Bekijk profielpagina

Brussel Inside - De grote drie

Revue
 
Binnen 24 uur was de zaak uiteindelijk beklonken. Op maandagmiddag werd ze gevraagd en op dinsdagmidd
 

Brussel Inside

7 juli · Editie #99 · Bekijk online
De strijd om de topbanen in de EU is bijna afgerond. Wie worden de nieuwe commissarissen? De brexit komt eraan en het gevecht over de verdeling van het geld - de nieuwe begroting - gaat beginnen. Bert van Slooten van NOS Bureau Europa verzamelt samen met zijn collega’s in Europese hoofdsteden de scherpe analyses en hardnekkige geruchten.

Binnen 24 uur was de zaak uiteindelijk beklonken. Op maandagmiddag werd ze gevraagd en op dinsdagmiddag was de voordracht een feit. Ursula von der Leyen wordt, als ze ook door het parlement goedgekeurd wordt, de komende vijf jaar voorzitter van de Europese Commissie.
Niks geen spitzenkandidat, geen Timmermans, Weber of Vestager, gewoon bijna ouderwets een benoeming uit de hoge hoed. Ushi zoals ze in Duitsland wordt genoemd gaat het doen.
In de nieuwsbrief de machten en krachten die voor deze benoeming hebben gezorgd. De toezeggingen die zijn gedaan om iedereen tevreden te stellen (en dat zijn er heel veel). En de eerste kennismaking met de nieuwe grote drie in de EU: Von der Leyen, Michel en Lagarde.
Blijf ons volgen @BrusselInside

De nieuwe realiteit
De filmposter is aangepast. In de hoofdrol Ursula von der Leyen
De voordracht van Ursula von der Leyen als nieuwe voorzitter van de Europese Commissie is een aaneenschakeling van verkeerde inschattingen, pogingen tot machtspolitiek, eigen belang en ‘oude politiek’ geworden. Met als uiteindelijke conclusie dat de verhoudingen in de Europese Unie echt aan het veranderen zijn. Een zelfbewuster Oost-Europa, dat nu nog alleen een benoeming heeft tegengehouden, maar waar ze zich niet zomaar alles laten zeggen. En een grotere rol voor met name Zuid-Europa aangestuurd vanuit Parijs.
Sinds het brexit referendum (alweer drie jaar geleden) waarschuwen diplomaten dat de machtsverhoudingen in de EU veranderen. Nederland heeft op financieel economisch gebied daar de Hanzeliga tegenover gezet om toch nog enige invloed te houden. Polen, Hongarije, Tsjechië en Slowakije hebben sinds geruime tijd de zogenoemde Visegrad groep. En de premiers van die landen hadden de afgelopen weken maar één missie het dwarsbomen van hun grootste kwelgeest, Frans Timmermans.
“Op zich konden we die wel hebben”, zegt premier Rutte terugkijkend op de top. Maar de Visegrad-landen stonden niet alleen en hadden steun van onder meer Italië en werden daardoor een belangrijke factor.
Zuid Europa
Het toenemend zelfbewustzijn van het Iberisch schiereiland was al eerder zichtbaar. De Portugese minister van Financiën Centeno is gekozen als opvolger van Jeroen Dijsselbloem tot voorzitter van de eurogroep. De Spaanse minister Luis de Guindos werd eerder dit jaar benoemd tot vice-voorzitter bij de ECB en nu krijgt de Spanjaard Josep Borell dan de topbaan van chef buitenlandbeleid van de EU. 
Met name Spanje wil zich meer bemoeien met de Europese Unie. De vorige premier Rajoy hield zich vaak afzijdig tijdens de besprekingen, sprak ook geen Engels, maar de huidige leider Sanchez is bijzonder actief. Hij zat in het onderhandelingsteam namens de sociaaldemocraten die probeerden een nieuwe voorzitter voor de commissie te vinden. Samen overigens met de Portugese premier Costa.
En er zijn uitstekende relaties met de Franse president Macron.
Soazig de la Moissonnière🇫🇷📷
30/06/2019 - Bureau France, Conseil Européen, Bruxelles.

©Soazig de la Moissonnière/Présidence de la République https://t.co/yqS7y4kWhe
4:05 PM - 1 Jul 2019
De man die de oplossing bedacht, die met de naam van Von der Leyen op de proppen kwam en de man die een dramatische foto liet twitteren tijdens de nachtelijke onderhandelingen.
Hoe nu verder?
Over een week moet het Europees Parlement stemmen over Ursula von der Leyen. In de eurotaal wordt ze al VDL genoemd. De spanning wordt in de wandelgangen van het Europees Parlement flink opgebouwd. Bij de sociaaldemocraten zijn de druiven zuur en zullen een groot aantal politici tegen haar benoeming stemmen. De top van de partij wil nog wel wat toezeggingen over in ieder geval een keiharde aanpak van landen die een loopje nemen met de rechtsstaat, zoals Polen en Hongarije. Maar bij de top leeft ook het besef dat als je het compromis in de waagschaal stelt het er niet per se beter van wordt.
Bij de christendemocraten accepteren ze de nieuwe voorzitter, ook al omdat hun kandidaat Manfred Weber het opgegeven heeft. De liberalen (ReNew) hebben maar één wens: een nieuw systeem het liefst met transnationale lijsten. Waarschijnlijk gaat hun oude leider Guy Verhofstadt de komende maanden een speciale commissie leiden om met nieuwe plannen en gedachten te komen, want zo is de analyse geen enkele kiezer zal nog geloven dat de spitzenkandidat de volgende keer ook echt de voorzitter van de nieuwe Europese Commissie wordt.
De Groenen, ook nodig om aan een meerderheid te komen, blijven voorlopig tegen en zeggen tegen iedereen die het horen wil dat het nog geen gelopen race is. Morgen (maandag) bezoekt Von der Leyen die fractie en dan zal de fractie vooral toezeggingen op klimaatgebied willen horen.
Bas Eickhout Groen Links: “Het is Europa op z'n slechtst. Europa in achterkamertjes.”
Teleurstelling
Straatsburg politieke reacties
De analyses in het Europees parlement over wat er mis is gegaan en waarom het spitzenkandidaten-systeem het niet heeft gered lopen uiteen. De belangrijkste is dat de grote politieke partijen het niet over één naam eens konden worden, waardoor er ruimte ontstond voor de regeringsleiders om met een eigen kandidaat te komen. En op het moment dat Weber (die voorzitter van het parlement kon worden) en Timmermans (dan voorzitter van de Commissie) het wel eens werden, was het te laat.
Blijft over de teleurstelling. Kijk naar een sfeerverslag met veel interviews dat we deze week in Straatsburg maakten.
Een paar uitspraken .
Derk Jan Eppink (Forum voor Democratie): “Het was een slecht toneelstuk.”
Paul Tang (PvdA): “De Europese democratie staat op het spel.”
Esther de Lange (CDA): “We moeten niet weer de donkerte laten winnen.”
Wensen en toezeggingen
Onderhandelingen gaan altijd gepaard met geven en nemen. Steun in ruil voor een gunst. De Europarlementariërs proberen dat, maar verschillende regeringsleiders hebben met potlood ook afspraken gemaakt over de verdeling van de nieuwe Europese Commissie.
Zo willen de Grieken in de volgende commissie opnieuw graag een Eurocommissaris die zich bezig houdt met migratie. Op dit moment is de Griek Dimitris Avramopoulos daar verantwoordelijk voor. De vraag is of de nieuwe Griekse regering (zie verderop in de nieuwsbrief) aan die afspraak vasthoudt, want in de Griekse media verschijnen ook berichten dat er belangstelling is voor de post van commissaris van Energie.
De Italianen willen een van de vicevoorzitters leveren en het liefst de commissaris Mededinging, de opvolger dus van Vestager. Het is de bedoeling dat Lega (van Salvini) een kandidaat aanwijst.
Parijs heeft belangstelling voor de post van Klimaat en volgens de geruchtenmachine zou Pascal Canfin, net gekozen als Europarlementariër voor de partij van Macron een belangrijke kandidaat zijn. Hij heeft een verleden bij het wereld natuur fonds.
Kroatië heeft belangstelling voor de post Regionale Ontwikkeling en Bulgarije wil heel graag dat Mariya Gabriel zich ook in de komende periode bezig blijft houden met Digitale Economie.
Slovenië wil graag de commissaris die zich met uitbreiding bezig houdt leveren. Die plek wordt nu bezet door Oostenrijk.
En het Verenigd Koninkrijk zal zolang het nog lid is van de EU de huidige commissaris Julian King naar Brussel sturen. Maar als alles volgen plan gaat stappen de Britten er op 31 oktober uit, terwijl de nieuwe Commissie op 1 november begint.
Daar is Ushi
Manfred Weber en Ursula von der Leyen
Ineens was ze daar. Aus dem Hut gezaubert, als een duveltje uit een doosje, de Duitse Defensieminister Ursula Von der Leyen in de running voor de hoogste post in Brussel. Judith van de Hulsbeek over Ushi, zoals de Duitsers haar - soms goed bedoeld, soms neerbuigend - noemen, en de vraag of ze de Europese Unie aan kan.
Ursula von der Leyen spreekt vloeiend Duits, Engels en Frans. De eerste tweets op haar nieuwe Twitteraccount zijn steeds in die drie talen. Von der Leyen wil maar wat graag laten zien dat ze in Brussel thuishoort, dat ze overtuigd Europeaan is. En daar twijfelt ook eigenlijk niemand aan. 
De liefde voor de EU kreeg Von der Leyen met de paplepel ingegoten. De eerste twaalf jaren van haar leven woonde ze in Brussel. Haar vader werkte op hoge posities bij de voorloper van de huidige EU. In die tijd bouwde ze een ‘levenslange innerlijke liefde op voor het fenomeen Europa’, zoals ze het zelf later omschreef. Die liefde liet ze later ook meermaals zien, onder meer door als minister van Defensie onvermoeibaar te pleiten voor meer samenwerking tussen de Europese legers. 
Maar ook in moeilijke tijden nam ze het voor de EU op. In 2011 tijdens de Eurocrisis zocht ze naar mogelijkheden om de zuidelijke EU-landen te helpen met hun schulden en ging daarmee tegen de gevreesde minister van Financiën Schäuble in.
Ze waarschuwde herhaaldelijk voor een uiteenvallen van de Unie. Ze deed er zelfs een schepje bovenop: ‘Een Verenigde Staten van Europa’, daar moest het volgens haar heen. 
Ursula von der Leyen
Hallo Europa! Hello Europe! Salut l’Europe! 🇪🇺
3:22 PM - 3 Jul 2019
Ze durft het dus tegen machtige mannen op te nemen, ze staat bekend als een bijtertje en is enorm ambitieus. Die ambitie zie je bijvoorbeeld ook in de enorme snelheid waarmee ze in de Duitse politiek carrière maakte. Pas op haar 42ste ging ze de politiek in (daarvoor werkte ze als gynaecologe en kreeg ze met haar man zeven kinderen, zo kreeg ze haar tweede bijnaam supermama). Binnen de kortste keren was ze minister, eerst van Gezinszaken, daarna Sociale Zaken, om uiteindelijk vijf jaar geleden als eerst vrouw het ministerie van Defensie te leiden. 
Als ze de nieuwe voorzitter wordt, zullen daar niet veel mensen rouwig zijn om haar vertrek. “De zwakste minister van het kabinet”, noemt oud SPD-chef Martin Schulz haar in een -beetje rancuneuze- tweet. Ook al speelt hierbij natuurlijk mee dat hij baalt van de gemiste kans van Timmermans,. En het ministerie van Defensie is een notoir moeilijk ministerie om op te ‘scoren’, maar een klein beetje gelijk heeft hij wel. 
Het ministerie van Defensie is in de vijf jaar onder Von der Leyen vooral in het nieuws geweest met schandalen over geldverspilling, niet functionerend materieel en gesjoemel met miljoenencontracten. Ze maakte zich weinig geliefd bij haar ‘onderdanen’ door na nieuws over extreem-rechtse sympathieën bij een groep militairen, te praten over een algemeen houdingsprobleem. De beloofde Trendwende, meer geld en beter materieel voor de Bundeswehr, waar op alles werd bezuinigd wat maar kon, is tot nu toe nog uitgebleven.  
Kan ze het?
Dit alles heeft haar in Duitsland geen goede reputatie opgeleverd. Uit een enquête van de ARD blijkt dat meer dan de helft van de Duitsers (56%) denkt dat Ursula geen goede EU-chef zal zijn. In eerdere populariteitspolls bungelde ze ook altijd onderaan.
Ook in het Europarlement hoeft ze ook niet te rekenen op steun van al haar landgenoten. Zowel de sociaaldemocraten (16 zetels) als de Groenen (21 zetels) hebben al gezegd tegen Von der Leyen te stemmen. Dat gaat dan minder om haar persoonlijk, maar om de manier waarop ze naar voren is geschoven, volgens de critici ondemocratisch, een schoolvoorbeeld van achterkamertjespolitiek. Lees hier meer over de Duitse reactie op haar voordracht.
Meneer aardappelhoofd
Of de Brusselse banenpuzzel met de voordracht van Von de Leyen nu is opgelost is, blijft dus nog even ongewis. Wat er ook gebeurt in het Europees Parlement, twee puzzelstukje liggen al vast: de parlementsvoorzitter is ook gekozen en die post gaat naar de sociaaldemocraten ( S&D). De Italiaan David-Maria Sassoli hanteert de komende tijd de voorzittershamer.
Ook de Belgische liberaal Charles Michel is zeker van zijn baan als voorzitter van de Europese Raad. Sander van Hoorn van NOS-bureau Europa over de man die op sociale media en in de Engelstalige media regelmatig Monsieur patate of Mister Potato Head wordt genoemd verwijzend naar het figuurtje (meneer aardappelhoofd) uit de Toy Story-films.
Zijn naam stond al langer op de lijstjes, en zo lang Mark Rutte zijn vinger niet op zou steken, leek zijn positie zeker. En dát Rutte zijn vinger niet op zou steken, had hij heel vaak en heel stellig gezegd, maar pas tijdens de marathontop werd duidelijk dat hij het echt meende. Sterker nog hij heeft de afgelopen maanden hard meegewerkt om Michel op de plek te krijgen.
Met de verkiezing van Michel kan België en de Belgische diplomatie snel over het echec van nog maar een week daarvoor heenstappen. Toen werd de federale minister van Buitenlandse Zaken, Didier Reynders net niet verkozen tot secretaris-generaal van de Raad van Europa .
Reynders was de gedoodverfde winnaar, had alle papieren in huis en de kaarten lagen goed. Misschien wel zo goed dat de Belgische lobby niet in de gaten had dat de Kroatische minister van Buitenlandse Zaken een eindsprint inzette. En dus werd Marija Pejcinovic Buric de nieuwe secretaris-generaal.
De Nederlandse toeschouwer voelde mee met de Belgen. Wij weten met Lubbers en Balkenende hoe het is om het uiteindelijk in de 89e minuut nét niet te worden. Maar dat trauma is België dus bespaard gebleven met de verkiezing van Michel.
Beetje geluk
Michel paste op het juiste moment in de puzzel. Liberaal. Vrij, want aan het hoofd van een demissionaire regering en Belg. Dat laatste geldt in het steeds verdeeldere politieke landschap in Europa als aanbeveling. Hou je België bijeen, dan zal dat met de EU ook wel lukken, zo is de gedachte.
In dat kader was het opmerkelijk dat de Waal Michel alleen door de Vlaamse partijen gefeliciteerd werd. De Waalse partijen, al jaren gefrustreerd dat Michel met zijn Franstalige partij deelnam aan een verder uitsluitend Vlaams kabinet, misgunden de demissionaire premier kennelijk een eervol vertrek uit de Belgische politiek. 
Wanneer Michel de huidige voorzitter Tusk opvolgt, is er waarschijnlijk nog geen nieuwe Belgische federale regering gevormd. De ervaring leert dat formaties daar nogal lang duren, en de huidige lijkt daarop geen uitzondering. In dat geval wordt Michel als demissionair minister-president opgevolgd door de man die eigenlijk hoopte al lang vertrokken te zijn… Didier Reynders. In België krijgt de Europese banencarrousel zo misschien nog een wreed staartje. 
Voor wie een mooie reconstructie wil lezen over de manier waarop Rutte en Macron de Belg Michel op z'n plek hebben gekregen, lees hier het verhaal in de Belgische krant De Tijd.
In de voetsporen van Mario
Christine Lagarde
En dan hebben we nog Christine Lagarde. De afgelopen dagen ging het vooral over de vraag of ze voldoende gekwalificeerd is. Maar wat voor beleid gaat ze voeren als ze eenmaal Mario Draghi is opgevolgd als hoogste baas van de Europese Centrale Bank (ECB)?
Ze steunde Draghi volop in 2012 toen hij beloofde om de euro tegen elke prijs te redden. Ze noemde dat grote beleidssignalen in de goede richting, vooral nadat bleek dat Draghi het niet alleen bij woorden hield, maar obligaties van landen zou opkopen als de rente te hoog opliep.
De maatregelen van de ECB om de deflatie die langzaam begon te ontstaan, de kop in te drukken, konden rekenen op grote steun van Lagarde. Meteen na de aankondiging liet ze weten de maatregelen om de inflatie aan te wakkeren voluit steunde. “We verwelkomen de maatregelen”.
En ook de invoering van de negatieve rente, waarbij banken geld moeten betalen als ze dat bij de ECB willen stallen, kan rekenen op support van Lagarde. “Zonder negatieve rente zouden we er veel slechter aan toe zijn geweest.”
Lees hier meer over Lagarde. En dit is het verhaal van de NOS. Klik hier.
Geen blije gezichten in Italië
Wie het duidelijkst achter het net viste bij de benoemingen was Italië. Mustafa Marghadi over de misrekeningen.
“Maar de nieuwe parlementsvoorzitter David Sassoli is toch echt een Italiaan” hoor ik u zeggen? Maar Sassoli is lid van de Partito Democratico. De aartsvijand van beide regeringspartijen in Italië, en daarmee exact de Italiaan die ze in de populistische regering in Rome liever niet aan de top zagen.
De strategische keuzes van Italië lijken in alle opzichten slecht uitgepakt te hebben. Eerst zette minister Salvini druk op zijn premier om niet achter “de Nederlandse socialist Timmermans” te staan. Mede door het verzet van Conte werd er met alle poppetjes geschoven. Conte wilde het liefst een vrouw als Commissie-voorzitter en dat kwam er ook van. Een Duitse. 
Het is ook een vrouw die de Italiaan Draghi bij de ECB gaat vervangen. Een Franse. En zo is politiek en financieel de Frans-Duitse as hersteld. Iets waar ze in Italië juist een grondige hekel hebben. De Italiaanse pers ziet dit als een keiharde nederlaag voor de regering. Een teken dat het schisma tussen Italië en Europa steeds groter wordt.
Het einde van Tsipras
Vandaag gaan Griekse kiezers voor het eerst in bijna vier jaar naar de stembus voor nationale verkiezingen. En het ziet ernaar dat zij gaan stemmen voor een wisseling van de macht. De huidige linkse premier Alexis Tsipras zal waarschijnlijk worden opgevolgd door de liberaal-conservatieve Kyriakos Mitsotakis. Conny Keessen over de wisseling van de macht in Griekenland.
Alexis Tsipras had gehoopt zijn termijn tot oktober vol te maken. Maar bij de Europese en lokale verkiezingen eind mei leed zijn partij Syriza een verrassend zware nederlaag. En dus kon hij niet anders dan vervroegde verkiezingen uit te schrijven.
In elk interview, in elke toespraak de afgelopen weken probeert Tsipras nog het tij te keren.
“Wij hebben gedaan wat onze voorgangers niet konden”.
Dat wil zeggen een einde maken aan de noodkredieten, dat gebeurde vorig jaar augustus.
Maar daar lijken de Grieken geen boodschap aan te hebben. De opiniepeilingen geven aan dat de voorsprong van de conservatieve oppositiepartij Nieuwe Demokratie nog steeds ongeveer 10 procent is sinds de verkiezingen in mei.
Waarom verliest Tsipras?
Aristidis Hatzis, rechtenprofessor en politiek commentator zegt dat het komt door Noord-Macedonië en de belastingen. “Het zijn de kiezers uit de middenklasse die hem nu in de steek laten.” Juist die middenklasse hielp Tsipras in 2015 aan de macht, diep teleurgesteld door de gevestigde partijen, de conservatieven en socialisten. De jonge radicaal- linkse politicus beloofde nee te zeggen tegen de kredietverleners en een eind te maken aan de bezuinigingen. Wat volgde was een hectische periode, waarin Griekenland bijna uit de Eurozone viel. Grieken massaal geld van hun rekeningen haalden, banken sloten en vervolgens kapitaalrestricties werden ingevoerd.
Is de rol van links nu uitgespeeld?
Nee, Syriza, de partij van Tsipras mag dan bij de verkiezingen gaan verliezen, ze zal de tweede partij in Griekenland blijven. Van een radicaal-linkse beweging heeft Tsipras die omgevormd tot een gematigde linkse partij, die ook centrum-linkse kiezers trekt.
De meeste peilingen geven aan dat een absolute meerderheid in het verschiet ligt voor de conservatieven, dus meer dan 150 zetels in het 300 zetels tellende parlement. “Hoe groot die wordt hangt voornamelijk af van hoeveel kleine partijen de 3% drempel halen “ zegt Aristidis Hatzis” de extreem-rechtse Gouden Dageraad zal dat waarschijnlijk halen. Een nieuwe ultranationalistische partij en de partij van Varoufakis, de oud minister van Financiën hangen rond de grens.”
En misschien speelt de opkomst een rol. Want zelden worden verkiezingen in Griekenland in de zomer gehouden.
En verder
Nemen de spanningen over de bootvluchtelingen toe. De vluchtelingen kunnen niet terug naar Libië, zijn niet welkom in Italië en zorgen voor diplomatieke ruzies tussen Italië en Duitsland en Nederland. Lees en kijk hier naar de actuele reportage van Nieuwsuur.
Zijn de stembussen bij de conservatieven in het Verenigd Koninkrijk open. Wordt het Johnson of Hunt. De leden mogen de komende weken bepalen wie de nieuwe premier wordt.
Is er komende maandag opnieuw een Brussel bij Nacht met het laatste nieuws over de banencarrousel en de pogingen om tot een Europees regeerakkoord te komen. Sander van Hoorn is de verteller van dienst.
Deze nieuwsbrief kwam tot stand met medewerking van Sander van Hoorn, Rop Zoutberg, Hans Burgers, Mustafa Marghadi, Mitra Nazar, Conny Keessen, Rolien Créton, Tim de Wit, Judith van de Hulsbeek, Frank Renout, Wouter Zwart, Arjan Noorlander, Tijn Sadée, en Thomas Spekschoor
Hoe vond je deze editie?
Als je deze nieuwsbrief niet meer wilt ontvangen, dan kun je je hier afmelden.
Als deze nieuwsbrief doorgestuurd is en je wilt je aanmelden, klik dan hier.
Gemaakt door Brussel Inside met Revue.