Bekijk profielpagina

Brussel Inside - De wachtkamer

Revue
 
Het wordt de zomer van de nieuwe leiders. En de zomer van leiders die een rol wilden spelen in de EU,
 

Brussel Inside

23 juni · Editie #97 · Bekijk online
De nieuwe Europese Commissie is begonnen. Klimaat, geld, migratie en geopolitiek vormen de hoofdmoot van de nieuwe ploeg. En of ze het in Brussel (en Londen) willen of niet: de brexit-discussie is nog lang niet voorbij. Bert van Slooten van NOS Bureau Europa verzamelt samen met zijn collega’s in Europese hoofdsteden de scherpe analyses en hardnekkige geruchten.

Het wordt de zomer van de nieuwe leiders. En de zomer van leiders die een rol wilden spelen in de EU, maar daar niet aan toe komen.
Nederland doet het niet zo slecht. Maar liefst vier politici zijn vicefractievoorzitter bij hun politieke familie geworden. Maar de echte topbanen zijn nog niet vergeven. De wachtkamer met kandidaten die geduld moeten hebben zit vol. Ook in het Verenigd Koninkrijk is het nog even wachten totdat daar Boris Johnson zich premier mag noemen.
Ondertussen loopt de spanning rondom Cyprus op en zien we nationale parlementen die proberen nog enige invloed te houden op de Europese politiek.
Blijf ons volgen via @BrusselInside

In de wachtkamer
Premier Rutte op de EU-top
Premier Rutte op de EU-top
De strijd over de nieuwe voorzitter van de Europese Commissie is niet alleen een strijd tussen de instituten, de Europese Raad en de Europese Commissie, maar ook een strijd tussen de politieke partijen. En dat is nieuw en daarom ook zo ingewikkeld.
Er wordt opeens Europese politiek bedreven. In het verleden was het makkelijk. De leiders beslisten. Soms was er politiek gedoe, zoals bij de top op Kreta in de jaren 90, waar de Nederlandse premier Ruud Lubbers en de Belgische premier Jean-Luc Dehaene met elkaar streden en er uiteindelijk een Luxemburger (Jacques Santer) met de buit vandoor ging.
Vijf jaar geleden was het ook nog relatief eenvoudig, omdat de twee grote partijen de banen konden verdelen (sociaaldemocraten en christendemocraten) en Jean Claude Juncker de Commissie kreeg en Martin Schulz voorzitter van het parlement werd. Maar nu zijn er drie grote partijen, die in zowel het parlement als in de Raad een politiek machtsspel spelen.
De voorlopige conclusie is dat de drie topkandidaten Manfred Weber, Frans Timmermans en Margrethe Vestager vooralsnog in de wachtkamer zitten. Ze zijn nog niet helemaal uit de race, maar de kansen zijn wel heel erg klein.
Maar er begint nu wel één en ander te bewegen. Met name de sociaaldemocraten in het parlement willen praten.
Iratxe Garcia, fractievoorzitter sociaal democraten: “Er is ruimte om tot een compromis te komen over wie de nieuwe voorzitter van de Europese Commissie moet worden.”
Ze hopen op die manier de invloed van het parlement overeind te houden. Maar hoe ze ook praten er zal een kandidaat moeten verdwijnen. De kansen van Weber zijn heel klein vanwege de bikkelharde afwijzing door de Franse president. En aangezien de Duitsers niet bereid zijn om Timmermans als alternatief te accepteren en de EU-leiders een liberaal als Vestager ook geen oplossing vinden, moet er een list worden verzonnen.
Uitruilmiddelen zijn er genoeg. Weber en Timmermans kunnen alle twee eerste vicevoorzitter worden in de nieuwe commissie. Er wordt bijvoorbeeld gedacht om de huidige functie van Federica Mogherini (buitenlandcoördinator) te versterken. Timmermans zou zich dan kunnen bezig houden met buitenlandbeleid en migratie (één van de Nederlandse wensen).
En er kunnen afspraken worden gemaakt over de volgende verkiezingen, zodat er echte Europese lijsten komen. Het enige probleem blijft dan de topbaan zelf. De man of vrouw die de nieuwe commissie gaat leiden. Komende week als de hoofdrolspelers in Japan bij de G20 zijn, hebben ze een aantal dagen de tijd om tot overeenstemming te komen.
Zo niet, dan is 30 juni de start van een eerste van een reeks extra EU-toppen om uiteindelijk tot een benoeming te komen.
De Fab Four
Sophie in't Veld werd geen fractievoorzitter
Sophie in't Veld werd geen fractievoorzitter
De topbanen zijn dan nog niet verdeeld, maar de belangrijke posities in het Europees Parlement worden wel alvast ingenomen. De politieke families hebben nieuwe fractievoorzitters gekozen en wat blijkt er zijn maar liefst vier Nederlanders op de tweede plaats terecht gekomen. Oftewel vicefractievoorzitter.
Zo is Esther de Lange bij de christendemocraten opnieuw verkozen na Manfred Weber. Als de Duitser iets anders gaat doen, maakt ze kans om de nieuwe fractievoorzitter van de EVP te worden. Voorlopig zit ze bij alle belangrijke besprekingen en houdt zodoende een vinger aan de pols.
Bij de VVD wilden ze dat de koers van de nieuwe liberale fractie (Renew Europe) iets meer VVD zou worden, iets meer het conservatieve liberale geluid en minder het D66 standpunt. Bij de verkiezing van de nieuwe fractievoorzitter (het werd uiteindelijk de Roemeense oud-premier Ciolos) steunde de VVD nadrukkelijk niet de kandidatuur van Sophie in’t Veld (in Nederland toch een coalitiegenoot). De VVD wilde meer invloed. Hans van Baalen, de vorige aanvoerder van de liberalen, had vooral belangstelling voor commissies waar je veel kon reizen (Buitenlandse betrekkingen, handelsrelaties met Japan). Met als gevolg dat in de vergaderzaal het altijd positieve EU-geluid van Guy Verhofstadt en Sophie in’t Veld klonk. Dat moest anders vond de partijtop. En dus werd besloten om stilletjes campagne te voeren voor z'n opvolger Malik Azmani. Het VVD-team verzamelde stemmen voor de Roemeen in ruil voor steun aan Azmani, die uiteindelijk met acclamatie werd verkozen tot tweede man van de nieuwe liberale fractie.
De sociaaldemocraten hebben Kati Piri gekozen tot vicefractievoorzitter. Piri viel de afgelopen periode op als rapporteur over Turkije en ze hielp Frans Timmermans als spitzenkandidaat. Piri regelde dat de verschillende partijen uiteindelijk allemaal achter Timmermans gingen staan.
En Derk Jan Eppink is tweede man bij de fractie van hervormers en conservatieven geworden, de ECR. “We zijn vrij snel na de verkiezingen lid geworden van de ECR, zodat ik tijd had om een kleine campagne te voeren”, aldus Eppink. Hij wil de politieke lijnen van de fractie uitzetten en vindt dat de plek van vicefractievoorzitter daar heel geschikt voor is. “Chief whip, dat vind ik wel een hele mooie functie.”
Tweet van de week
Pablo Pérez 🇪🇺
We have all been once the "new one".
Angela Merkel introducing Brigitte Bierlein to EU leaders.
#EUCO https://t.co/FutBV6rdZw
10:03 PM - 20 Jun 2019
Als je nieuw bent in de Europese Raad en je hebt geen idee wie die andere leiders allemaal zijn, dan is er altijd Angela Merkel die helpt. Ze neemt de andere Bundeskanzlerin Brigitte Bierlein van Oostenrijk aan de arm mee en introduceert haar bij onder meer premier Rutte. Klik op de tweet om het filmpje te zien.
De Hunt is begonnen
Boris Johnson
Boris Johnson
Wie wordt de opvolger van premier May? Voor een land dat in een politieke crisis verkeert, nog altijd geen oplossing heeft bedacht om uit het brexit-labyrinth te komen én dat volgens de nieuwe afgesproken deadline op 31 oktober de EU verlaat, zou je misschien verwachten dat ze vaart maken met het aanstellen van een nieuwe premier. Maar, zo weet Tim de Wit in Londen, in het Verenigd Koninkrijk gaat alles altijd net even anders.
Na vijf stemrondes in de afgelopen weken hebben de 313 conservatieve parlementsleden van de partij het aantal kandidaten teruggebracht tot twee, nu is het woord aan de 160 duizend partijleden. Pas rond 20 juli zal bekend zijn wie de verhuiswagen voor het huis van Downing Street 10 mag parkeren.
Wie het wordt?
Daar twijfelt bijna niemand aan. Als Boris Johnson deze tweestrijd met minister van Buitenlandse Zaken Jeremy Hunt niet in zijn voordeel beslecht, zal dat een afgang eerste klas zijn. Johnson is de oer-brexiteer, de charmeur en de aaibare partijlieveling. Hunt is degelijk, ietwat saai, ademt veel clichés en, zijn grootste probleem: hij stemde remain bij het referendum in 2016. Hij poogt nu zijn nieuwe pro-brexit-imago aan de partij te verkopen. Geen ideaal profiel om de kloppende brexit-harten van de partijleden te stelen.
Hunt gaf al toe dat hij de underdog is en het ‘gevecht van zijn leven’ zal moeten voeren om überhaupt een kans te maken.
Inzoomend op de partijleden, komt een allesbehalve divers beeld naar voren. 97 procent van de partijleden is blank (ten opzichte van 86 procent van de bevolking). Zeven op de tien leden is man. Een meerderheid is ouder dan 55 jaar en 40 procent zelfs ouder dan 65. En daarmee heeft deze 0,35 procent van het Britse electoraat straks de beslissende stem in wie de premier wordt van alle Britten.
Brexit boven alles
Daarnaast wil een meerderheid van de leden een keiharde breuk met de EU: liever helemaal geen deal. En willen ze iemand die zorgt dat 31 oktober ook echt de definitieve deadline is. Hoewel Johnson zwabbert in zijn uitspraken over brexit, zullen ze hem het meest vertrouwen die wens in vervulling te laten gaan.
Ook kwam The Times deze week met een uiterst opmerkelijke statistiek over de Conservatieve leden. Zij vinden brexit zó belangrijk, dat bijna alles ervoor mag wijken. Op de vraag: “Als brexit betekent dat het ten koste gaat van de eenheid van het Verenigd Koninkrijk?”, zegt een meerderheid: geen probleem. Dan maar een onafhankelijk Schotland of Noord-Ierland. Of als het een economische recessie betekent? Ook geen probleem. De ineenstorting van de Conservatieve partij? Nog steeds wil een meerderheid van de partijleden liever brexit.
Het enige wat ze minder goed konden verdragen was Labourleider Jeremy Corbyn als premier. Dat is voor elke Conservatief de allergrootste nachtmerrie.
En wie meer wil lezen over Boris Johnson en de ruzie met zijn vriendin: hier het verhaal bij de NOS, en hier het verhaal in The Guardian.
Stampen met muizenvoeten
Het gaat beroerd met de politieke aspiraties van Manuel Valls. De Franse oud-premier voorzag voor zichzelf een glansrol als de nieuwe burgemeester van Barcelona. Een uitgelezen kans om de separatistische partijen te stoppen, dacht ook de liberale partij Ciudadanos. Ze gaven Valls alle steun. Rop Zoutberg onze man in Madrid bericht over een Frans-Spaans experiment.
Maar na de gemeenteraadsverkiezingen van mei volgde de koude douche. Valls eindigde als vierde partij, terwijl in absolute stemmen tóch weer afscheidingspartij ERC de grootste werd. Alleen een wanhoopsmanoeuvre voorkwam dat de ERC ook de burgemeester leverde: dankzij drie stemmen uit de fractie van Valls werd de gematigd-linkse Ada Colau herkozen.
Na de douche ging de ontnuchtering verder. Ciudadanos brak deze week demonstratief met Valls, waardoor diens groep in de gemeenteraad halveerde. Valls’ steun aan Colau wordt door Ciudadanos niet gesteund, is de officiële verklaring. 
Maar dat is niet het enige
Op de achtergrond speelt ook een stammenstrijd tussen Valls en Albert Rivera, de (ook al Catalaanse) voorzitter van Ciudadanos. Valls heeft al maandenlang felle kritiek op de allianties die Rivera sloot met de radicaal-rechtse partij Vox, om zo te kunnen regeren in gemeentes en deelstaten. 
In een interview met het Spaanse Cadenaser beklaagde Valls zich opnieuw over het opportunisme van Rivera.
“Ik ben niet naar Spanje gekomen om een gevecht te leveren met iemand die uit alle macht de baas van rechts Spanje wil worden. Alle liberalen in Europa zijn bezorgd. Ze weten dat de vijanden uiterst rechts en het populisme zijn. Denk je dat Merkel zou toestaan dat haar partij verbindingen aanging met extreemrechts? Nooit.”
Valls geloofde ook dat de akkoorden met Vox uiteindelijk Ciudadanos binnen Europa isoleren. Zo zou er ook binnen de nieuwe liberale fractie Renew Europa - voorheen ALDE - in het Europees Parlement nogal wat kritiek zijn.
Amélie de Montchalin
Nous ne transigerons pas avec l'idée que quand on est un groupe pro-européen, on ne travaille pas avec l'extreme droite. Nous allons demander aux députés européens issus de #Ciudadanos de clarifier leur situation vis-à-vis de leur parti #QuestionsPol @franceinter https://t.co/icjYzjAxKS
1:45 PM - 16 Jun 2019
“We kunnen niet schipperen. Wanneer je in een pro-Europese groep zit werk je niet samen met extreemrechts. We zullen de fractiegenoten van Ciudadanos vragen om hun rol te verduidelijken”, twitterde deze week al Amélie de Montchalin, staatssecretaris voor Europese zaken.  
De tweet lijkt rechtstreeks ingegeven door de Franse president Macron, die met argusogen naar de opkomst van populistisch rechts in buurland Spanje kijkt. Maar voorlopig blijft het voor Valls wel stampen met muizenvoeten. Na de breuk met Ciudadanos bezet zijn fractie in de gemeenteraad van Barcelona maar drie (van de 41) zetels. Daarvoor zal de ijverige Valls niet naar Spanje zijn vertrokken.
En dan is er nog een Spaans probleem luisterend naar de naam Carles Puigdemont, de oud-premier van Catalonië die in ballingschap in Waterloo leeft. Zijn partij heeft vier zetels gewonnen bij de laatste Europese verkiezingen, maar Spanje weigert om de benodigde papieren te overhandigen, zodat hij ook daadwerkelijk zijn plek in het parlement in te nemen.
In Spanje is het de gewoonte dat kandidaten voor het Europees Parlement een eed afleggen bij de Spaanse kiescommissie, waarna ze een soort benoemingsoorkonde krijgen. Spanje geeft de namen daarna door aan het EP, waarna ze zich kunnen melden. Spanje heeft nu 50 namen doorgegeven, terwijl het land 54 zetels heeft. Puigdemont weigert om naar Madrid te komen, omdat hij dan meteen wordt opgepakt voordat hij de eed kan afleggen.
Geen eed
De installatie van het nieuwe parlement begint trouwens maandag 2 juli aan het eind van de middag met het hijsen van de vlaggen in Straatsburg. Het Eurocorps, de gezamenlijke defensiemacht van militairen afkomstig uit de legers van België, Duitsland, Frankrijk, Luxemburg, Polen en Spanje verzorgt de muziek.
Na de vlaggen is het tijd voor de  Europese hymne, oftewel het officieuze volkslied van de EU dat in de vergaderzaal gespeeld wordt voor de vertrekkende politici.
Er is geen eedaflegging voor de nieuwe parlementsleden, omdat de EU geen grondwet heeft waaraan trouw kan worden gezworen of beloofd. Wel worden de geloofsbrieven van de nieuwe EP-leden gecontroleerd. Daarbij wordt vooral gekeken of de nieuwe politici geen functies bekleden die onverenigbaar zijn, zoals het officieel heet. Ze mogen geen lid zijn van een ander parlement, in een kabinet zitten, lid zijn van de Europese Commissie, het Hof van Justitie, de Raad van Bestuur van de Europese Centrale Bank, de Rekenkamer of de Europese Investeringsbank.
Gasproblemen bij Cyprus
Turks schip op weg naar Cyprus om naar gas te boren
Turks schip op weg naar Cyprus om naar gas te boren
De afgelopen weken zijn de spanningen tussen Cyprus en Griekenland aan de ene kant en Turkije aan de andere kant weer eens opgelopen. Het gaat over de ontwikkeling van natuurlijke hulpbronnen. Er zit aardgas rond het verdeelde eiland Cyprus. NOS-correspondent Conny Keessen over de vraag of het Turks of Grieks Cypriotisch gas is.
Het Turkse onderzoeksschip, de Fatih, is met proefboringen begonnen in wateren, die door Cyprus worden beschouwd als haar exclusieve economische zone.
De Cypriotische president Anastasiadis en de Griekse premier Tsipras protesteerden tegen de ‘illegale’ acties van Turkije, en willen dat de Europese Unie op maatregelen te nemen. Anastasiadis liet zelfs arrestatiebevelen uitschrijven voor de bemanning van de Fatih.
Turkije heeft zich tot nu toe weinig aangetrokken van Europese waarschuwingen. Ze zijn het niet eens met de claims van Cyprus, en zeggen het recht te hebben om naar aardgas te boren in het oosten van de Egeïsche Zee. Terwijl de leiders van de Europese Unie de zaak donderdag bespraken tijdens hun EU-top, kondigde Ankara aan een tweede boorschip te sturen.
Gevolg: de verklaring (de conclusies) van de EU-leiders werd net iets harder opgeschreven dan vooraf was bedacht. Tsipras en Anastasiadis waren er in ieder geval tevreden mee.
Tijdens zijn afsluitende persconferentie in Brussel zei Tsipras dat de EU een duidelijke en scherpe boodschap heeft.
Premier Tsipras: “Voor het eerst, na tientallen jaren van schendingen van het internationaal recht door Turkije , veroordeelt de EU die Turkse acties zo duidelijk, en heeft besloten gerichte maatregelen te nemen.”
Kleine opfrissing
Cyprus is sinds 1974 verdeeld in een Grieks-Cypriotisch en een Turks-Cypriotisch deel. Het noordelijke, Turks-Cypriotische deel, wordt alleen door Turkije erkend. Over de hereniging van Cyprus wordt al tientallen jaren gesproken. In 2017 was de laatste poging. Klik hier voor een uitlegfilmpje.
Gele kaarten en ander ongemak
Vergadering in de Ridderzaal (2016)
Vergadering in de Ridderzaal (2016)
Vanaf zondag is in Boekarest de halfjaarvergadering van nationale parlementen. Mendeltje van Keulen van de Haagse Hogeschool over volksvertegenwoordigers in de Europese Unie.
De Cosac is het Franse acroniem voor de club van volksvertegenwoordigers voor Europese zaken. Het Roemeense parlement worstelde om de gastenlijst te vullen. Veel functies zijn vacant; Europees parlementscommissies nog niet gevuld en eurocommissarissen zwevend.
Op het oog is de tweedaagse vergadering een statische bedoening. Parlementariërs kunnen nu eenmaal lastig afwijken van hun mandaat. Maar achter de schermen worden informatie uitgewisseld en coalities gesloten.
Wat vertellen we thuis
Een zo’n bondje gaat over de vraag wat nationale parlementen van Europese besluitvorming moeten kunnen meekrijgen. De delegatie van de Tweede Kamer heeft de Raad van Europa gevraagd om advies over ‘transparantie’ uit te brengen en gaat op zoek naar parlementen die dat verzoek steunen. Regeringen moeten veel opener zijn over hun onderlinge overleggen, bijvoorbeeld in de Eurogroep en in het besloten staartje van de wetgeving, de ‘trilogen’, vindt de Tweede Kamer.
Maar ook de Europese Commissie wordt al jaren door de parlementen gekapitteld. Hoewel de Commissie-Juncker de afgelopen vijf jaar veel mooie woorden heeft gesproken over subsidiariteit en samenwerking, missen de parlementariërs terugkijkend de boter bij de vis. Voor een tegengeluid willen ze bijvoorbeeld wat langer de tijd krijgen om samen een coalitie te vormen om een gele kaart te trekken. Als voldoende parlementen zo'n kaart op tafel leggen dan moet de Europese Commissie een wetsvoorstel heroverwegen. Hier een uitleg.
Met die verdragsregel zou de Commissie in de praktijk best iets flexibeler kunnen omgaan.
Is dit allemaal voer voor een stevige politieke discussie in Boekarest? Nou nee. De parlementariërs balen ervan dat de verantwoordelijk Eurocommissaris zich drie vergaderingen op rij heeft geëxcuseerd. Dit keer zien ze Frans Timmermans - want die is het – in een videoboodschap. De discussie over de vraag hoe parlementen beter kunnen samenwerken laat hij wijselijk aan zijn opvolger.
En verder
Willen de Finnen, die vanaf 1 juli voorzitter van de EU zijn, een hoorzitting organiseren over Hongarije. Uitgangspunt is het kritische rapport van oud parlementariër Judith Sargentini over het land, waarin wordt opgeroepen om over te gaan tot strafmaatregelen.
Is de onderneming Flixbus, van die groene bussen waarmee je vrij goedkoop door Europa kan reizen, van plan om ook treinen te laten rijden. Ze hebben al een paar verbindingen in Duitsland en willen nu ook in Frankrijk en België goedkope treinreizen gaan aanbieden.
Loopt de gratis anti-Babis-app in Tsjechië heel goed. Met de app kan je in de supermarkt scannen of een product op één of andere manier iets te maken heeft met de premier of een van z'n bedrijven. Vanavond te zien in het NOS Journaal. De demonstraties tegen de premier, die weigert om ten onrechte ontvangen EU-subsidie terug te betalen, gaan ondertussen ook door.
En natuurlijk komende maandag weer een Brussel bij Nacht op NPO Radio 1. Luister hier naar de aflevering van vorige week.
Deze nieuwsbrief kwam tot stand met medewerking van Sander van Hoorn, Rop Zoutberg, Mustafa Marghadi, Mitra Nazar, Conny Keessen, Rolien Créton, Tim de Wit, Judith van de Hulsbeek, Frank Renout, Wouter Zwart, Arjan Noorlander, Tijn Sadée, en Thomas Spekschoor
Hoe vond je deze editie?
Als je deze nieuwsbrief niet meer wilt ontvangen, dan kun je je hier afmelden.
Als deze nieuwsbrief doorgestuurd is en je wilt je aanmelden, klik dan hier.
Gemaakt door Brussel Inside met Revue.