Bekijk profielpagina

Brussel Inside - De spanning loopt op

Revue
 
De spanning aan de randen van Europa loopt op. In Wit-Rusland, met op de achtergrond Rusland, waardoo
 

Brussel Inside

6 september · Editie #147 · Bekijk online
Hoe komt Europa uit de crisis? En hoe verloopt de tweede golf? De brexit-discussie is in de finale fase aangeland. Bert van Slooten van NOS Bureau Europa verzamelt samen met zijn collega’s in Europese hoofdsteden de scherpe analyses en hardnekkige geruchten.

De spanning aan de randen van Europa loopt op. In Wit-Rusland, met op de achtergrond Rusland, waardoor niet alleen de Baltische Staten en Polen zich bedreigd voelen, maar ook Zweden zenuwachtig wordt. Maar ook Turkije roert zich met claims op gebieden waarvan Griekenland zegt dat het Grieks territorium is.
En dan is er nog de coronadiscussie. Onenigheid over reisadviezen en grote zorgen in Spanje over zowel de nieuwe uitbraak als de economische klap. En hoe gaat het met de brexit? Een overzicht aan de vooravond van nieuwe onderhandelingen.
We zijn weer terug. Voortaan weer elke week op zondagochtend om elf uur de nieuwsbrief over Europa. We hebben er weer zin in.
Blijf ons volgen @BrusselInside
Aantal woorden 3000
Leestijd klein kwartier

Geopolitiek gaat langzaam
Een grote rol op het wereldtoneel. Niet meer de gekke henkie, maar snel reageren en de spierballen laten zien. De Europese Unie doet ertoe, we worden een geopolitieke commissie. Ursula von der Leyen was duidelijk bij de start van de Europese Commissie in de zomer van 2019.
Ook de Nederlandse premier Rutte vindt dat op buitenlands gebied de EU af moet van de veto’s van de lidstaten, omdat Europa anders op het wereldtoneel geen enkele rol van betekenis kan spelen. Tijdens een lezing in Zwitserland hield hij een gloedvol betoog om het buitenlands beleid grondig te hervormen. Macht is geen vies woord, zo zei hij destijds. “We moeten minder naïef zijn en ons minder tegen elkaar laten uitspelen.”
Nieuwsuur
Litouwen is ondertussen het toevluchtsoord geworden voor Wit-Russen en voor veel leden van de oppositie, onder wie oppositieleider #Tichanovskaja. Zij volgen de ontwikkelingen in hun land op de voet, net als veel Litouwers. #Nieuwsuur https://t.co/9vAalISpLw
Tot zover de analyse
De praktijk is weerbarstiger, dat zagen we deze zomer. Na de verkiezingen in Wit-Rusland en het vervolgens hardhandig neerslaan van elke vorm van protest, kwam de EU wel met ronkende verklaringen, maar de daden lieten op zich wachten. Tot wanhoop van de Litouwse minister van Buitenlandse Zaken Linkevičius.
“Het is niet genoeg om te oordelen, te beoordelen, te veroordelen, er moeten acties komen. We moeten versnellen.”
Litouwen en Polen vrezen niet alleen president Loekasjenko, maar vooral de invloed van Rusland. De Russische president Poetin wil het regime in Wit-Rusland (Belarus) best overeind houden, maar daarmee komt het land de facto onder controle van Moskou. Met name in de Baltische Staten houden ze hun hart vast, want slechts een strook land van nauwelijks 65 kilometer, de zogenoemde Suwalki-corridor verbindt de drie landen (Estland, Letland, Litouwen) met Polen en de rest van de EU. De Russen kunnen, helemaal als ze Wit-Rusland onder controle hebben, zo de Baltische Staten afsluiten.
Het is de nachtmerrie van NAVO-militairen en de politieke leiders in Polen en de Baltische Staten.
Litouwen heeft ondertussen zelf sancties ingesteld. “We moeten sancties opleggen. We moeten duidelijk stellen dat er geen andere manier is, alleen nieuwe verkiezingen”, zo verklaarde minister van Buitenlandse Zaken Linkevičius de stap. De Europese Unie draalt ondertussen.
Sancties blijven lastig. Zo hebben Griekenland en Cyprus altijd moeite om sancties op te leggen aan het orthodoxe (Wit) Rusland. En Cyprus had deze keer een ander argument, want waarom wel sancties in dit conflict en geen sancties tegen Turkije.
Gasruzie staat op ontploffen
nieuwsuur
Het middelpunt van de gasruzie is het piepkleine Griekse eilandje Kastellorizo. Een oorlogsschip van de Griekse marine ligt in de haven. Bewoners van het rotsige eilandje zijn bezorgd, anderen strijdlustig, ziet correspondent @Saskiadekkers https://t.co/RKxqDoHzqz
Want dat is het andere grote geopolitieke conflict van deze zomer. Van wie is het gas in de buurt van het Griekse eiland Kastellorizo?
Turkije vindt dat het alle recht heeft om mogelijke olie- en gasvoorraden in kaart te brengen, terwijl de Grieken claimen dat de zee Grieks bezit is. Al eerder liepen de spanningen rond Cyprus op, waar de Turken eveneens onderzoek naar grondstoffen deden.
En dus is het wat Griekenland betreft alle hens aan dek.
Kunnen we bepalen wie er gelijk heeft?
Dat is lastig. Griekenland beschouwt de regio tot twaalf mijl buiten haar kusten als de zijne, terwijl Turkije zegt dat de afstand geen twaalf maar zes mijl is. En er zijn geen echte afspraken over gemaakt.
Maar ook in dit conflict zijn er vooral waarschuwende woorden. Zo noemt de Franse president Macron het optreden van Turkije ongepast.
“Het is niet aanvaardbaar dat de maritieme ruimte van een lidstaat van onze Unie geschonden of bedreigd wordt.” 
De EU zit klem. Turkije is belangrijk om de vluchtelingen tegen te houden, waardoor strafmaatregelen nauwelijks te nemen zijn. Ondertussen wordt de Griekse regering zenuwachtig. De defensie-uitgaven worden weer verhoogd en er wordt voorzichtig gesproken om wapens van Frankrijk te kopen waarbij het vooral over nieuwe vliegtuigen (Rafale-gevechtsvliegtuigen) gaat.
Turkije trekt zich voorlopig niks aan van Griekenland en gaat verder met de zoektocht naar olie en gas. Het schip Oruc Reis blijft in ieder geval tot 12 september in de omstreden wateren. Het goede nieuws is wel dat er voorzichtig gesproken wordt tussen de twee landen.
Nog meer spanningen
En dan hebben we nog het sluimerende conflict met China. Uit alle macht probeert de EU de invloed van het land terug te dringen en minder afhankelijk te worden. Fabrieken moeten weer op Europees grondgebied gaan produceren en ook de dominante positie van China als het gaat om grondstoffen, moet worden gebroken.
Deze week presenteerde de Europese Commissie een grondstoffenstrategie. China speelt de hoofdrol, omdat het land niet alleen over een groot aantal zeldzame metalen beschikt, maar ook omdat veel van de handel in deze grondstoffen via China verloopt.
Veel grondstoffen worden namelijk eerst ingekocht door China, bijvoorbeeld van Afrikaanse landen, om er daarna halffabricaten van te maken en door te verkopen aan Europa.
Het gaat om grondstoffen als lithium, kobalt, titanium en wolfraam. Maar ook magnesium. Meer dan 93 procent van het magnesium dat in de EU wordt gebruikt (van laptop tot autostoeltjes) komt uit China. Maar ook niobium dat bij onder meer straalmotoren wordt gebruikt komt uit Brazilië, maar wordt vaak via China verhandeld en komt daarna pas in de Europese Unie terecht. En nu we het toch over afhankelijkheid van landen buiten de EU hebben. Uit Turkije komt boraat dat gebruikt wordt bij brandvertragers.
Cruciale grondstoffen voor bijvoorbeeld batterijen zijn grafiet, lithium en kobalt. De Financial Times zette de hoeveelheden op een rijtje. China produceert de overgrote hoeveelheid van grafiet. Het meeste lithium van de wereld wordt gewonnen in Australië en Chili. Daarna wordt het verwerkt in China. Op meerdere plekken in Europa wordt nu geprobeerd zelf lithium te produceren of te verwerken, maar naar verwachting zal dit nog niet binnen enkele jaren daadwerkelijk gebeuren.
Ruim 70 procent van alle kobalt wereldwijd komt uit de Democratische Republiek Congo. Dit is een van de armste landen ter wereld, en in de kobaltmijnen vindt ook kinderarbeid plaats. Daarom wordt gekeken of er meer kobalt op andere plekken gewonnen zou kunnen worden, maar de afhankelijkheid van Congo zal waarschijnlijk blijven bestaan.
Wat zijn de initiatieven?
Zo wil Noorwegen een batterijfabriek bouwen ten zuiden van Oslo, het gaat wel om een Noors bedrijf dat bijna volledig in handen van China is. Het is de bedoeling dat de grafiet fabriek binnen enkele maanden van start gaat. In Spanje wordt in de bodem gespeurd naar zeldzame metalen en Portugal hoopt lithium te kunnen winnen. En ook Duitsland ontwikkelt verschillende initiatieven. En de hoop is dat door recycling de EU minder grondstoffen nodig heeft, maar er zal altijd import zijn.
Zuzana Čaputová
#Slovakia stands by the Czech Republic. #EU-#China relations are based on dialogue and mutual respect. Threats directed at one of the EU members and its representatives contradict the very essence of our partnership and as such are unacceptable.
Ondertussen blijft de EU gewoon in gesprek met China, hoewel het soms wel moeizaam gaat. Deze week was minister van Buitenlandse Zaken Wang Yi’s op reis door de Europese Unie. En hij haalde hard uit naar Tsjechië. Een delegatie uit dt land was namelijk op bezoek in Taiwan, een opstandige provincie waar je geen zaken meedoet, volgens China. De minister liet weten dat reizen en zaken doen met Taiwan verboden zijn.
“Daar gaat Tsjechië een hoge prijs voor betalen. Er is een rode lijn overschreden.”
De opmerkingen zorgden voor flink wat beroering. Onder meer de Duitse en Franse minister van Buitenlandse Zaken veroordeelden de woorden van Yi. En de Slowaakse president Caputova twitterde dat haar land solidair is met Tsjechië. Later deze maand is er een video-top-conferentie tussen de EU en China. De oorspronkelijke top gaat vanwege corona niet door.
Spanje dobbert op de golven
Spanje is afhankelijk van het toerisme. Foto Rop Zoutberg
Spanje is afhankelijk van het toerisme. Foto Rop Zoutberg
En daarmee valt het viruswoord dat nog steeds alle discussies in Brussel beheerst. Phil Hogan de commissaris die over handel ging is gestruikeld en afgetreden, nadat hij niet helemaal de waarheid had verteld over een feestje en een golftoernooi. Komende week wordt duidelijk wie hem gaat opvolgen.
Er zijn twee kandidaten. Vicevoorzitter van het Europees Parlement Mairead McGuinness en de tweede man van de Europese Investeringsbank Andrew McDowell (hij is net per 1 september daar opgestapt).
De Ieren willen graag de post handel behouden, de christendemocraten willen dat handel door een christendemocratische politicus wordt gedaan, het moet eigenlijk een vrouw worden, kortom het is nog een lastige keus voor Ierland en voorzitter Von der Leyen.
En verder siddert Brussel nog na van die lange top vlak voor de zomer. Het Europees Parlement probeert manmoedig de afspraken nog te wijzigen. Meer geld voor onderzoek en wetenschap, het liefst toch een hogere begroting en strengere regels voor landen die een loopje nemen met de rechtsstaat, zijn enkele wensen. In oktober wordt er over gedebatteerd.
Maar het gaat niet alleen over het grote steunpakket. Er is meer geld beschikbaar. Zo heeft de Europese Commissie tientallen miljarden vrij gemaakt om de werkgelegenheid in de lidstaten te beschermen. Vooral Italië en Spanje krijgen geld om arbeidstijdverkorting te betalen. Waarbij het nadrukkelijk gaat om geld lénen, en niet krijgen, ontdekte al snel compañero Rop Zoutberg.
De nieuwe zachte lening is in Spanje meer dan welkom, al vreest de Spaanse krant El Confidencial dat het land in juli al méér geld uitgaf dan de Commissie wil lenen. Spanje had er nog nooit zoveel geld voor over om de werkgelegenheid te redden, stelt El Confidencial.
Maar dat is volgens de Nederlandse econoom Marcel Jansen, docent aan de Universidad Autónoma de Madrid, niet helemaal juist. “Die fondsen zijn echt bedoeld om arbeidstijdverkortingen te financieren. Met ruim 21 miljard die de Europese Commissie voor Spanje voorstelt moet dat lukken.”
De Commissie presenteerde eind augustus de verdeelsleutel voor 81,4 miljard euro aan leningen, bedoeld voor de door civid getroffen lidstaten. “Ze zullen de lidstaten helpen om te gaan met plotse stijgingen van de overheidsuitgaven, nodig om werkgelegenheid te behouden”, schrijft de Commissie over de zogenaamde SURE-fondsen (Support to mitigate Unemployment Risks in an Emergency).
Volgens de plannen kan Italië een lening tot 27,4 miljard verwachten, Spanje 21,3 miljard en Polen 11 miljard. Nederland staat niet op het lijstje van vijftien landen. 
Op het hoogtepunt van de lockdown werd door Spaanse bedrijven voor 3,4 miljoen werknemers arbeidstijdverkorting aangevraagd. En hoewel de meesten terugkeerden naar hun arbeidsplaatsen vallen nog altijd 800 duizend werknemers onder de regeling.
“Zo’n gesubsidieerde arbeidstijdverkorting lijkt duur, maar het alternatief is nog duurder”, stelt Jansen. “Een ontslaggolf leidt tot een grote economische dip.”
Toch vreest hij dat veel kleine bedrijven het niet gaan redden. “De Spaanse welvaart leunt op sectoren die zeer gevoelig zijn, zoals het toerisme. Het land dobbert wat rond. Als de golven hoog zijn gaat het goed. Maar nu het eb is wordt alles meegesleurd.”
Analisten voorspellen voor Spanje een economische krimp rond de dertien procent. Het zou de grootste klap zijn die Europese landen door de pandemie krijgen. Ook zijn er zorgen over de nieuwe besmettingen in het land - honderdduizend in twee weken tijd - waardoor opnieuw dorpen en steden zijn afgegrendeld. 
Alles hangt af van wat het virus doet, beaamt Jansen. Spanje is in principe wel in staat zich van de eerste lockdown te herstellen. Maar een tweede coronagolf zal Spanje niet trekken. “De economische effecten van een nieuwe lockdown zullen catastrofaal zijn.”
En dan de brexit
De anekdote is veelzeggend. De Britten hebben het idee dat komende week de negende onderhandelingsronde begint, terwijl de Europese Commissie er van overtuigd is dat we pas aan de achtste sessie bezig zijn. Maandag gaan de onderhandelingen in Londen verder, daar zijn ze het wel over eens.
Het gaat met horten en stoten. Op deelterreinen wordt vooruitgang geboekt. Zo zijn er afspraken over het wetenschapsprogramma Horizon en over een aantal energiezaken, maar op drie grote onderwerpen hapert het. En daar moet nu juist de komende weken een doorbraak komen, anders is de kans groot dat de Britten zonder handelsdeal de EU verlaten.

  1. Het gelijke speelveld
  2. De strafmaatregelen
  3. Visserij
Bij het gelijke speelveld gaat het over eerlijke concurrentie. De Britten mogen dan geen staatssteun geven aan bedrijven als die bedrijven daardoor een concurrentievoordeel hebben ten opzichte van bedrijven in de EU. De regering van Boris Johnson vindt dat lastig, want ze willen hun eigen regels maken. Maar tot op heden hebben ze niet duidelijk gemaakt welke regels dat dan zijn.
Voor de Europese Unie is dit een centraal punt. Brussel is bang dat het Verenigd Koninkrijk met subsidies een goedkoop lagelonenland wordt, een Singapore aan de Theems, waardoor de bedrijven in de 27 EU-lidstaten het onderspit delven.
De strafmaatregelen gaat over de sancties die het Verenigd Koninkrijk en de Europese Unie mogen opleggen als een van de twee zich niet aan de afspraken houdt. Mag je dan alleen strafmaatregelen nemen op gebied van staalproducten (als daar de regels zijn overtreden) of mag je dan ook sancties op een ander terrein nemen: bijvoorbeeld zuivel of de visserij?
Ja zegt de Europese Unie. Nee dat is sterk overdreven zegt het Verenigd Koninkrijk.
En het derde grote geschilpunt is de visserij. Zonder visserij geen akkoord. Aanvankelijk wilden de onderhandelaars dat als eerste af hebben, maar nu lijkt de vis het slotstuk te worden, waarbij de kans aanwezig is dat Nederlandse vissers flink in hun vangstvrijheid beperkt gaan worden.
De Britten willen elk jaar opnieuw bepalen wie op welke plek mag vissen. En ook over de hoeveelheid (de quota) willen ze elk jaar opnieuw onderhandelen. Maar ze willen wel onbeperkt toegang tot de Europese markt om hun vis te kunnen verkopen. Bovendien gaan de Britten uit van het principe dat alles wat in hun deel van de Noordzee ook Brits is, terwijl de EU geen onderscheid maakt tussen een Hollandse, Franse of Britse haring.
Durft iemand een voorspelling aan?
Nee. Het gaat moeizaam, maar ook weer niet zo moeizaam dat de EU-leiders al in actie moeten komen. Aanvankelijk zouden de leiders er eind september tijdens de EU-top over praten, maar het is van de agenda gehaald. De hoop is dat de gesprekken uiteindelijk in oktober iets opleveren en als het dan nog vast zit kunnen de leiders alsnog in actie komen.
Maar de woorden zijn op dit moment niet echt hoopgevend. EU-onderhandelaar Barnier heeft het over een verspilling van kostbare tijd en teleurstellend. Terwijl de nieuwe Ierse premier Micheál Martin het heeft over een Britse vuist die langzaam opengaat. Hij put ook hoop uit de coronacrisis. De economie van Groot-Brittannië krimpt met meer dan twintig procent.
“We zitten niet te wachten op een tweede mokerslag, veroorzaakt door een no deal of een halfbakken akkoord.”
Niemand meer op straat
Samen pakken we de wooncrisis aan.
In heel Europa slapen elke nacht ruim 700.000 mensen op straat. Elk jaar neemt het aantal mensen dat noodgedwongen zonder dak boven het hoofd moet slapen toe. Maar door de Covid-crisis is het aantal daklozen dit jaar voor het eerst gedaald, zo becijfert een rapport van de Franse Stichting Abbé Pierre en de Europese Federatie van daklozen (Feantsa).
Uit de analyse blijkt dat niet alleen de afgelopen tien jaar steeds meer mensen op straat terecht kwamen, ook het aantal vrouwen en kinderen neemt toe. De groep bestaat uit enerzijds vluchtelingen en anderzijds mensen die de huur vooral in de stad niet meer kunnen betalen.
Tijdens de verkiezingscampagne van vorig jaar trokken de burgemeesters van grote steden als Wenen, Barcelona, Berlijn en Boedapest al aan de bel omdat de huren voor mensen met lage inkomens niet meer te betalen zijn. In sommige gevallen moet meer dan veertig procent aan huur worden uitgegeven.
Helpt corona?
Er zijn minder zwervers op straat. Hoewel in een stad als Brussel ze nog steeds, met mondkapje op, de nacht buiten doorbrengen. Maar overheden hebben extra opvangplaatsen gecreëerd. Zo wonen zwervers in Barcelona in hotels waar normaal toeristen overnachten en ook Frankrijk heeft extra slaapplekken gemaakt.
Lees het hele rapport hier.
Het Europees parlement debatteert later dit jaar over de huisvesting. Kim van Sparrentak van GroenLinks heeft als rapporteur een rapport geschreven (zie de video). Ook de Europese Commissie wil werk maken van het voornemen om in 2030 niemand meer op straat te laten slapen. Begin volgend jaar komt de verantwoordelijk commissaris Nicolas Schmit met een aantal voorstellen.
Dat duurt het parlement te lang. In het rapport staan een aantal maatregelen die snel genomen kunnen worden. Zo moeten er meer betaalbare woningen komen door onder meer de activiteiten van organisaties als Airbenb aan banden te leggen, Moeten de Europese regels voor staatssteun zo worden aangepast dat overheden meer sociale woningen kunnen bouwen en wordt de verkoop van huurwoningen aan banden gelegd.
En verder
…..Was het Europees Parlement deze week goud verlicht als onderdeel van de gouden-september-campagne om aandacht te vragen voor kinderkanker. Elk jaar krijgen 35.000 kinderen in Europa kanker. De overlevingskans is steeds groter, maar er zijn nog steeds grote verschillen tussen de verschillende lidstaten. Het Europees Parlement heeft sinds deze zomer een speciale commissie die onderzoekt welke maatregelen de Europese Unie kan nemen. Lees meer hier.
…..Gaat het grootste evenement van Brussel dit jaar ook online verder. De week van de regio’s is in oktober altijd een invasie van regionale en lokale bestuurders die de hoofdstad van Europa bezoeken. Vorig jaar waren er meer dan 10.000 deelnemers die meer dan 300 bijeenkomsten bezochten. De commissarissen van de Koning hielden in 2019 hun vergadering in Brussel. Bijna het hele Friese provinciebestuur was er, maar die kunnen zich dit jaar de reis- en overnachtingskosten besparen. It giet oan, maar wel achter het beeldscherm.
…..Is de Zweedse vicepremier Isabella Lövin afgetreden. De Groene politica die eerder in het Europees Parlement zat wil meer tijd voor haar privéleven. Op de achtergrond speelt ook een discussie over de richting die de Groenen in Zweden moeten inslaan. De partij zou volgens de laatste peilingen de kiesdrempel van vier procent niet halen. Daarom is het volgens Lövin tijd om nieuwe thema’s aan te boren en daar horen volgens haar ook nieuwe gezichten bij.
…..Nederland kan en moet meer invloed uitoefenen op het Europese defensiebeleid. De discussie hierover in Nederland wordt nauwelijks gevoerd en gaat nog te veel uit van een Amerikaanse rol. Frankrijk doet het veel beter. Dat zegt de IOB, de interne evaluatiedienst van het ministerie van Buitenlandse Zaken in een rapport. Nederland zegt te veel nee tegen alles en heeft te weinig een eigen visie. Lees het rapport hier.
ce teapa v-ati luat :))))))))
…..Ophef in Roemenië om deze video. Een bekende You Tuber maakte een filmpje over een aanrijding waar hij betrokken was. Binnen een paar uur was het groot nieuws in het land. Alleen het filmpje was, zoals hij zelf zegt, nogal knullig in elkaar gezet. Fakenieuws dus. Lees hier zijn verhaal.
…..Vindt de Europese Commissie dat er te weinig lessen in het Fries zijn. Gemiddeld 45 minuten per week is te weinig. Ook vorig jaar had Brussel kritiek. Lês hjir mear.
…..Is maandag ook de rubriek Brussel bij Nacht op NPO radio 1 weer terug. Tijn Sadée en Sander van Hoorn bespreken rond half twaalf op welke politici we moeten letten en wat de onderwerpen zijn, waar we nu nog niet van gehoord hebben, die het nieuwe politieke seizoen gaan beheersen.
Deze nieuwsbrief kwam tot stand met medewerking van Sander van Hoorn, Rop Zoutberg, Mustafa Marghadi, Gerard van den Broek, Mitra Nazar, Conny Keessen, Rolien Créton, Tim de Wit, Judith van de Hulsbeek, Frank Renout, Wouter Zwart, Arjan Noorlander, Tijn Sadée, Saskia Dekkers en Thomas Spekschoor.
Hoe vond je deze editie?
Als je deze nieuwsbrief niet meer wilt ontvangen, dan kun je je hier afmelden.
Als deze nieuwsbrief doorgestuurd is en je wilt je aanmelden, klik dan hier.
Gemaakt door Brussel Inside met Revue.