Bekijk profielpagina

Brussel Inside - De zonnekoning kan aan de slag

Revue
 
Er is helderheid in Duitsland. Een coalitie, de poppetjes (hoewel dat na een dag al veranderde) maar
 

Brussel Inside

11 februari · Editie #22 · Bekijk online
Vanaf donderdag 23 mei zijn er verkiezingen in de Europese Unie. Bert van Slooten van NOS Bureau Europa verzamelt tot die tijd, samen met zijn collega’s in Europese hoofdsteden, de scherpe analyses en hardnekkige geruchten.

Er is helderheid in Duitsland. Een coalitie, de poppetjes (hoewel dat na een dag al veranderde) maar Brussel is tevreden, net als de ‘zonnekoning’ in Frankrijk.
Dat kan over de Britten niet gezegd worden.  Om met Freud te spreken het antwoord op: Was wil das Weib? is nog niet gevonden. Theresa May en haar ministers dolen verder.
Op de Balkan willen ze lid worden van de EU, maar ze moeten voorlopig nog jarenlang huiswerk maken. En het antwoord op de vraag “wat willen ze in Catalonië?” krijgt een wel heel verrassend antwoord vandaag.

Wie wordt het kind van de rekening
De gezichtsuitdrukkingen van Merkel tijdens persconferentie over nieuwe coalitie
In het kantoor van de Europese Commissie hadden ze zitten tellen. Meer dan 300 keer hadden ze het woord ‘EU’ of 'Europa’ in de tekst van het coalitieakkoord tussen de SPD en CDU/CSU zien staan. 
Bijna tijd om de vlag uit te steken. Meer geld voor Europa, lazen ze ook in de tekst, dat klinkt de Commissie als muziek in de oren. En wat de Duitsers betreft hoeven de verschillende fondsen (regionale ontwikkeling en landbouw) ook niet met minder geld toe. Geen bezuinigingen dus.
Maar juist die zaken baren Den Haag zorgen. Nederland wil helemaal niet meer aan de EU betalen. En eigenlijk wil Nederland gewoon minder geld aan landbouw uitgeven. En ook de belastingplannen (zie onze nieuwsbrief van vorige week) vallen niet in goede aarde.
 Voorzitter Europese Commissie Jean-Claude Juncker: “Ik ken geen andere regering die zich zo positief over Europa uitlaat. Dat vind ik zeer positief.”
Nederland niet
Duitsland heeft dus bijna een nieuwe regering. Frankrijk wil volle kracht vooruit en de Britten zijn vooral met zichzelf bezig. De vraag is hoe Nederland moet reageren op de nieuwe machtsverhoudingen in Europa. Hoe we dus willen voorkomen dat wij het kind van de rekening worden.  Twee oud-CDA-ministers, Ruding en De Geus, hebben wel een advies. Ze vinden dat ons land niet te veel een buitenstaander moet worden.
Onno Ruding: “We moeten niet te veel op de rem staan.”
De oud-ministers, die nog veel in Brussel komen, zeggen dat in ons nieuwe tv-programma De Week van Europa dat vanaf vandaag elke zondag op NPO Politiek wordt uitgezonden. Vanaf 13.00 uur ook te zien via nos.nl
Toekomst euro discussie - YouTube
De Zonnekoning is tevreden
Macron en Schulz tijdens de begrafenis van Helmut Kohl
In Frankrijk zijn er minder zorgen. Maar toch was er iets opmerkelijks aan de hand. De hand van de nieuwe Duitse regeringscoalitie werd tenslotte naar Frankrijk uitgestoken en de reactie was…. niets. Vanuit de politiek kwam er nauwelijks respons op het voornemen in Berlijn om samen met Parijs de EU vlot te gaan trekken. Wat is er aan de hand. NOS-correspondent Frank Renout.
Dat was geen onwil. Integendeel. Voor de Franse regering is het een vanzelfsprekendheid dat er met Duitsland wordt samengewerkt. President Macron kan goed overweg met Angela Merkel en ze zijn het op veel (maar lang niet alle) punten eens over de toekomst van de Europese Unie. En ook de relatie met Martin Schulz (die sowieso al bekendstaat als ‘de meest Franse Duitser’) is goed te noemen.
De droom
Eigenlijk is de nieuwe coalitie aan de andere kant van de Rijn een droomwens van Macron – en dan ook nog een droom die hij zelf heeft helpen verwezenlijken.
Emmanuel Macron maakte in september vorig jaar, tijdens een lezing op de Parijse Sorbonne universiteit, de grote lijnen van zijn Europese politiek bekend.
En één van de prioriteiten die hij destijds aankondigde was intensievere samenwerking met Duitsland. Dat voornemen kreeg afgelopen maand zijn beslag met een Frans-Duitse top, bilateraal overleg tussen Macron en Merkel en concrete afspraken over verdere samenwerking.
President Macron is ervan overtuigd dat Europese landen geen schijn van kans maken in de huidige wereld – met een liberale wereldhandel en steeds meer grensoverschrijdende migratie – als ze op eigen houtje blijven opereren. Samenwerken móet. En met het afscheid van de Britten is het aan Parijs en Berlijn om de kar te trekken.
Budget
De eurolanden moeten een eigen EU-minister van Financiën krijgen die een eigen begroting heeft. Grenscontroles moeten samen worden uitgevoerd. De EU moet een eigen interventiemacht krijgen. En belastingregels van eurolanden moeten geharmoniseerd worden.
Die ambitieuze plannen konden in Frankrijk op veel steun rekenen, toen Macron ze presenteerde. Maar in Berlijn waren de reacties koeltjes.
Dat was tóen. En toen was Angela Merkel nog almachtig.
Nu moet ze samenwerken met Martin Schulz. En Schulz – die ‘meest Franse Duitser’ – staat veel dichter dan Merkel bij de plannen van Macron voor verdere Europese integratie. En dat is nu al te zien in het akkoord tussen Merkel en Schulz. 
Dagblad Les Echos: “In hun regeerakkoord worden de ideeën en concepten die Macron op tafel legde op de Sorbonne verschillende keren geciteerd.” 
Het gaat zelfs zover, dat in de pers hier en daar wordt gesuggereerd dat de Duitse coalitie zelfs te danken is aan het lobbywerk van Macron. De Franse president heeft Duitsland nodig om zijn plannen te realiseren. En met een weifelende Merkel richtte hij zijn pijlen op Schulz.
Volgens de Franse radiozender Europe 1 hadden Macron en Schulz al in juli 2017 een eerste vertrouwelijk gesprek over de toekomst van Europa en over de plannen die ze beiden hadden.
Persbureau Bloomberg suggereerde in december vorig jaar dat Schulz pas serieus werd over samenwerking met Merkel, na een telefoontje van Macron.
De Frankfurter Allgemeine Zeitung schreef toen dat Macron zelfs meerdere malen belde met Schulz om hem over te halen de ‘GroKo’ met Merkel waar te maken.
De nieuwe Zonnekoning
De Duitsers hebben hun regering en de Franse president heeft in Berlijn nu de gesprekspartners die hij wilde. Voor wie het nog niet wist: Emmanuel Macron schijnt nu zelfs al zijn zinnen op Groot-Brittannië te hebben gezet. Zijn partijgenoten zijn afgereisd naar Londen om daar een en ander ‘En Marche’ te zetten.
Ooit vergeleek Macron zichzelf met de oppergod Jupiter en door vriend en vijand werd hij wel de Zonnekoning genoemd, naar zijn illustere voorganger Lodewijk XIV. God is hij niet, en almachtig ook nog niet, maar Macron doet in ieder geval hard zijn best om van Parijs en het Elysée paleis het epicentrum van de internationale politiek te maken.
Oorlogskabinet in Londen
Theresa May
De Duitsers zijn er dus uit, daar is helderheid. Dat kunnen we van de Britten niet zeggen. Elke keer als je denkt ‘het kan niet erger’, is er toch nog ergens een overtreffende trap. Deze week dacht of hoopte iedereen dat er duidelijkheid zou komen. Het kernkabinet zou die klaarheid geven. Tim de Wit, onze man in Londen, volgde de vergadering die al snel werd vergeleken met de bijeenkomst van het oorlogskabinet. 
De ontmoetingen van het kernkabinet van Theresa May op woensdag en donderdag werden gezien als crunch meetings, en de groep met belangrijkste ministers als het war cabinet van May.
Wat stond er op het spel? Premier May zou eindelijk tot een akkoord moeten komen in haar eigen regering over wat de Britten nou voor handelsrelatie willen met de EU na de brexit. Willen ze de harde brexit doorzetten en daarmee uit de interne markt stappen en uit de douane-unie - de unie die zorgt dat je tariefvrij en zonder grenzen kan handeldrijven in de EU?
Of toch een zachtere brexit waarin de Britten lid blijven van de douane-unie, waarin ze veel EU-regels blijven overnemen en daarmee ook een nauwe band met de EU blijven houden?
Gloeiend heet
Ministers in haar kabinet zijn tot op het bot verdeeld. Ook in de Conservatieve fractie in het Lagerhuis staan ze lijnrecht tegenover elkaar. Het was daarom aan May om een knoop door te hakken, of in elk geval met een compromis op de proppen te komen waarmee haar beide vleugels konden leven. En opnieuw lukte het niet.
De gloeiendhete brexit-aardappel werd wederom doorgeschoven. Nog altijd is ongewis wat de Britse regering wil. Dat komt aan de ene kant omdat er simpelweg geen compromis mogelijk is tussen de harde en zachte brexit, hoe hard de Britten er ook naar zoeken. May lijkt namelijk van zins om te kiezen voor de harde variant, dus uit de interne markt en uit de douane-unie, waarbij een soort hightech grens- en controlesysteem de handel met EU-landen zo min mogelijk moet belemmeren. Én dat zou ook de manier moeten zijn om de grens tussen Ierland en Noord-Ierland open te houden, één van de andere hete hangijzers.
Maar de EU heeft al laten weten dat dat onbespreekbaar is.
EU-onderhandelaar Michel Barnier:  “Als de Britten ervoor kiezen om uit de interne markt en de douane-unie te stappen, dan zijn grenscontroles in Ierland onvermijdelijk.“
Prutsers
Aan de andere kant blijft May’s zwakke positie een enorm probleem. De afgelopen weken leek de regering namelijk steeds meer op te schuiven richting een wat zachtere brexit. Zeker toen uit uitgelekte overheidsstukken bleek hoe zwaar de Britse economie het te verduren krijgt bij het scenario van een harde brexit. 
Maar direct opende de zeer luidruchtige brexit-vleugel in haar partij weer de aanval op haar. Parlementslid Jacob Rees-Mogg deed de overheidsplannen af als prutswerk. Een heftige beschuldiging.
Rees-Mogg: “Er is met cijfers gegoocheld op het ministerie van Financiën.” 
De groep van zo’n 40 tot 50 harde brexiteers in de Britse politiek weet dat ze May aan de kant kunnen zetten; May regeert immers zonder meerderheid en met gedoogsteun van de Noord-Ierse DUP. En zo wisten ze May afgelopen week toch weer te dwingen om voorlopig nog geen beslissing te nemen. 
Woordvoerder May: "We zullen hoe dan ook uit de interne markt en de douane-unie stappen.”
Precies wat de brexiteers wilden horen. De interne strijd binnen de Britse Conservatieve partij gijzelt daarmee nog altijd de vooruitgang in de brexit-onderhandelingen. Om in de termen van het oorlogskabinet te blijven: er zullen nog vele veldslagen volgen. 
Niet iedereen snapt het
En dan hebben we nog de minister van Handel, Greg Hands die, zo goed en zo kwaad als mogelijk, probeert uit te leggen hoe het gaat tijdens de brexit. Maar de interviewer is vrij scherp. Op z'n Brits.
“Heeft u enig idee waar u het over heeft.”
“Ik ben de minister van Handel.”
“Ja daarom maak ik me ook zoveel zorgen.”
In het Engels is het leuker om te zien.
'Do you know what you're talking about?' Is this Andrew Neil's most BRUTAL interview ever? - YouTube
De Balkan zes
Servië staat er met Montenegro nog het beste voor
Helderheid, dat willen ze ook op de Balkan. Deze week kwam de Europese Commissie met haar visie. Mitra Nazar, onze Balkan-correspondent, had een déjà vu:
Ik had deze week een flashback naar 2013. Het was krap een week voordat Kroatië lid zou gaan worden van de Europese Unie en ik kreeg een boek in mijn handen geduwd. De titel was nietsverhullend “EU? Ne Hvala!” wat betekent: “EU? Nee bedankt!” Met uitroepteken op de cover. Ik kreeg het van de schrijver, een politicus, toen ik hem interviewde over de reeds aanwezige EU-scepsis in zijn land. Hij gaf me behalve een boek ook een mooie metafoor mee. 
“Het is alsof we te laat arriveren op een feestje waar de andere gasten al aan het opruimen zijn”.
Een week later stond ik in het centrum van Zagreb. De lucht vol vuurwerk, het plein vol vrolijke hoogwaardigheidsbekleders. Maar de gewone Kroaat was in geen velden of wegen te bekennen. Die liet het grote EU-moment aan zich voorbij gaan.
Flash forward vijf jaar en Brussel heeft de deur open gezet voor zes nieuwe landen. De Europese Commissie presenteerde dinsdag de ‘Strategie voor uitbreiding met de Westelijke Balkan’, een perspectiefplan om eerst Servië en Montenegro (op z’n vroegst in 2025) en later Bosnië-Herzegovina, Macedonië, Albanië en Kosovo toe te laten. Motto: We halen de Balkan er bij, zo snel het kan. Maar ook: er is nog veel werk aan de winkel voor het zover is.
Het rapport gaat niet voorbij aan de talloze problemen die eerst moeten worden opgelost. Critici vinden dat de nieuwe EU-strategie niet streng genoeg is. En als je kijkt naar de lijst aan obstakels, kun je je inderdaad afvragen of zeven jaar genoeg is.
  • Servië 
Het land wordt in Brussel gezien als de stabilisator op de Balkan, met president Aleksander Vucic als goede gesprekspartner, maar thuis is daar weinig van te merken. Directe en indirecte controle van de media, kiezersmanipulatie, corruptie, georganiseerde misdaad en omgaan met het oorlogsverleden zijn niet echt sterke punten van Servië.  Dan is er nog Kosovo, het neverending dispuut tussen Belgrado en Pristina waar maar geen schot in zit. 
  • Montenegro 
Heeft de meeste vooruitgang geboekt van alle zes landen. Maar ook daar spelen soortgelijke problemen met mediavrijheid, corruptie en georganiseerde misdaad. Een vermoedelijke poging tot staatsgreep in oktober 2016, staat ook nog vers in het geheugen. In een mislukte geheime operatie zou een moordaanslag op ex-premier Milo Djukanovic zijn beraamd, waarna de weg vrij kon komen voor een pro-Russische regering en NAVO-toetreding kon worden gestopt.
  • Albanië 
Timmert ook aan de weg, maar daar speelt behalve georganiseerde misdaad en corruptie ook het probleem van groeiende illegale migratie van Albanezen naar EU-landen mee.
  • Macedonië 
Heeft een slepend en onopgelost conflict met buurland Griekenland over de naam Macedonië, waardoor eventuele EU- en NAVO-toetreding van het land überhaupt geblokkeerd wordt door veto’s van de Grieken.  Uit een recente peiling blijkt dat een meerderheid het goed vindt dat de naam wordt aangepast om de Grieken tegemoet te komen, mits dat leidt tot een versnelling van het proces van toetreding tot de EU en de NAVO.
  • Bosnië-Herzegovina 
Worstelt met zo veel problemen dat er onder de bevolking weinig vertrouwen is in de toekomst - laat staan een EU-toekomst. Behalve diepgewortelde corruptie, heeft Bosnië te maken met een continue politieke stagnatie vanwege de opdeling van het land langs etnische lijnen. Onrust heerst vooral over Republika Srpska, het Servische deel, waar de nationalistische president Milorad Dodik openlijk flirt met Moskou en regelmatig dreigt met een referendum over onafhankelijkheid. Tel daarbij torenhoge jeugdwerkloosheid, braindrain en sluimerende etnische spanningen bij op.
  • Kosovo 
In Kosovo werd afgelopen week driftig geteld hoe vaak het woord Kosovo in het rapport van de Europese Commissie voorkomt. Uitkomst: elf keer, waarvan zeven keer in relatie tot Servië. Er was even vrees dat Kosovo, dat door vijf EU-lidstaten niet wordt erkend als onafhankelijk land, helemaal niet genoemd zou worden. Problemen in het door Servië gedomineerde noorden van Kosovo, waar eerder dit jaar nog een Servische politicus werd doodgeschoten, laten zien hoe ver Kosovo weg staat van EU-toetreding. Pogingen van de Kosovaarse regering om een speciale rechtbank tegen te houden die oorlogsmisdaden gepleegd door het Kosovo Bevrijdingsleger (KLA), hebben de relatie met Brussel ook niet goed gedaan.
Terwijl inwoners van de beroemde Balkan Zes niet meer zo goed weten wat ze moeten geloven, heeft de Europese Unie met dit rapport in elk geval willen zeggen: we laten jullie niet bungelen, en als jullie je huiswerk netjes doen, dan kan het er over een jaar of zeven heel anders uitzien. Intussen moet Brussel zelf nog flink in beraad met een aantal bestaande lidstaten, waar uitbreidingsmoeheid heerst.
Grappenmakers worden politiek
Alberto Boadella - Foto Rop Zoutberg
De tijd dat cabaretiers de samenleving en de politiek een spiegel voorhielden met scherpe observaties en grappen lijkt voorbij. In Italië richtte Beppe Grillo een politieke beweging op. Freek de Jonge strijdt voor de Groningers tegen het aardgas en in Spanje heb je Alberto Boadella. Hij maakte leuke filmpjes over de afscheiding van Catalonië. Maar ook hij is de grap voorbij, constateert NOS-correspondent Rop Zoutberg.
Het is geen grap meer. Aanhangers van de denkbeeldige deelstaat Tabarnia demonstreren eind februari in Barcelona voor afscheiding van de rest van Catalonië. Het protest richt zich tegen de plannen die er nog altijd zijn om de Catalaanse republiek door te zetten. “Wij willen bij Spanje blijven”, zegt de bedenker Alberto Boadella, die ook de beoogd president van Tabarnia is.
Tabarnia dice “Hola” a España - YouTube
Tabarnia begon als een parodie op social media op de plannen van regionaal president Puigdemont om na een eenzijdig referendum de republiek uit te roepen. In filmpjes wordt gepleit voor de afscheiding van de regio Tabarnia, dat de steden Tarragona en Barcelona omvat. Juist daar kregen bij regionale verkiezingen de pro-Spanje partijen de meeste steun.
In korte tijd kreeg de beweging rond Tabarnia tienduizenden aanhangers. Het zijn vooral jongeren. “We gaan nu de straat op om te laten zien hoeveel steun we hebben”, zegt Alberto Boadella, die werkte als directeur van de Catalaanse theatergroep Els Joglars
Alberto Boadella: “Het zijn mensen die doodmoe zijn van het separatisme en vinden dat Catalonië gewoon bij Spanje hoort.”
“Tabarnia is altijd als satire bedoeld op een situatie die we nooit voor mogelijk hielden. Alles wat uit Spanje komt wordt gehaat”, meent Boadella. “De nationalistische sfeer verdeelde de samenleving in goede en slechte Catalanen. Maar voor ons is een ding duidelijk. Als de separatisten zelfbeschikking willen, dan wij ook. Dan vormen wij een eigen land met het deel dat bij Spanje blijft.”
Symbolisch bestuur
Deze week lukte het de separatistische Catalaanse partijen een akkoord te sluiten over de vorming van een nieuw regiobestuur, volgens berichten in Spaanse media. Het akkoord voorziet in de benoeming van een opvolger van Puigdemont. Toch zou Puigdemont wel een deel van zijn macht willen houden met een instelling van een ‘symbolisch bestuur’ vanuit Brussel.
Alberto Boadella: “Puigdemont probeert er nog uit te komen, maar zet opnieuw een soort fictie neer. Alsof Spanje een dictatoriaal regime is. Het is zo absurd allemaal.”
Defensie op de agenda
Defensie minister Ank Bijleveld
De ministers van Defensie komen deze week naar Brussel. Centraal staat de vraag of met name de Europese landen wel genoeg geld aan defensie uitgeven. Het antwoord is nee. Maar, zal onder andere de Nederlandse minister Bijleveld zeggen, het gaat ook om de kwaliteit. 
Mannen die alleen schoenen poetsen in een kazerne, daar heb je niks aan, maar het zorgt er wel voor dat op die manier het defensiebudget wordt opgepoetst richting de befaamde twee procent. 
Tijn Sadée houdt maandagavond een speciale militaire oefening op NPO Radio 1 in de rubriek Brussel bij Nacht met nog veel meer details. 
Deze nieuwsbrief kwam tot stand met medewerking van Rop Zoutberg,  Mustafa Marghadi, Jeroen Wollaars, Judith van de Hulsbeek, Mitra Nazar, Marleen de Rooy, Conny Keessen, Rolien Créton, Tim de Wit, Frank Renout, Arjan Noorlander, Tijn Sadée, Jade van Doornik en Thomas Spekschoor.
Hoe vond je deze editie?
Als je deze nieuwsbrief niet meer wilt ontvangen, dan kun je je hier afmelden.
Als deze nieuwsbrief doorgestuurd is en je wilt je aanmelden, klik dan hier.
Gemaakt door Brussel Inside met Revue.