Bekijk profielpagina

Brussel Inside - De kans van Frans

Revue
 
De kansen van Frans Timmermans om de eerste Nederlandse voorzitter van de Europese Commissie te worde
 

Brussel Inside

30 juni · Editie #98 · Bekijk online
De nieuwe Europese Commissie is begonnen. Klimaat, geld, migratie en geopolitiek vormen de hoofdmoot van de nieuwe ploeg. En of ze het in Brussel (en Londen) willen of niet: de brexit-discussie is nog lang niet voorbij. Bert van Slooten van NOS Bureau Europa verzamelt samen met zijn collega’s in Europese hoofdsteden de scherpe analyses en hardnekkige geruchten.

De kansen van Frans Timmermans om de eerste Nederlandse voorzitter van de Europese Commissie te worden, zijn opeens bijzonder groot. Ja, Sicco Mansholt, ook PvdA, was in 1972 ook voorzitter, maar dat was tijdelijk (zeven maanden) omdat de voorzitter was vertrokken.
Vandaag moeten de christendemocraten formeel besluiten of ze hun kandidaat Weber laten vallen en accepteren dat Timmermans wel een meerderheid heeft in het parlement. Probleem is nog wel dat landen als Polen en Hongarije grote moeite hebben met de drammerige Timmermans. Het kan dus ook nog misgaan voor de Nederlander.
Verder aandacht voor de Finnen die vanaf maandag voorzitter zijn van de EU. Ze hebben een zuinig en milieuvriendelijk programma.
En je kan ze al nauwelijks uit elkaar houden als buitenstaander: de Europese Raad en de Raad van Europa. En nu denken ze ook nog eens anders over sancties tegen Rusland. Een verhaal over opmerkelijk stemgedrag, waarbij Nederlandse politici een hoofdrol spelen.
Blijf ons volgen via @BrusselInside

Wordt het toch Frans?
Frans Timmermans en Margrethe Vestager
Frans Timmermans en Margrethe Vestager
Stoorzenders, zwijgers, op-de-rem-trappers en stugge volhouders. Ze spelen allemaal een rol tijdens de discussie over de opvolging van Jean-Claude Juncker als voorzitter van de Europese Commissie.
De stoorzender…
…komt uit de groene hoek. Philippe Lambert is de voorman van de groene fractie in het Europees Parlement. Hij probeert samen met onder meer Bas Eickhout zo veel mogelijk ‘groene standpunten’ binnen te slepen. De Groenen willen daarbij afrekenbare doelen en voortaan een milieu- en sociale toets als er sprake is van nieuwe plannen.
Lambert praat ook mee over wie de nieuwe voorzitter moet worden van de Commissie. Hij was degene die naar buiten bracht dat in het Parlement niemand de christendemocraat Weber steunt. Op zich klopt het, want Weber heeft geen meerderheid, maar bij de aanhangers van die andere kandidaat - Frans Timmermans - wordt er fijntjes op gewezen dat de uitspraak niet is dat er geen steun is, maar dat gezegd is dat er geen meerderheid is voor Weber.
Het gaat om het voorwoord bij het regeerakkoord. De christendemocraten willen dat erin staat dat de grootste partij de voorzitter (van de nieuwe Europese Commissie) kan leveren, terwijl de andere partijen meer op de lijn zitten dat wel iemand die Spitzenkandidat is geweest voorzitter moet worden. Dat hoeft dan niet per se de leider van de grootste fractie te zijn, maar wel iemand die een meerderheid heeft in het parlement.
Zwijgen
Door de verschillen van mening zo naar buiten te brengen, fungeert Lambert als stoorzender, zo is de mening van verschillende politici uit de andere partijen. Bij de sociaaldemocraten hebben ze de afgelopen weken de zwijg-en-laat-de-bal-het-werk-doen-tactiek gekozen. Frans Timmermans was niet echt zichtbaar. Door zijn omgeving werd gezegd dat hij druk bezig was om zijn werk als eurocommissaris weer op te pakken. Er was veel achterstallig onderhoud na de verkiezingscampagne, zo luidde de verklaring. En wanneer hij toevallig journalisten tegen het lijf liep, vertelde hij dat hij wel degelijk bereikbaar is en dat iedereen hem kan bellen. Hier is Timmermans te zien bij een bijeenkomst van zijn politieke familie.
De telefoon is kennelijk de laatste dagen niet meer genoeg, want hij laat zich vlak voor de EU-top zien in z'n eigen sociaaldemocratische fractie, praat met de andere fracties en probeert zo zijn kansen om alsnog voorzitter van de Commissie te worden, te vergroten.
Zwijgen helpt niet meer, er moet gepraat worden.
De remmer van dienst
De Franse president Macron blijft vierkant tegen het hele idee van de spitzenkandidaten. Hij weigert om akkoord te gaan met Weber, Timmermans of Vestager. Na afloop van de vorige top verklaarde hij dat het systeem van spitzenkandidaten dood is. En een nieuwe voorzitter die niet de steun heeft van de Franse president is voor iedereen in Brussel ondenkbaar.
Macron wil daarom dat de leiders zondag met een nieuwe naam op de proppen komen. In een trein in Japan op weg naar de top van G20-leiders waarschuwde hij alvast:
“Als we geen besluit nemen is dat een gevaar voor de Europese instituties”
Ondertussen remt de Duitse bondskanselier aan de andere kant. Deze week was er topoverleg in Berlijn met zowel de CDA, de CSU als met de voorzitter van de Europese christendemocratische partij de EVP. Conclusie is: we houden vast aan onze man Manfred Weber.
En als aan alle kanten geremd wordt, kan Macron gelijk krijgen en staat binnen de kortste keren de trein stil.
De stugge volhouder
Manfred Weber geeft ondertussen niet op. Hij is al op bezoek geweest in verschillende hoofdsteden om steun te verwerven bij de leiders die zondagavond en -nacht over hem vergaderen. Hij heeft, natuurlijk, steun vanuit Duitsland en is in de eindfase (voor de top) druk bezig om ook in het parlement steun te verwerven.
Zo af en toe gaat het mis, zoals afgelopen week bij de onderhandelingen over een regeerakkoord. De onderhandelaars zaten op een van de bovenste verdiepingen van het Europees Parlement in een bloedhete zaal, rond etenstijd, te praten en het diner kwam maar niet op tafel, vertelt een betrokkene. Het bleek een foutje, maar de geruchten dat het een onderhandelingstactiek was om de boel onder druk te zetten, waren niet van de lucht.
Ook Weber nam trouwens de afgelopen weken geen rechtstreeks contact om met de andere fractievoorzitters in het parlement, zo luidt de klacht. Hij was druk bezig met het organiseren van steun bij de leiders en niet in het parlement, waar hij uiteindelijk gekozen moet worden. Maar in Osaka schijnt dan toch het doek voor hem gevallen te zijn. Lees hier het verhaal uit Die Welt.
Vandaag (zondag) bespreken de fractievoorzitters vanaf twaalf uur de politieke situatie met Donald Tusk, de voorzitter van de Europese Raad. Daarna gaat iedereen zich in eigen kring met de eigen politieke familie beraden, waarna de leiders vanaf 18.00 uur gaan vergaderen. En de verwachting is dat het wel eens tot diep in de nacht kan gaan duren.
Nog een nieuwe voorzitter
De Finnen gaan het zuinig aan doen tijdens hun voorzitterschap van de EU. Gewoon kraanwater, niet dat fancy gedoe met plastic flesjes. Niet al teveel vliegen, geen aparte grootse openingsceremonie en vooral niet te veel bijeenkomsten in Helsinki.
Extra informele topontmoetingen van de EU-leiders, zoals recentelijk nog in Sibiu of eerder in Salzburg en Bratislava zijn niet aan de orde. De Finnen willen zoveel mogelijk zaken in Brussel afhandelen. In de begroting staan 3000 vluchten naar de EU-hoofdstad ingeboekt. Een toename van duizend vluchten. Meer mogen het er niet worden.
In totaal besparen de Finnen ettelijke miljoenen euro’s op deze manier. De kosten van het voorzitterschap moeten zo lager uitvallen dan de vorige keren.
  • 1999 totale kosten 84 miljoen.
  • 2006 totale kosten 90 miljoen.
  • 2019 geraamde kosten 70 miljoen euro.
Roemenië, de huidige voorzitter, heeft bijna 80 miljoen euro aan het EU-voorzitterschap uitgegeven.
Dat heeft, zo werd bij de presentatie van de plannen nadrukkelijk gezegd, niets te maken met de volksaard. “Finnen zijn beleefd, maar denken wel aan het milieu.”
Voor de gasten zijn er dit keer niet de gebruikelijke cadeautjes. Vaak worden paraplu’s met logo’s van het voorzitterschap weggeven, kladblokken, pennen en tassen. Niks van dit alles bij de Finnen. Het geld dat daarmee wordt bespaard gebruikt de kersverse voorzitter van de EU om de ecologische voetafdruk van het voorzitterschap te verkleinen.
“We zullen geen openingsevenement hebben met EU-leiders. We willen erop wijzen dat de EU deeluitmaakt van het dagelijks leven en daarom ook verband houdt met de gebeurtenissen van jongeren en kinderen,” zegt een Finse woordvoerder. 
Het gebruikelijke concert, het culturele deel waarmee de nieuwe voorzitter altijd het beste beentje voorzet, is ook geschrapt. De EU-functionarissen krijgen later dit jaar in Brussel een concert, als het Helsinki Philharmonic Orchestra toch in de stad is.
De officiële start van het nieuwe voorzitterschap vindt plaats met lokale voorstellingen in Finland, waarbij ook het milieu in de vorm van jurken van gerecycled plastic centraal staat.
De belangrijkste besparingen worden echter bereikt door het aantal vergaderingen drastisch te verminderen. Er worden meer videoconferenties gehouden. Ter vergelijking: buurland Estland hield een paar jaar geleden tijdens het voorzitterschap 275 vergaderingen in eigen land. De Finnen hebben er vooralsnog slechts 130 op de rol staan.
Zelfs het logo (elke voorzitter heeft een eigen logo) wordt gerecycled.
Raad of Raad?
De Raad van Europa
De Raad van Europa
Nog even terug naar de basisvraag. Wat is het verschil tussen de Europese Raad en de Raad van Europa? Mendeltje van Keulen van de Haagse Hogeschool legt uit dat het niet alleen over andere bevoegdheden gaat, maar ook over andere politieke keuzes.
Het is een klassieke vraag en deze week erg actueel. In de Europese Raad stemde de Nederlandse regering voor verlenging van de Europese sancties tegen Rusland. In de Raad van Europa moet het land juist blijven meedoen, vond minister Blok tijdens een recente top in Helsinki. Wat zegt dat over het verschil tussen de twee organisaties?
Ook de Nederlandse delegatie van zeven Eerste- en Tweede Kamerleden voelde het dilemma. Kon Rusland na jaren afwezigheid terugkeren in de Raad van Europa?
Ja, want dan kan het politiek en juridisch weer aangesproken worden, zeggen veel mensenrechtenorganisaties. Anderen vonden dat het land blijvend gestraft moet worden voor het bezetten van een deel van een buurland. Dat zou wel gevolgen hebben voor de contributies, en dus de ondersteuning van de Raad van Europa. 
Het besluit moest worden genomen door de vergadering - de parlementaire assemblee - van de 70 jaar oude mensenrechtenclub. Zij vergaderden in Straatsburg een week lang tussen woedende betogers. Veel sprekers die het niet met elkaar eens waren. Die vooral geopolitieke spanning vertaalde zich in een moeras van amendementen en politici die eindeloos aan het spreken waren (fillibusteren).
Uiteindelijk stemde het CDA verdeeld. Van de zeven Nederlandse Kamerleden stemden vijf voor terugkeer van Rusland. Uiteindelijk stemde een meerderheid van de plenaire vergadering voor het toelaten van de achttien Russische parlementariërs. Een aantal van die politici staan trouwens op de EU-sanctielijst. Na de stemming verlieten politici uit de Baltische Staten samen met de Georgiërs en Oekraïners woedend de zaal. 
En de Europese Raad dan?
In de Europese Unie ging het er veel kalmer aan toe. Het kabinet zag geen enkele aanleiding tot verlichting van de sancties tegen Rusland en de Europawoordvoerders maakten daar ook weinig woorden aan vuil. Een regering, een parlement, twee Europese fora, twee standpunten. Hoe kan dat? Georgië en Oekraïne zijn niet eens lid van de EU, maar krijgen daar wel meer steun. Volgens critici is de verklaring ernstiger. Rusland zou erin zijn geslaagd de Raad van Europa van 47 lidstaten te verdelen met politieke en financiële chantage. Dat is Rusland bij de EU nog niet gelukt. Voor de MH17-nabestaanden, die de volksvertegenwoordigers (waar ook in Europa) opriepen om Rusland te straffen, is het in elk geval moeilijk te begrijpen.
Leden van de Raad van Europa
Nederland heeft zeven leden in de Raad van Europa en zeven plaatsvervangers. Hier de hele lijst. En deze leden waren aanwezig:
  • Pieter Omtzigt CDA (tegen opnieuw lid worden Rusland)
  • Petra Stienen D66 (tegen opnieuw lid worden Rusland)
  • Reina de Bruin VVD (voor opnieuw lid worden Rusland
  • Mat van Erven VVD (voor opnieuw lid worden Rusland)
  • Ria Oomen CDA (voor opnieuw lid worden Rusland)
  • Tiny Kox SP (voor opnieuw lid worden Rusland)
  • Henk Overbeek (voor opnieuw lid worden Rusland)
Een waarschuwing
Premier Rutte met voormalig secretaris-generaal Ban Ki-moon (rechts) en de Chinese premier  Li Keqiang tijdens het bezoek van Rutte aan China
Premier Rutte met voormalig secretaris-generaal Ban Ki-moon (rechts) en de Chinese premier Li Keqiang tijdens het bezoek van Rutte aan China
Het moet allemaal wat strategischer als het over China gaat. Soms open, soms gesloten. Dat is het advies van de Adviesraad Internationale Vraagstukken. In de nieuwe Europese Commissie moet een nieuwe Raad voor economie en veiligheid komen onder leiding van een vicevoorzitter waar de keuzes moeten worden gemaakt. Als China geld voor wegen op tafel legt moet de EU dat in sommige gevallen zelf betalen, zodat landen minder afhankelijk worden van China. Dat geldt ook voor techniek die de Chinezen leveren en omgekeerd moet er zorgvuldig naar met name wapenexport uit de EU richting China worden gekeken.
Het rapport is verder een waarschuwing voor de politiek. Mooie woorden over het terugdringen van de Chinese en Russische invloed op de Balkan hebben weinig waarde als gelijktijdig wordt besloten dat onderhandelingen met landen als Albanië en Noord-Macedonië over lidmaatschap van de EU niet mogen beginnen.
Overigens niet alleen Nederland eet van twee walletjes. De Italianen hielden zich deze week niet aan de afspraak in de EU om op de Franse kandidaat Catherine Geslain-Lanéelle, die directeur-generaal van de FAO (de Wereldvoedselorganisatie) wilde worden, te stemmen. In plaats daarvan stemde de Italianen op de Chinese kanidaat Qu Dongyu die uiteindelijk ook won. Officieel ontkennen de Italianen, maar volgens diplomaten verzaakte de regering van premier Conte omdat er ook gesprekken worden gevoerd met China over aantrekkelijke investeringen in Italië.
En verder
Is er nog een verkozen lid van het EP die zijn zetel niet kan innemen. Vorige week hadden we het al over Puigdemont en de Catalanen, maar ook één van de gekozen politici van de Griekse partij Gouden Dageraad zal deze week in Straatsburg zijn plek niet innemen.
Het gaat om Yiannis Lagos. Hij mag niet zonder toestemming van de Griekse autoriteiten het land verlaten. Lagos staat terecht vanwege zijn betrokkenheid bij de moord in 2013 op rapper Pavlos Fyssas en mag zolang de rechtszaak loopt Griekenland niet verlaten.
We zien deze week overal hittekaarten van Europa, maar het is ondertussen in verschillende landen dan ook al vakantietijd. Hier een aardig overzicht over hoelang de zomervakanties op de scholen in de diverse landen van de EU zijn.
En is er dus maandagavond weer een nieuwe Brussel bij Nacht. Deze keer met Sander van Hoorn vanuit Straatsburg. De oude parlementariërs nemen maandag afscheid, de nieuwe worden dinsdagochtend benoemd. En woensdag kiezen de nieuwe politici hun voorzitter.
Zoals het er nu voor staat, wordt dat Manfred Weber. Frans Timmermans wordt dan voorzitter van de Europese Commissie en de derde spitzenkandidaat, Margrethe Vestager, gewoon commissaris. Volgende week kunnen we met de wijsheid van dan grondig analyseren waarom dit een goede of hele slechte voorspelling is.
Deze nieuwsbrief kwam tot stand met medewerking van Sander van Hoorn, Rop Zoutberg, Mustafa Marghadi, Mitra Nazar, Conny Keessen, Rolien Créton, Tim de Wit, Judith van de Hulsbeek, Frank Renout, Wouter Zwart, Arjan Noorlander, Tijn Sadée, en Thomas Spekschoor
Hoe vond je deze editie?
Als je deze nieuwsbrief niet meer wilt ontvangen, dan kun je je hier afmelden.
Als deze nieuwsbrief doorgestuurd is en je wilt je aanmelden, klik dan hier.
Gemaakt door Brussel Inside met Revue.