Bekijk profielpagina

Brussel Inside - De sancties en het moeras

Revue
 
 

Brussel Inside

30 mei · Editie #184 · Bekijk online

Elke week houden redacteur Aïda Brands, haar collega's van Bureau Brussel en Europese correspondenten je op de hoogte van wat er speelt, gaat spelen of zou moeten spelen in de Europese Unie.


Brussel leek begin deze week boven zichzelf uit te stijgen om aan het eind van de week dan toch weer te verzanden in een moeras. Mark Rutte liet intussen zien dat hij zijn dagen na het premierschap - als die ooit aanbreken - misschien als vlogger door zal brengen.

Daadkrachtige sancties
Door Sander van Hoorn
Iets meer dan twee uur hadden de regeringsleiders nodig om tot een uitgebreid pakket van sancties te komen voor Wit-Rusland. Ongekend snel voor Europees buitenlands beleid.
De sancties tegen personen worden uitgebreid, er komen gerichte economische sancties en een verbod voor vliegtuigen uit Wit-Rusland om over de EU te vliegen. Een omgekeerd verbod, voor Europese luchtvaartmaatschappijen om over Wit-Rusland te vliegen is ingewikkeld, en dus bleef het bij een oproep van de regeringsleiders. Die had evenwel meteen effect: nog dezelfde avond besloot KLM om dan toch om het land heen te vliegen. En op de diverse apps die vluchtbewegingen monitoren, was meteen duidelijk dat KLM niet de enige was.
Het sluiten van het EU-luchtruim voor Wit-Russische vliegtuigen lijkt misschien een symbolische actie, maar het effect is er meteen. Belavia, de nationale luchtvaartmaatschappij van Wit-Rusland, zag zich genoodzaakt om 20 lijnvluchten naar 17 EU-lidstaten (waaronder Nederland) meteen te staken. Het bedrijf, dat door de coronacrisis al in zwaar weer was geraakt, zal het nu nog moeilijker krijgen
Analisten verwachten dat de Wit-Russische regering bij zal springen, en daarmee is er een direct economisch effect voor de machthebbers. Nog sneller is het effect merkbaar van het omvliegen van luchtvaartmaatschappijen uit EU-lidstaten. Wit-Rusland hanteert een flat fee voor vluchten over het land van € 240 voor kleinere passagiersvliegtuigen tot € 700 voor de A380 Superjumbo. Het lijken relatief kleine bedragen, maar omdat Wit-Rusland op de route ligt voor vluchten tussen Europa en Azië verdiende het land in 2019 € 85 miljoen door het openstellen van het luchtruim. Inkomsten die nu voor het grootste deel verloren gaan.
Luchtvaartmaatschappijen die om Wit-Rusland heen vliegen, zullen dat in de kerosinerekening merken. Voor langeafstandsvluchten zal het effect in verhouding beperkt zijn, maar voor Europese vluchten van, pak hem beet, Athene naar Vilnius, zal er in verhouding verder omgevlogen moeten worden.
Nederland was tijdens de Europese Raad aan het begin van de week een van de pleitbezorgers van gerichte economische sancties. En met succes: ten opzichte van de conceptconclusies die voorafgaand aan de Raad bekend waren, was dit de enige aanvulling. Premier Rutte had zich er voor ingezet omdat economische sancties juist de staatsbedrijven raken en daarmee de Wit-Russische machthebbers en de mensen direct er omheen.
Minister Kaag van buitenlandse handel zei na een gesprek met de in ballingschap levende oppositieleider Tichanovskaja: “We ontnemen hiermee de regering de middelen om zichzelf in stand te houden”. Maar dat kan ook onbedoelde bijeffecten hebben.
Out of the box sancties
Door Kysia Hekster
Sancties Wit Rusland HD 720p
Laurynas Jonavicius is docent internationale betrekkingen aan de universiteit van Vilnius, gespecialiseerd in de Wit-Russische economie en internationale verhoudingen. Hij verwacht dat de Europese Unie Wit-Russische staatsbedrijven op de sanctielijst zal gaan zetten. Die bedrijven werken als de portemonnee van het regime, bedrijven waarvan de winsten min of meer direct naar Loekasjenko gaan. “Maar”, zegt hij, “helaas zijn sancties op de langere termijn minder effectief dan we soms denken. Wit-Rusland is veel afhankelijker van grote buur Rusland dan van de EU. Bovendien heeft Loekasjenko niets meer te verliezen, hij is al compleet geïsoleerd en is niet bang voor sancties.”
Jonavicius maakt zich ook zorgen dat EU-sancties, hoe gericht ze ook zullen zijn, uiteindelijk toch vooral de burgers in Wit-Rusland zullen treffen. “Neem de beslissing van de EU-leiders dat luchtvaartmaatschappij Belavia niet meer op Europese luchthavens mag landen. Voor mensen die bang zijn voor het regime van Loekasjenko was het vliegtuig eigenlijk de enige manier om het land te ontvluchten. Door die mogelijkheid af te snijden, zitten ze nu vast in Wit-Rusland.” Over land kan je eigenlijk alleen naar Rusland. “Of neem de economische sancties, tegen staatsbedrijven. Loekasjenko krijgt minder geld binnen. Het regime is zo wreed, dat ze de gederfde inkomsten op de bevolking zullen verhalen, dus die zullen daaronder lijden. Dat is een groot dilemma.”
Hij roept de EU-leiders op out of the box te denken, om creatief te zijn. “De kaping van het vliegtuig afgelopen zondag was onverwacht, het Westen moet proberen met gelijke munt terug te betalen, door onverwachte sancties te treffen, hoewel dat makkelijker gezegd dan gedaan is. Daarom is het belangrijk dat politici en experts die echt weten hoe de economie in Wit-Rusland draait bij elkaar gaan zitten, om asymmetrische sancties te kunnen nemen, maatregelen die onverwacht zijn, zodat het regime zich er niet op kan voorbereiden.”
De Europese Commissie werkt nu op verzoek van de lidstaten de sancties uit. Als daar verder geen discussie over is, kunnen ze de komende weken van kracht worden.
Wit-Rusland valt in Europa overal buiten
De zorg is dat Wit-Rusland nu nog meer in de armen van Rusland gedreven wordt. Wit-Rusland hoort eigenlijk alleen geografisch bij Europa, is goed te zien op deze op deze afbeelding waarop in kaart is gebracht welke deelverzamelingen er in Europa bestaan.
NOS
NOS
Er zijn meer deelverzamelingen denkbaar: welke landen vormen de Europese Economische Zone? Welke landen zitten in het voorportaal van de EU?
En er zijn ook nog meer vragen voor op een zondagmiddag - eindelijk in de tuin. Staat het Verenigd Koninkrijk hier na de Brexit op de juiste plaats? Waarom valt Vaticaanstad (VA) bijna overal buiten en waarom is Kosovo geen lid van de Raad van Europa? Hoort Kazachstan er eigenlijk niet bij in dit plaatje? Waarom hoort Estland bij de club van landen die overal in zit en de andere Baltische staten niet?
EU-landbouwoverleg is ‘één grote clusterf*ck’
Door Aïda Brands
Deze week zou het gebeuren: de lidstaten, het Parlement en de Commissie zouden een akkoord bereiken over een nieuw Gemeenschappelijk Landbouwbeleid (GLB) - de grootste pot met geld die er in de EU te verdelen is. Dagen werd er met elkaar gesproken in deze driehoeksonderhandeling - de ‘super-jumbo-triloog’. Maar ze kwamen er niet uit. De verduurzamingsambities van de Commissie en het Parlement gaan veel lidstaten te ver.
 Volgens Bert-Jan Ruissen (SGP), onderhandelaar namens het Europees Parlement, waren ze het over het merendeel inmiddels wel eens, maar zoals altijd ging het om die laatste punten.
“Donderdag was iedereen nog optimistisch”, zegt Ruissen, maar vrijdagochtend ging het mis. De meningen verschillen over wat er precies verkeerd is gegaan tijdens de onderhandelingen. Portugal (roulerend voorzitter van de Europese Raad) nam de regie niet op zich, oordeelt een betrokkene en het resulteerde in ‘één grote clusterfuck’. Want er ging meer mis.
De Raad deed een compromisvoorstel dat het minder groene ambities had dan een eerder voorstel, terwijl het Parlement juist meer wilde. Het creëerde frustratie en wrok waardoor de bereidheid om tot een compromis te komen als sneeuw voor de zon verdween. Een compromis zou die dag niet bereikt worden.
Wrevel is er ook over de houding van Eurocommissaris Janusz Wojciechowski. Volgens verschillende diplomaten zou hij tijdens de onderhandelingen te veel op de hand zijn geweest van het Parlement. Want waarom citeert een Eurocommissaris in het heetst van de strijd een Europarlementariër?
Zelfs de geretweete Europarlementariër zei vrijdag dat ‘de rol als bemiddelaar door de Commissie verbeterd kan worden’. Het weerhield de Eurocommissaris er niet van nogmaals olie op het vuur te gooien. Vrijdag retweette hij de Italiaanse Europarlementariër Herbert Dorfmann die zich beklaagde over de lidstaten die te weinig aan verduurzaming zouden willen doen.
Net als zijn Italiaanse collega is Europarlementariër Bas Eickhout (GroenLinks) van mening dat de lidstaten veel te star zijn gebleven. “Ik werd er gewoon zwaar depressief van. Je krijgt een compromis dat politiek werkt, maar in de praktijk weinig verandert. En bovendien stuur je de boeren het bos in met een een enorme bureaucratie.”
Iedereen is het erover eens dat het goed is dat de gesprekken zijn uitgesteld. Alle partijen willen even op adem komen en zich herbezinnen. Ook is vrijwel iedereen het er over eens dat er een akkoord gaat komen. De grote vraag is wanneer. Al jaren wordt er gesproken over een nieuw GLB. Het Commissievoorstel waar op dit moment over gesproken wordt, stamt uit 2018. Het huidige GLB loopt eind 2022 af. Ruissen hoopt er snel uit te komen zodat de boeren genoeg tijd hebben om te kunnen anticiperen op nieuwe regels. 
Maar de Groenen hebben geen haast. “Al duren de onderhandelingen nog tot het einde van dit jaar dan hebben we nog altijd een jaar voor de implementatie”, zegt Eickhout. Het GLB kan door uitstel ook groener worden, denkt hij, want als Duitse Groenen straks de verkiezing winnen, dan zal er in de Raad in ieder geval vanuit Duitsland een groenere wind waaien.
De driehoeksgesprekken tussen Parlement, Raad en Commissie gaan in juni verder.
Ruttes Eurotopvlog
Premier Rutte timmert aan de weg als vlogger. Inmiddels weten we dat dat pad ook kan leiden tot de presentatie van het Eurovisie Songfestival. Maar zo lang hij nog premier is en af en toe in Brussel vertoeft, biedt hij een aardig inkijkje in zijn bewegingen rond een Eurotop. Het ‘balkon voor de rokers’ lijkt uit te kijken op het kantoor waar de NOS in Brussel gevestigd is. Wij proberen natuurlijk de exacte plaats te geolocaten en de richtmicrofoons zijn besteld!
Op de agenda van komende week
  • Dinsdag is de EU klaar voor de zomervakantie. Dat wil zeggen: technisch is het dan klaar voor het EU Digitaal Corona Certificaat. De test met een groot aantal lidstaten om het certificaat af te geven en aan grenzen te scannen is dan afgerond. NOS op 3 bekijkt waar u naartoe kunt. En wij bekeken hoe dat certificaat eigenlijk werkt:
Corona reispas explainer
  • Ook op dinsdag begint Věra Jourová officieel in haar functie als openbaar aanklager van de EU. Zij zal met haar Europees Openbaar Ministerie vanaf dat moment strafrechtelijk onderzoek verrichten naar zaken die de ‘EU-begroting schaden’.
 
  • Donderdag krijgen achter het stuur slapende vrachtwagenchauffeurs een wake-upcall. Uit een onderzoek van de vakbond European Transport Workers Federatio blijkt dat een kwart van de chauffeurs weleens achter het stuur in slaap sukkelt, met vele ongelukken tot gevolg.
Deze nieuwsbrief kwam tot stand met medewerking van Sander van Hoorn, Kysia Hekster en Tijn Sadée. 
Vond je deze editie leuk?
Als je deze nieuwsbrief niet meer wilt ontvangen, dan kun je je hier afmelden.
Als deze nieuwsbrief doorgestuurd is en je wilt je aanmelden, klik dan hier.
Gemaakt door Aïda Brands met Revue.