Bekijk profielpagina

Brussel Inside - De Russische splijtzwam

Revue
 
Het wereldbeeld lijkt redelijk overzichtelijk dit weekend. De EU-leiders staan achter de vergeldingsa
 

Brussel Inside

15 april · Editie #31 · Bekijk online
Europa is in beweging, maar wat speelt er echt? Bert van Slooten van NOS Bureau Europa verzamelt iedere week, samen met zijn collega’s in de Europese hoofdsteden, de scherpe analyses en hardnekkige geruchten.

Het wereldbeeld lijkt redelijk overzichtelijk dit weekend. De EU-leiders staan achter de vergeldingsaanval die Frankrijk, Groot-Brittannië en de Verenigde Staten hebben uitgevoerd in Syrië. 
Maar is die solidariteit wel zo stevig? In landen als Bulgarije en Griekenland wordt getwijfeld en ook Italië wil liever niet meedoen. De nieuwe regering, waar nu over gesproken wordt, is veel vriendelijker voor Rusland, de grootste bondgenoot van Syrië, dan de vorige. En dan zijn er nog verkiezingen op de Balkan in Montenegro. De vraag daar is simpel: kies je voor de EU of kies je voor Rusland.


Italië is verlamd
Getroffen gebouw na luchtaanval in Syrië
Italië is in verwarring. Normaal gesproken maken de Amerikanen gebruik van de Italiaanse bases voor een aanval in Syrië, maar de politiek twijfelt. De oude regering wil steunen, maar durft niet en de nieuwe regering is nog niet volledig aan de macht en kan daarom de sympathie voor Rusland nog niet van de daken schreeuwen. NOS-correspondent Mustafi Marghadi over de opvallende stilte in Italië. 
De verkiezingen werken verlammend.  Matteo Salvini van de Lega Nord, was pertinent tegen, en noemde de redenen voor de aanval zelfs fake news.
Matteo Salvini
Notizie false per sganciare altre bombe? Basta guerre, grazie! https://t.co/mRXxnEANLR
12:33 PM - 11 Apr 2018
Salvini vindt zich een bondgenoot van Rusland. Ook de Vijfsterrenbeweging, de andere winnaar van de verkiezingen, was geen fan van de aanval maar erkende dat het vanuit de NAVO-verantwoordelijkheid de bondgenoten toch moest steunen.
Berlusconi, de derde pijler van een mogelijk nieuwe regering, die Poetin ooit een dekbed gaf met een foto van hen tweeën, vond dat hij maar eens wijselijk zijn mond moest houden. Alleen de huidige regeringspartij PD (Sociaal Democraten) steunde de actie onomwonden.
Italië kijkt vooral naar zich zelf
En zo blijkt dat zelfs in tijden van internationale spanning een groot deel van de Italiaanse politiek toch vooral met zichzelf bezig is. En president Mattarella heeft daar schoon genoeg van. Want ook na de tweede verkenningsronde om een regering te vormen, lopen de gesprekken muurvast.
Het is een groot pokerspel. De Vijfsterrenbeweging wil niet met Berlusconi samenwerken. De Lega Nord wil de rechtse coalitie intact houden en niet zonder hem in een regering. Het is een pijnlijke situatie voor Berlusconi, want hij is het niet gewend om een speelbal te zijn. Hij was juist altijd de spelverdeler. Die frustratie is te zien in deze hilarische persconferentie van de rechtse coalitie. Matteo Salvini van de Lega is daarvan de leider, maar als een soort poppenspeler probeert Berlusconi met handbewegingen te doen alsof het allemaal zijn plan is.
Al met al een warrig beeld vanuit Italië en volgens president Mattarella kan Italië zich dat niet permitteren. Na de opnieuw mislukte gesprekken wil hij vaart maken. Hij zal begin deze week een informateur aanstellen. Ongebruikelijk in Italië maar niet zeldzaam. Die zal de gespannen sfeer tussen de partijen wat moeten los masseren, zodat Italië in deze woelige tijden snel een kabinet heeft dat daadkrachtige beslissingen kan nemen. Maar dat zal wel een kabinet worden dat een stuk vriendelijker voor Rusland wil zijn dan het huidige.
Slaan de Russen toe in Montenegro?
De twee kandidaten in Montenegro
De Russen zinnen op wraak, maar de mooiste wraak zou een overwinning bij de verkiezingen in Montenegro vandaag voor de Russisch gezinde oppositie zijn. 
Want vandaag kiezen de Montenegrijnen een nieuwe president. De verkiezingen worden gezien als test voor waar de loyaliteit van de Montenegrijnen ligt: in het westen of in Moskou.  NOS-correspondent Mitra Nazar over belangrijke verkiezingen.
Het gaat tussen de pro Russische en anti-NAVO-kandidaat Mladen Bojanic en de man die al meer dan een kwart eeuw de politiek van Montenegro domineert: Milo Djukanovic. 
Milo Djukanovic heeft nog nooit een verkiezing verloren. Hij wordt gezien als de man die Montenegro op de Europese koers moet houden, als degene die Montenegro uit de Russische invloedssfeer moet trekken. 
Veel Montenegrijnen weten niet beter dan dat Milo Djukanovic (nu 56 jaar) de leider van hun land is. Hij was net 27 toen hij in 1991 voor het eerst aan het hoofd van het Montenegrijnse parlement kwam te staan. De jongste leider van een deelrepubliek in voormalig Joegoslavië, dat toen op het punt stond uiteen te vallen middels een bloedige oorlog. 
Hij loodste Montenegro relatief ongeschonden door de oorlog heen. Hij was er toen Montenegro in 2006 onafhankelijk werd van Servië, en toen Montenegro vorig jaar lid werd van de NAVO, was Milo er nog steeds.
Niet van onbesproken gedrag
Het imago van Djukanovic is allesbehalve smetteloos. Al decennia wordt hij in verband gebracht met georganiseerde misdaadgroepen. Hij werd door Italiaanse aanklagers verdacht van betrokkenheid bij grootschalige sigarettensmokkel in de jaren negentig. In Montenegro wordt hij beschuldigd van het inperken van mediavrijheid, en ervan beticht achter aanslagen op onafhankelijke journalisten te zitten. Regerings-kritische organisaties bestempelen Djukanovic als een corrupte en autoritaire leider die geen tegenspraak duldt.
Zijn tegenstander is dus Mladen Bojanic, een door de meeste oppositiepartijen gesteunde onafhankelijke kandidaat. In tegenstelling tot Djukanovic’ pro-westerse politiek, volgt Bojanic een pro-Russische en anti-NAVO-lijn. De grootste oppositiepartij die achter Bojanic staat, is de partij Democratisch Front (DF)
Die partij demonstreerde veelvuldig tegen Montenegro’s toetreding tot de NAVO waarbij met Russische vlaggen werd gezwaaid. Twee partijleiders staan terecht voor betrokkenheid bij een vermoedelijke couppoging en het beramen van een moordaanslag op Djukanovic tijdens de parlementsverkiezingen in 2016.
Niet veel bewijs, wel verdenkingen
Op de dag van de verkiezingen in oktober 2016 maakte de Montenegrijnse politie bekend dat een moordaanslag op -toen premier- Djukanovic was verijdeld. Er zou een coup zijn beraamd, met medewerking van de Russische veiligheidsdiensten, met als doel Montenegro af te houden van het aanstaande NAVO-lidmaatschap. Hoewel bewijs voor Russische betrokkenheid nihil is, wordt de couppoging beschouwd als een poging van de Russen om Montenegro binnen de Russische invloedssfeer te houden.
De relatie tussen Rusland en Montenegro is diepgeworteld, en stamt al uit de tijd van Peter de Grote. Een reeks Montenegrijnse prinsessen trouwden met prinsen van de Russische tsarenfamilie Romanov. 
Nu klinkt het Russisch vooral in de zomer op de stranden aan de Adriatische kust. Een kwart van alle toeristen in Montenegro komt uit Rusland. Badplaats Budva wordt in de volksmond Moskou aan zee genoemd. Russische investeerders bouwen al jaren appartementencomplexen aan de kostbare kust. En ook een grote aluminiumfabriek in de hoofdstad Podgorica is in handen van een Russische oligarch.
Montenegro lid van de EU?
De Russische buitenlandminister Lavrov noemde NAVO-toetreding van Balkanlanden in 2014 “een grote fout” en een “provocatie”. In juni 2017 trad Montenegro desondanks officieel toe tot de NAVO. Het land deed mee aan de EU-sancties tegen Rusland vanwege de oorlog in Oekraïne, en na de Skripal-vergiftiging besloot Montenegro in navolging van andere Europese landen een Russische diplomaat het land uit te zetten.
Uit een peiling van eind vorig jaar blijkt dat ruim de helft van de Montenegrijnen niet blij is met dat NAVO-lidmaatschap. De reden voor velen is de herinnering aan de NAVO-bombardementen in 1999 op het Joegoslavië van Slobodan Milosevic, waar Montenegro toen nog deel van uitmaakte.
Toch gaat de pro-NAVO-kandidaat Djukanovic in de laatste peilingen flink aan kop. De voorspellingen zijn zo gunstig dat hij wel eens meer dan vijftig procent van de stemmen kan halen, waardoor een tweede ronde niet nodig is.
Hij trekt vooral stemmers vanwege zijn houding over de EU. Ruim 80 procent van de Montenegrijnen wil namelijk lid worden van de Europese Unie. Montenegro en Servië zijn de twee landen die zich volgens het laatste rapport van de Europese Commissie mogelijk binnen acht jaar bij de EU kunnen aansluiten.
“Vandaag staat Montenegro in de deuropening van Europa,” sprak Djukanovic zijn supporters deze week toe tijdens een verkiezingsbijeenkomst. “De tijd is aangebroken om af te maken waar we twintig jaar geleden aan zijn begonnen.”
De scheiding gaat gewoon verder
De Duitse minister van Buitenlandse Zaken
En dan de brexit. Ondanks alle spanningen in de wereld gaat de scheiding tussen de EU en Groot-Brittannië gewoon door. En dus wordt er deze week in Brussel gesproken tussen de onderhandelaars Davis en Barnier over wat de overgangsfase is gaan heten. De fase waarin de Britten nog steeds alle EU-regels moeten overnemen, maar er niks meer over te zeggen hebben.
Het moet vooral gaan over de komende handelsrelatie, maar voordat daar voluit over kan worden gesproken wil de EU dat er een oplossing komt voor het Ierse probleem. Woensdag staat het grensgeschil op de agenda. 
Sunday, Bloody Sunday
De nieuwe Duitse minister van Buitenlandse zaken Heiko Maas bracht deze week een bezoek aan Dublin waar hij ondubbelzinnig liet weten achter de Ieren te staan. 
“Er komt geen harde grens tussen Ierland en Noord-Ierland”, aldus de Duitse minister.
Hij haalde daarbij de Ierse band U2 aan:  “De tijd van Sunday Bloody Sunday mag nooit meer terugkomen.”
De Britten hoopten nog steeds dat de EU akkoord gaat met een technologisch slimme grens tussen Ierland en Noord-Ierland, maar vooralsnog lijkt Brussel, dat gesteund door de andere 27 EU-landen, niet van plan. 
De Britten willen deze week vaart maken en snel over de handelsrelatie spreken, die ontstaat tussen de EU en Groot-Brittannië als de brexit eenmaal een feit is. Maar Barnier heeft niet zoveel haast. Hij wil eerst afspraken over wat voor soort handelsrelatie de twee blokken willen. Pas daarna kunnen er -bijna regel voor regel - afspraken worden gemaakt. 
Woensdag aan het eind van de dag is er een persconferentie. 
Wij zijn sterk
Eén van de gevolgen van brexit is dat de statistieken, die dagelijks worden geproduceerd door Eurostat, het Europese CBS, er heel anders gaan uitzien. De cijferaars van de EU kregen veel verzoeken om de cijfers aan te passen. Statistieken zonder de Britten. Zo zijn er opeens andere gemiddelden voor de economische groei in de EU, huizenprijzen, regionale ontwikkeling en de handel.
Grote vraag: doen we het beter met of zonder de Britten. Daar hebben Britse politici wel een antwoord op. 
John Flack, Brits conservatief parlementslid: “We zien nu pas goed hoe zwak de Europese economie is zonder Groot-Brittannië. De EU moet bang zijn voor de brexit, niet wij.”
Deze week publiceerde Eurostat ook cijfers over het aantal Britten dat een andere Europese nationaliteit heeft aangevraagd. Dat aantal was fors gestegen. Tot verdriet van de Britse media wilden de meeste Duitsers worden. Zweden komt op de tweede plaats
Steek de vinger maar op
Kanshebber Lagarde met de man die erover gaat: president Macron
Het is wikken en wegen op dit moment voor de Europese politici. Wie steekt z'n vinger op om voorzitter van de Europese Commissie te willen worden? Wordt het Christine Lagarde de huidige topvrouw van het IMF, brexitonderhandelaar Barnier, verwezenlijkt Pierre Moscovici (nu eurocommissaris) z'n droom of wordt het iemand als Dalia Grybauskaitė, de huidige president van Litouwen of toch de droomkandidaat van de Franse president Macron, de huidige commissaris Vestager?  Maar ook Frans Timmermans weegt zijn kansen en op de achtergrond zoemt nog steeds de naam van Mark Rutte.
Het meest aannemelijk is nog steeds dat een christendemocraat de opvolger van Jüncker gaat worden, na mei volgend jaar. De christendemocratische EVP wordt naar verwachting na de verkiezingen de grootste en kan zodoende haar kandidaat naar voren schuiven. 
De spelregels
Die kandidaat wordt dit najaar benoemd op een congres in Helsinki. De spelregels zijn simpel:

  1. De kandidaat moet lid zijn van een christendemocratische partij die bij de EVP is aangesloten.
  2. Alleen de nationale voorzitter of partijsecretaris kan de kandidaat voordragen.
  3. Een kandidaat moet de steun hebben van maximaal twee andere partijen.
Dat laatste is gedaan om te voorkomen dat er voortijdig een lobby op gang komt en een strijd om voor de verkiezing al zoveel mogelijk andere partijen (landen) aan jouw kandidaat te binden. 
Vanaf 6 september kunnen kandidaten zich aanmelden. De sluitingstermijn is 17 oktober. Een dag later is het eerste debat tussen de kandidaten, waarna de top van de partij met een aanbeveling komt, waar het congres in Helsinki op 8 november kiest wie de spitsenkandidaat wordt en dus de belangrijkste kanshebber om Jüncker op te volgen. 
Uiteindelijk stemt het Europees Parlement na de verkiezingen van mei 2019 over de nieuwe voorzitter van de Europese Commissie, maar daarna moeten de EU-regeringsleiders dat voorstel ook nog goedkeuren.  
Kiesdrempel ligt Vlaamse Belgen zwaar op de maag
De komende verkiezingen werpen dus hun schaduw alvast vooruit. Maar voordat we naar de stembus kunnen moet de kieswet nog worden gewijzigd. Over het aantal zetels dat elk land krijgt, is een aantal weken geleden al overeenstemming bereikt, maar er is meer dat gewijzigd moet worden. De ministers van Buitenlandse Zaken moeten komende week ja zeggen tegen de andere veranderingen.
Het gaat om meest kleine zaken, zoals een logo van de Europese partij waartoe men behoort. GroenLinks mag dan een logo van de Groenen op het stembiljet zetten. Het CDA een plaatje van de Europese Volkspartij en D66 en de VVD het logo van Alde (de Europese liberalen).
Verder moeten de kandidaten voor het parlement ongeveer gelijktijdig bekend worden. De kandidaatstelling heet dat. En er wordt strenger opgetreden tegen het zogenoemd dubbel stemmen. Bij vorige verkiezingen konden mensen met een dubbele nationaliteit in meerdere landen hun stem uitbrengen. In Nederland is dat dubbel stemmen strafbaar.
En dan is er nog de kiesdrempel. Daar is lang over gesteggeld. Vooral Duitsland wilde een kiesdrempel, omdat het land ook bij landelijke- en regionale verkiezingen met kiesdrempels werkt. Uiteindelijk is er een compromis gesloten. Nederland verzet zich niet tegen de kiesdrempel, omdat die alleen geldt voor landen die 35 zetels of meer hebben in het Europees Parlement. 
Maar de Vlaamse nationalisten van de N-VA verzetten zich heftig tegen deze bepaling en weigeren vooralsnog akkoord te gaan met een kiesdrempel, ook al zou die niet gaan gelden voor België. 
Sander Loones N-VA: “Met een kiesdrempel zouden interessante democratische stemmen uit het Europees Parlement verdwijnen. En ja, N-VA is ook ooit klein geweest en we zijn dat nog helemaal niet vergeten.”
Een lidstaat kan dat perfect zelf doen aldus de N-VA, daar hoeft Europa zich niet mee te bemoeien. Wat de Vlaamse nationalisten dwars zit is dat ze al maanden bot vangen als het om de Catalaanse kwestie gaat. Maar als Duitsland een probleem heeft, komt de oplossing opeens wel uit Europa.
Sander Loones
N-VA blokkeert EU verkiezingen? Natuurlijk niet juist. Interne kwesties moeten nationaal worden opgelost, en niet Europees, klinkt het steeds voor Catalonië. Wel dan ook voor Duitsland dat zo’n kiesdrempel zelf kan invoeren als ze dat willen M’n reactie: https://t.co/rb0XOFA4qt https://t.co/pm9eBnYOxh
9:00 AM - 11 Apr 2018
Europese uitleveringsverzoeken onder druk
Carles Puigdemont tijdens campagne voor referendum - Foto Rop Zoutberg
Duitsland heeft trouwens hele andere problemen met Catalonië. Oud-premier Carles Puigdemont is aangehouden en wacht af of hij wordt uitgeleverd. Onze man in Madrid Rop Zoutberg over de Spaanse pogingen om Puigdemont voor jaren achter de tralies te krijgen. 
Hoewel officieel geen details naar buiten zijn gebracht, proberen Spaanse en Duitse openbare aanklagers Carles Puigdemont alsnog voor rebellie aan Spanje uit te leveren. Tijdens een ontmoeting bij het agentschap Eurojust in Den Haag overhandigden de Spanjaarden hun Duitse collega’s deze week nieuwe bewijzen tegen Puigdemont.
Nieuwe poging
De Duitse aanklagers gaan nu proberen dat de rechtbank van Sleeswijk-Holstein Puigdemont behalve corruptie ook rebellie ten laste legt. Puigdemont werd in het noorden van Duitsland aangehouden na een internationaal aanhoudingsbevel van het hooggerechtshof in Madrid. Ze beschouwen Puigdemont als de spin in het web van het onafhankelijkheidsreferendum van vorig jaar. In eerste instantie besloot het Duitse hof Puigdemont echter alleen voor corruptie over te leveren.
Het juridische probleem is dat de Spanjaarden daardoor Puigdemont niet óók voor rebellie mogen vervolgen. Dat heeft flinke consequenties bij een celstraf: in het geval van rebellie en opruiing gaat het om vijftien tot vijfentwintig jaar. Een veroordeling voor corruptie zit rond acht jaar cel.
Het fundament
Het is zeer ongewoon dat tussen EU-lidstaten problemen zijn over de overdracht van verdachten, zegt de Spaanse rechter José Pérez Gómez van de juristenvereniging AJFV. Gómez begrijpt slecht dat de Duitse justitie niet blindelings het zogenaamde Eurojust-verzoek om uitlevering volgde, en de zaak-Puigdemont nu buiten Spanje juridisch wordt uit gepluisd.
Spaanse rechter: “De Europese afspraken over uitlevering is gebaseerd op vertrouwen. We gaan er met elkaar vanuit dat in de EU-lidstaten rechtbanken gelijkwaardig opereren. Dat is fundamenteel voor de werking van het systeem. Een uitlevering werkt haast altijd automatisch, zonder dat er vragen worden gesteld.”
In 2016 kwamen bij de Nationale Rechtbank in Spanje bijna achthonderd verzoeken tot uitlevering aan andere lidstaten binnen. Het merendeel van deze verzoeken kwam uit Roemenië (202), Duitsland (105) en Frankrijk (100). In bijna alle gevallen kwam het tot uitlevering, hoewel geen cijfers bekend zijn over het aantal afgewezen verzoeken, zo weet de krant El País.
De felle vervolging van de organisatoren van het referendum is niet overdreven, vindt Gómez. 
“Je hebt het over een groep Catalanen die in een democratisch land moedwillig de regels van de Spaanse grondwet braken. Ze namen het recht in eigen hand. Dat maakt de zaak zo uitzonderlijk.”
En verder deze week
Komen morgen de ministers van Buitenlandse Zaken in Luxemburg bij elkaar, waar ze het vooral zullen hebben over Syrië en de bommen die dit weekend zijn afgevuurd. Vooral de Fransen willen een stevige veroordeling van de gifgas aanval door de Syriërs. Donderdag komt trouwens de baas van de NAVO Jens Stoltenberg op bezoek in Nederland. 
Dinsdag spreekt de Franse president in Straatsburg het Europees Parlement toe. Het parlement probeert om elke maand een premier zijn visie te laten uiteenzetten over de EU. De afgelopen keren was er weinig belangstelling van de Europarlementariërs voor de speech, maar de verwachting is dat Macron dinsdagochtend wel een volle zaal trekt.
Macron bezoekt donderdag Duitsland om het te hebben over de verbouwing van de eurozone. Het gevoel in Duitsland is trouwens dat het een steeds kleinere verbouwing gaat worden. Lees dit stuk van Carsten Brzeski.
Het parlement rondt deze week ook de perikelen rondom de benoeming van topambtenaar Selmayr af. De verwachting is dat een motie met de vraag om de hele procedure opnieuw te doen, het niet gaat halen.  
Maandagavond vanuit Luxemburg een Brussel bij Nacht op de radio met Arjan Noorlander.
Deze nieuwsbrief kwam tot stand met medewerking van Sander van Hoorn, Rop Zoutberg, Mustafa Marghadi, Jeroen Wollaars, Beau Heimensen, Mitra Nazar, Conny Keessen, Rolien Créton, Tim de Wit, Frank Renout, Arjan Noorlander, Tijn Sadée, Jade van Doornik, Hans Brom en Thomas Spekschoor.

Hoe vond je deze editie?
Als je deze nieuwsbrief niet meer wilt ontvangen, dan kun je je hier afmelden.
Als deze nieuwsbrief doorgestuurd is en je wilt je aanmelden, klik dan hier.
Gemaakt door Brussel Inside met Revue.