijk, Tsjechië, Italië en Spanje rommelt het op digitaks-front.
D66 heeft een Nederlandse digitale dienstenbelasting in het verkiezingsprogramma voor 2021 staan. (Zie de nieuwsbrief van vorige week.)
Van meer inspraak tot een virtuele herdenkingsmuur
Jon Williams hoofdredacteur RTE News
Jon Williams hoofdredacteur RTE News
Journalisten zijn het wel gewend om snel te reageren op nieuws en zich snel aan te passen aan actuele gebeurtenissen. Toen het coronavirus uitbrak kreeg de pandemie dan ook direct alle prioriteit op de redacties. Maar, corona bleek geen simpel nieuwsfeit dat zich gemakkelijk liet verslaan. Wetenschappers spraken elkaar tegen, politici bleken niet erg besluitvaardig en de crisis was bovendien niet na één week voorbij.
Gerard van den Broek ging voor Brussel Inside in gesprek met hoofdredacteuren van Europese publieke nieuwszenders. Van de NOS, BBC, ARD en vele anderen. Hoe gingen zij om met de plotselinge coronacrisis? Hoe reageerde hun publiek? Hoe gingen zij om met de persconferenties van hun regeringen? En wat denken zij dat uiteindelijk blijvend zal veranderen?
“De afgelopen twintig jaar wisten mensen wat voor leven ze leidden: ’s ochtends opstaan, naar het werk rijden, naar de kantine, doen wat ze moeten doen, in de auto stappen en naar huis. En dat stopte allemaal ineens op 11 maart. Ineens was het vangnet weg en voelde iedereen zich enorm kwetsbaar.”
Aan het woord is Jon Williams, hoofdredacteur van RTE News, de nieuwstak van de Ierse publieke omroep. Zijn stellige overtuiging is dat zijn journalisten nooit betere verhalen hebben gemaakt dan toen ze leerden om deze kwetsbaarheid onder woorden te brengen. “Iedereen moest ineens leren om z’n leven opnieuw in te richten, om dezelfde dagelijkse dingen anders te doen of niet meer te doen. Ook wij journalisten.”
Alles is anders
Corona heeft het leven van iedereen veranderd. Of je nu piloot bent, politicus of fabrieksarbeider, niemand kan aan de pandemie of de effecten ervan ontkomen. De maatregelen die regeringen opleggen raken de hele samenleving, de economie, het culturele leven en ieders sociale leven.
Dat leek niet zo in het begin. Corona was een mysterieus virus dat rondwaarde door de binnenlanden van China, zoals ebola dat had gedaan op het platteland van West-Afrika. De Westerse media besteedden er aanvankelijk nauwelijks aandacht aan en namen de pandemie zelfs nog niet erg serieus toen de eerste besmettingsgevallen in Italië opdoken.
Inmiddels zijn we ruim acht maanden verder en is de hele wereldeconomie ontwricht en staan samenlevingen op z’n kop.
Jon Williams: “Ik denk dat creativiteit de grote winnaar is van deze coronacrisis. Of je nu een popster bent zonder werk die concerten moet gaan geven in z’n voorkamer, of een voetballer die alleen nog digitaal kan spelen of een journalist die ineens thuis met z’n laptop zit, iedereen moet een uitweg vinden en vindt die ook.”
Nieuw elan
RTE vond zelf ook een nieuwe plek in de samenleving. De oude omroep, lang gezien als het symbool van voorbije tijden, werd van de ene op de andere dag het baken in een woelige informatie-zee.
Het publiek stroomde toe en haakte massaal aan bij de nieuwsuitzendingen van de publieke omroep. De enorme behoefte aan betrouwbare informatie deed mensen teruggrijpen naar de vertrouwde zender. Jongeren haakten massaal aan bij de digitale platforms van de omroep. RTE had op het hoogtepunt van de coronacrisis een marktaandeel van bijna 80 procent.
Die hoge kijkcijfers brachten RTE ook meer waardering vanuit de politiek en de zender werd de favoriete plek van de regering om dagelijks videoboodschappen aan het volk te versturen.
EBU RTE1
His masters voice
Williams: “Onze samenwerking met het de regering was erg hecht en ik vreesde op ’n bepaald moment een beetje als het audiovisuele verlengstuk van de politiek te worden gezien. Ik hield mezelf voor dat de meeste mensen ons dat wel zouden vergeven, maar meende dat we toch meer afstand moesten nemen.” RTE zond de dagelijkse videoboodschappen niet meer uit, maar deed verslag van maatregelen als die nieuws opleverden.
Want vertrouwen van kijkers, zo weet ook Williams, komt niet van de ene op de andere dag; het is het resultaat van lange tijd contact leggen met mensen en eerlijk verslag doen van dingen. Zodat, áls er een grote crisis aan de hand is, het publiek de berichtgeving gelooft en waardeert.
Williams: “Vijftig procent van de bevolking in de werkende leeftijd is op dit moment werkloos of krijgt steun. En vroeg of laat gaan mensen zich toch afvragen of al deze strenge corona-maatregelen wel nodig waren of misschien te overdreven. En je wilt als omroep geen onderdeel worden van die discussie. Mensen die geen journalist zijn begrijpen niet altijd het onderscheid tussen verslag doen en woordvoering.”
Steun van de televisie
In de typische Ierse samenleving speelde RTE ook nog een heel typische eigen rol: die van troostbuis. Williams: “In vele opzichten is Ierland een post-katholiek land geworden, het geloof is niet meer zo allesbepalend als 25 jaar geleden. In 1993 heeft Ierland homoseksualiteit gedecriminaliseerd en een paar jaar geleden was dit het eerste land ter wereld waar per referendum voor het homohuwelijk kon worden gestemd.”
Alleen de dodenverering speelt in Ierland nog altijd een grote rol. “De kerkgebouwen mogen dan groot zijn in dit land, ze zitten tegenwoordig niet meer zo vol. Behalve bij begrafenissen. En het maakt niet veel uit of je de overledene kent of niet; vrienden van vrienden, relaties van relaties, het is iets van de gemeenschap.”
 "In het begin van deze pandemie zagen we ineens dat hele dorpen langs de kant van de weg gingen staan als er een lijkwagen voorbijkwam. Want er mochten niet meer zoveel mensen aanwezig zijn bij begrafenissen. Soms werden maar zes mensen toegelaten bij een begrafenis of werden de doden zonder enige ceremonie begraven.”
“Wij hebben toen besloten om iets met die dodenherdenkingen te doen op tv en hebben een virtuele herdenkingsmuur ingericht waar mensen de namen van hun overleden geliefden konden achterlaten. En elke week zonden we een programma van vijf minuten uit waarin iemand uit de eerste linie van de hulpverlening centraal stond, of het nou brandweer, gezondheidszorg of thuishulp was. Het gaf mensen de kans om toch bij elkaar te komen en elkaar virtueel vast te houden in deze crisis. Ik denk dat dat een van de dingen is die we uit deze crisis meenemen: dat het land sterker is geworden en meer saamhorigheid kent.”
Meer inspraak
Voor zijn eigen organisatie denkt Jon Williams dat corona een blijvende democratisering oplevert. “In normale omstandigheden zouden we met zo’n twintig mensen in een vergaderruimte zitten om te bespreken hoe we het nieuws van de dag in verhalen kunnen omzetten. Nu is dat niet meer mogelijk door corona. Alles gaat via online-overleg. En plotseling hebben we gesprekken met 40, 50 mensen, allemaal met ideeën. Iedereen kan bijdragen aan de uitzending en ik denk dat ik dat nooit meer kwijt wil.”
En verder
…..Wil de Europese Commissie nieuwe afspraken met China over de kwaliteit en veiligheid van producten. Aanleiding is de kwaliteit van Chinese mondkapjes die, tijdens de eerste coronagolf, ondermaats waren. Reynders zei in de Telegraaf dat er heel veel meldingen over de slechte kwaliteit zijn binnengekomen. Meer hier.
…..Een enorme vondst in Finland. In een moeras, vlak bij de stad Kokkola is voor ongeveer negen miljoen ton lithium gevonden. De grondstof is van belang bij de productie van batterijen en die zijn gewild door de enorme opkomst van de elektrische auto. Vijf miljoen elektrische auto’s kunnen ongeveer dertien jaar op deze vondst rijden. Lithium wordt ook gebruikt in mobiele telefoons en zonnepanelen. Lees meer hier.
…..Nog meer nieuws over de elektrische auto’s. In Duitsland is er namelijk een enorm tekort aan laadpalen. Bij Volkswagen, dat helemaal gokt op de batterijauto, is men boos. Ze willen meer laadpalen en willen daarvoor geld uit de Green Deal van de Europese Commissie. Er moeten volgens berekeningen eigenlijk elke week 2000 laadpalen bijkomen. Over vijf jaar zijn er 300.000 oplaadpunten nodig om de honger van de nieuwe auto te kunnen stillen. Met het huidige tempo komt Duitsland op ongeveer 150.000 laadpalen. Dan is het in de file staan om te kunnen opladen. Nog een getal: 27 auto’s delen dan één laadpaal. Meer over het laadgat hier.
…..Nog een milieuonderzoek. Er is berekend wat de ecologische voetafdruk is van de verhuizing elke maand van Brussel naar Straatsburg. Het parlement wil die namelijk omlaag brengen. Transport zorgt voor de meeste CO2-uitstoot en vooral het transport van de medewerkers en de politici. Maar de meeste uitstoot wordt veroorzaakt door de gesubsidieerde tripjes naar Straatsburg van bezoekers uit de lidstaten (partijgenoten, journalisten en ambtenaren). Het hele onderzoek in pdf vorm met veel meer berekeningen en aanbeveling hier.
…..Is er gemor onder de Brusselse correspondenten. Steeds vaker zijn ministers na afloop van een Europese vergadering niet bereid om te vertellen wat er is besloten. Minister Blok van Buitenlandse Zaken kon zodoende deze week niks vertellen over de uitbreidingsdiscussie (met Albanië en Noord-Macedonië) en het veto van Polen en Hongarije. Maar ook de ministers Grapperhaus, Schouten en Van Nieuwenhuizen schitterden de laatste tijd door afwezigheid. De tijd die de bewindslieden overhouden doordat ze niet naar Brussel hoeven te reizen wordt in ieder geval niet besteed aan contacten met de media.
…..Is er maandag een hoorzitting bij het Europees Hof voor Justitie over Hongarije. Het gaat over de zogenoemde ‘Stop Soros’-wet. Een wet (aangenomen in 2018) om illegale immigratie te voorkomen. Volgens de Europese Commissie is de wet in strijd met de EU-regels. Lees meer hier.
…..Nog steeds geen akkoord over de brexit. De gesprekken gaan deze week verder.
…..Is maandag Brussel bij Nacht op NPO Radio 1 te beluisteren. Sander van Hoorn is de verteller van dienst. Vanaf ongeveer 23.30 uur te beluisteren.
Deze nieuwsbrief kwam tot stand met medewerking van Sander van Hoorn, Rop Zoutberg, Mustafa Marghadi, Merel Dekker, Gerard van den Broek, Mitra Nazar, Conny Keessen, Rolien Créton, Tim de Wit, Judith van de Hulsbeek, Frank Renout, Wouter Zwart, Arjan Noorlander, Tijn Sadée, Saskia Dekkers en Thomas Spekschoor.




twitter.com/antoni_UK/status/1327701477008285696
Hoe vond je deze editie?
Als je deze nieuwsbrief niet meer wilt ontvangen, dan kun je je hier afmelden.
Als deze nieuwsbrief doorgestuurd is en je wilt je aanmelden, klik dan hier.
Gemaakt door Bert van Slooten met Revue.