Bekijk profielpagina

Brussel Inside - De geur van verandering

Revue
 
De geur van verandering hangt in de lucht. Soms gedwongen, zoals met minister Halbe Zijlstra. Of vanw
 

Brussel Inside

18 februari · Editie #23 · Bekijk online
Vanaf donderdag 23 mei zijn er verkiezingen in de Europese Unie. Bert van Slooten van NOS Bureau Europa verzamelt tot die tijd, samen met zijn collega’s in Europese hoofdsteden, de scherpe analyses en hardnekkige geruchten.

De geur van verandering hangt in de lucht. Soms gedwongen, zoals met minister Halbe Zijlstra. Of vanwege voldongen feiten: De brexit. Maar verandering ook vanwege toenemende migratiestromen, waardoor er wetten moeten worden veranderd, zoals in Frankrijk.
Verandering ook wat betreft de leiders van de EU, natuurlijk door verkiezingen, maar ook de top posities worden opnieuw verdeeld de komende tijd.
Om het lente te noemen is iets te vroeg maar er hangt wel een lichte nieuwe geur van verandering in de lucht.

Gezocht nieuwe minister met verstand van Europa
Wie gaat oud-minister Halbe Zijlstra opvolgen?
Het regeringsvliegtuig zou de komende weken geen moment stil moeten staan. Hoofdstad na hoofdstad moet het aan doen op zoek naar steun. Steun bij de Balten, bij de Visegrad-landen, de Iberiërs en Scandinaviërs voor het Nederlandse standpunt. Van Stockholm, naar Madrid, via Vilnius naar Wenen om Nederland een stevige positie te geven in de onderhandelingen over de nieuwe EU die Merkel en Macron voor zich zien. Maar ja, de man die dat regeringsvliegtuig in zou moeten stappen, is deze week plots vertrokken; we moeten toch snel op zoek naar een nieuwe minister van Buitenlandse Zaken. NOS-correspondent Arjan Noorlander over het verhaal uit Den Haag en de gevolgen daarvan in Brussel. 
Halbe Zijlstra maakte een veelbelovende Europese start de eerste maanden van zijn ministerschap. Hij maakte indruk bij zijn ambtenaren door zijn toegankelijkheid en kennis van zaken. Diplomaten zijn moeilijk enthousiast te krijgen over de kwaliteit van politici, daar kijken ze toch een beetje op neer, maar met Zijlstra zagen ze het wel zitten. Ook op de journalisten maakte hij een goede eerste indruk, veel beter dan zijn collega Hoekstra van Financiën die uitstraalt weinig zin te hebben om naar Brussel te komen. Maar het was dus van korte duur.
De stormram
Tegen de zomer wil de Europese Raad (de regeringsleiders) de eerste lijnen uit gaan zetten over het nieuwe Europa. Er moet een ander migratiebeleid komen, nieuwe afspraken op economisch en financieel gebied, sociaal beleid, meer democratie en als klap op de vuurpijl de begroting voor de komende jaren die moet worden vastgesteld. Als een klein landje als Nederland daar invloed op wil hebben, zal er nu gelobbyd moeten worden. De komende weken zullen de coalities worden gesmeed om het op te nemen tegen de Frans-Duitse stormram. Zeker nu de Britten zich buitenspel hebben gezet moet Nederland op zoek naar nieuwe vrienden in alle windstreken.
Tijdens de formatie was er even sprake van dat er een aparte staatssecretaris voor Europese Zaken zou komen, juist om de handen vrij te hebben om dit intensieve lobbytraject af te reizen. Die staatssecretaris kwam er niet, mede omdat Zijlstra de belangrijke Europese klus wel zag zitten. 
Premier Rutte zegt dat hij weken nodig heeft om een goede nieuwe minister te zoeken. Dat betekent dat het lobbyen de komende weken stilstaat of hij moet zelf tijd vrijmaken heel Europa door te gaan. Maandag bezoekt de premier de Duitse bondskanselier Merkel, maar met de agenda van Rutte lijkt het logischer om toch maar wat meer haast te maken met het vinden van een nieuwe minister, anders zal onze invloed op de Frans-Duitse as verdampen.
Een tip voor de vacaturetekst; veel ervaring in de Europese besluitvorming is een pre, nee, een must.
De zes speechen-tour
Premier May in München
In Groot-Brittannië geen wissel van ministers, terwijl het voor de hand ligt om nou eindelijk eens een kant te kiezen. Hard of zacht, wat wil de regering van premier May? Het Britse kabinet kiest er voor om het nog eens te gaan uitleggen, zodat iedereen in Groot-Brittannië en daar buiten het snapt. Toespraken, speeches van Boris tot Theresa en dan moet het voor eens en altijd duidelijk zijn. Tim de Wit onze man in Londen over de zes speechen-tour.
Met een serie toespraken wil de Britse regering het initiatief weer naar zich toetrekken in de brexit-onderhandelingen. Aan het einde van de serie moet premier Theresa May ook haar kaarten op tafel leggen over wat voor soort brexit de Britten nou eigenlijk willen.
Europol cruciaal
Gisteren sprak May de Veiligheidsconferentie in München toe. Met veel hoogwaardigheidsbekleders en veiligheidsexperts in de zaal liet ze blijken dat ze ook na brexit wil samenwerken met de EU op veiligheidsgebied. Met name de terreurdreiging blijft immers een grensoverschrijdend probleem waarin samenwerking cruciaal is, zei ze.
May wil bijvoorbeeld graag deel blijven uitmaken van Europol, het Het Europees aanhoudings- of arrestatiebevel (EAB) en ze wil ook inlichtingen blijven delen met andere veiligheidsdiensten van EU-landen. Het probleem is alleen dat al deze EU-onderdelen onder toezicht staan van het Europese Hof van Justitie. En dat is nou net waar veel brexit-aanhangers in de Conservatieve partij van af willen. Zij zien elke vorm van toezicht van een EU-instituut als onbespreekbaar.
Troefkaart
Tegelijk is dat voor de Brusselse hoofdonderhandelaar Michel Barnier in principe ook geen optie. Hij zei al eerder dat de logische consequentie van brexit is dat de Britten ook geen onderdeel meer kunnen uitmaken van Europol. Barnier zal daarom geen zin hebben om te onderhandelen over een apart akkoord op veiligheidsgebied.
Maar May weet dat juist veiligheid één van haar troefkaarten is. De Britten hebben binnen de NAVO het op één na grootste defensiebudget en ook de Britse inlichtingendiensten staan hoog aangeschreven. May hoopt daarom dat een veiligheidsdeal haar speelruimte geeft om ook een goede handelsdeal voor elkaar te krijgen.
Premier May:  “We moeten pragmatisch zijn en flexibel. We kunnen niet de veiligheid van onze burgers riskeren uit ideologisch gedreven motieven.”
En daarbij is wat May betreft een beperkte rol van het Europese Hof van Justitie op veiligheidsgebied zeker bespreekbaar.
Tom Newton Dunn
Big moment. The pinkening of May’s red lines begins. https://t.co/kBB4r6LdMG
3:57 PM - 17 Feb 2018
Voorstanders van een zachte Brexit zijn daarom blij met May’s verhaal in München. Ze had immers tot nu toe elke vorm van toezicht van het Europese Hof uitgesloten. “Haar rode lijnen beginnen wat roze te worden”, waarschuwde Tom Newton Dunn, politiek verslaggever van The Sun op Twitter. 
Labour-prominent Yvette Cooper: “Ik hoop dat de premier hieraan vasthoudt. Dat kan bepalend zijn in het bereiken van een uiteindelijk akkoord.”
Boris Johnson had het eerder in de week in zijn speech over hoop en geen grond voor angst.  Verder spreken nog onder anderen David Davis, de brexit-onderhandelaar en Liam Fox van Handel.  Aan het eind van de zes speechen tournee, trekt het kabinet zich terug op de hei en dan komt er een helder brexit-standpunt uit. Tenminste dat is het voornemen. 
Op de schop
President Macron wordt al gezien als de nieuwe Napoleon
De geur van verandering hangt in Frankrijk al bijna een jaar in de lucht. Macron zou alles veranderen. Aan het eind van de week spreekt hij met de andere regeringsleiders over zijn plannen met de Europese democratie, tijdens de EU-top. Hij wil echte Europese partijen en is tegen spitzenkandidaten, oftewel lijstaanvoerders die na de verkiezingen van 2019 bij winst voorzitter van de Europese Commissie kunnen worden. 
Maar voor het zover is, wil hij in eigen land een andere klus klaren. De asielwet moet namelijk op de schop. De details zijn van onze man in Parijs Frank Renout.
In Frankrijk meldden zich vorig jaar meer dan 100.000 asielzoekers: een record. En in Frankrijk zwerven migranten op grote schaal op straat rond: zie de situatie in Calais en ook in en rond Parijs.
Streng en rechtvaardig
Dus werd het tijd om in actie te komen, dacht de regering Macron. Deze week wordt een nieuwe asielwet gepresenteerd. Het officieuze motto is: streng en rechtvaardig – wat overigens opvallend veel doet denken aan die asielwet die ooit in Nederland werd gepresenteerd.
President Macron wil er glashelder over zijn. Migranten die in Frankrijk asiel mogen aanvragen hebben recht op een snelle asielprocedure en een humane opvang. Dat is rechtvaardig, zegt hij. Maar degenen die niet in aanmerking komen voor asiel, zullen worden opgepakt, opgesloten en het land uitgezet. Dat is streng, aldus Macron.
Dat uitzetbeleid ligt echter gevoelig. Het wordt door veel Fransen inhumaan gevonden om mensen op te sluiten die geen strafbaar feit hebben begaan, maar alleen geen recht hebben op asiel. Macron wil die mensen zelfs langer opsluiten. Nu mogen ze nog anderhalve maand in een uitzetcentrum worden vastgehouden, onder de nieuwe wet kan die termijn oplopen tot vier en halve maand.
Het borrelt zelfs in Macrons eigen partij, La République En Marche. 
Kamerlid Sonia Krimi: ,,Uitzetcentra lijken op gevangenissen. Zulke uitzetcentra horen niet thuis in onze republiek.’’
In de centra worden bovendien gezinnen en kinderen opgesloten, wat al bij herhaling werd veroordeeld door het Europees Hof voor de Rechten van de Mens.
President Macron wil streng en rechtvaardig zijn, maar een ‘humaan uitzetbeleid’ lijkt een contradictio in terminis.
Bovendien is er voor Macron en zijn nieuwe wet nog een ander belangrijk obstakel. Migranten die wéten dat ze geen asiel krijgen, of die geen asiel willen in Frankrijk, zullen zich helemaal niet melden bij de autoriteiten. Die zullen op straat blijven zwerven tot ze hun doel bereiken: een leven in de illegaliteit of desnoods een overtocht naar Groot-Brittannië. De vraag is of de president die groep migranten actief zal gaan opsporen om het land uit te zetten. Doet hij dat, dan zal hij al snel als ‘inhumaan’ worden neergezet. Doet hij het niet, dan doet hij zijn eigen beloftes geweld aan.
Stijging aantal verdrinkingsdoden op zee
Om een idee te krijgen van hoeveel vluchtelingen naar de EU komen een paar cijfers van het IOM
Het aantal vluchtelingen dat probeert de Europese Unie te bereiken is de eerste weken van dit jaar afgenomen, vergeleken met diezelfde periode vorig jaar. Waren het in 2017 nog meer dan 12.000 mensen, die met meestal gammele bootjes de oversteek waagden, nu zijn het er iets meer dan 8.000.
Opvallend is wel dat er meer vluchtelingen verdrinken op de Middellandse Zee. Zowel bij de oversteek naar Italië als bij de poging om de Spaanse kust te bereiken.
De cijfers :
  • Land         Aantal vluchtelingen Aantal doden
  • Italië                     4731                       315
  • Griekenland         1729                           0
  • Cyprus                      11                           0
  • Spanje                  1683                         86
Rustig aan met het geld
EU in de ban van euro's
Het duurt nog drie jaar, maar Brussel is nu al opgewonden over de nieuwe begroting. In het jargon MFK geheten. Nog zo'n verandering die in de lucht hangt. De politieke keus die nu voorligt is: gaan we nu al ruzie maken of stellen we dat uit tot de eerste maanden van 2021.
Het gaat om geld, veel geld. Om te beginnen de vraag of we het financiële gat dat de Britten achterlaten, gaan dichten. Londen betaalt ongeveer 21 miljard euro aan de EU, maar daarvan geven ze 8 miljard in eigen land uit. Blijft over een bedrag van 13 miljard. Dat heet strikt formeel een tekort, tenminste als de EU wil blijven doen wat ze nu doet.
Maar de EU wil misschien wel meer doen. Sterker nog de Europese Commissie wil meer geld uitgeven aan onder andere grensbewaking, terrorismebestrijding, maar ook innovatie. Dus moeten er keuzes worden gemaakt, of er moet geld bij.
En daar is Nederland geen voorstander van. Wij willen bezuinigen. Minder geld naar de traditionele sectoren zoals de landbouwfondsen. Bovendien moet er met het geld voor de boeren wat veranderen. Minder inkomensondersteuning, maar meer beloning voor groen investeren. ‘Klimaat gerelateerd’, zo wordt dat in de volksmond van de onderhandelaars genoemd.
Nederland wil ook van de zogenoemde cohesiefondsen af, geld voor arme regio’s ooit bedoeld om echte arme regio’s te helpen, maar nu ook terug te vinden in Flevoland, Groningen en Brabant, waar ze het goed kunnen gebruiken, maar die niet bepaald arm te noemen zijn.
Het motto van Nederland is: Een kleinere EU  = een kleinere begroting.
Daar komt nog bij dat Nederland ooit, onder minister Zalm een korting bedongen heeft op wat we betalen aan Brussel. En die korting, toch bijna een miljard euro, vervalt. Maar zonder die korting moet Nederland, volgens de rekensommen, meer afdragen aan de Brusselse schatkist dan onze grote buur Duitsland. 
Vrijdag gaan de Europese regeringsleiders voor het eerst praten over het geld. Het zijn nog maar verkennende gesprekken, maar al snel komt de vraag op tafel: wanneer moeten we een knoop doorhakken?
Het kabinet neigt naar langzaam aan. Het is nog te vroeg, terwijl vanuit de Commissie op haast wordt aangedrongen. 
Ga nou geen feest vieren
Niet te vroeg juichen dat het goed is
Nog meer geld, maar dan in Griekenland. Het land kan bijna van het Europese geld-infuus af. Nog een paar maanden en de Grieken zijn weer boven Jan. Europees commissaris Moscovici bezocht Athene met een soort goed-nieuws-show. In augustus volgt dan het grote feest als het leen-programma wordt afgerond.
Positieve verhalen, met bijpassende woorden. Het lijkt alsof de discussie over een Grexit lang achter ons ligt. Maar er klinken ook waarschuwingen dat het niet opnieuw feest moet worden op de Olympus. Onder andere uit Nederland.
Nederlandse ambassadeur Veldkamp: “Griekenland staat vrij laag op verschillende economische lijsten. Er is nog te weinig ondernemerschap en Griekenland moet veel concurrerender worden.” 
Stoelendans begonnen
De stoelendans om de top-banen is begonnen
De grootste verandering laat nog wel even op zich wachten, maar werpt wel alvast z'n schaduw vooruit. Mario Draghi moet eind volgend jaar plaatsmaken voor een nieuwe grote chef bij de ECB (Europese Centrale Bank). Van alle posten die er de komende tijd verdeeld worden is dat misschien wel de mooiste. Dit is het lijstje.

  • Vicepresident van de ECB (dit voorjaar)
  • Voorzitter van het Europees Parlement (mei 2019)
  • Voorzitter van de Europese Commissie (mei 2019)
  • Voorzitter van de Europese Raad (juni 2019)
  • President van de ECB (najaar 2019)
En zoals dat gaat in Europa, de posten moeten eerlijk worden verdeeld. Noord, Zuid en Oost ze moeten allemaal een plek krijgen en het liefst allemaal van een andere politieke kleur.
De eerste grote plek, nadat de Eurogroep begin dit jaar al een Portugees als voorzitter kreeg, is de vicepresident van de ECB. Er zijn twee kandidaten. Uit Spanje en Ierland. Deze week was er een hoorzitting in het Europees Parlement en de Spanjaard deed het niet zo goed. Teleurstelling in het land van onze Spanje-correspondent Rop Zoutberg.

Meer vlekken op het blazoen van de Spaanse minister Luis de Guindos, die hapt naar de baan van vicevoorzitter van de Europese Centrale Bank. Guindos lukte het deze week niet de Kamercommissie voor Economische Zaken van het Europees Parlement te overtuigen. Ze zien eigenlijk liever de Ier Philip Lane komen, zegt de commissie van het parlement in een verklaring. Lane is op dit moment voorzitter van de Ierse centrale bank.
Sommige partijen hebben bedenkingen ten aanzien van Guindos, aldus het droge statement, opgesteld door de voorzitter van de commissie, de Italiaan Roberto Gualtieri, zonder erbij te zeggen wat de bezwaren tegen de Spaanse minister verder waren. Ook betreuren de Europarlementariërs plichtmatig dat er geen vrouw was die zich kandidaat stelde voor de post bij de ECB. Daar hebben voornamelijk mannen het voor het zeggen.
Duimpje van Nederland
De afwijzing van Guindos betekent zeker niet dat zijn kansen nu verkeken zijn. De Spanjaard zou kunnen rekenen op de openlijke steun van kleinere landen als Portugal, Malta, Slowakije en Letland. Achter gesloten deuren komen daarbij ook de duimen omhoog van Nederland en Duitsland, weet de krant El Mundo.
Maar zoals het gaat in Brussel is de steun van Duitsland onderdeel van een packagedeal. In ruil voor een ‘ja’ van Angela Merkel verwacht de bondskanselier Spaanse steun voor de kandidaatstelling van Jens Weidmann. De laatste is nu nog voorzitter van de Duitse Bundesbank, maar loopt zich nu al warm om in 2019 Mario Draghi als de grote baas van de ECB te vervangen.
Puinhopen
De vlek op de jas van Guindos is hoe dan ook gemaakt. Die zat er al, nadat de minister zichzelf in Brussel op de borst had geslagen als de man die Spanje op ongekende wijze financieel saneerde.
Minder aandacht had De Guindos voor zijn directeursbaan bij Lehman Brothers. Die had hij uitgerekend in de jaren dat de ondergang van de Amerikaanse investeringsbank het startschot werd van de wereldwijde kredietcrisis. In 2011 volgde Guindos’ aanstelling als de minister van Economische Zaken die Spanje uit de puinhopen moest trekken.
Premier Mariano Rajoy wil geen gezeur en wil zijn minister hoe dan ook op de post bij de ECB krijgen. Te veel mooie Europese posten verdwenen afgelopen jaren naar de broederlanden Portugal en Italië. De bal ligt nu bij de Europese ministers van Financiën, die maandag bij elkaar komen. Om in sporttermen te blijven: Het spel is op de wagen.
Waar gaat het over?
De nieuwe voorzitter van de eurogroep
Aan het eind van de week vergaderen de regeringsleiders weer met elkaar. De Europese Top. Maar wat er besloten wordt en wie op welk moment water in de wijn moet doen, is voor de nationale parlementen vaak een raadsel. Het Nederlandse parlement is het helemaal zat en komt dat morgen (maandag) luidkeels vertellen in Brussel. 
Renske Leijten (SP) en Pieter Omtzigt (CDA) hebben een brief opgesteld namens 26 parlementen met het verzoek om meer openheid.
Renske Leijten (SP):   “We willen weten hoe onderhandelingen verlopen over landbouw, pensioenen of migratiebeleid. Het mag geen black-box zijn. Stukken moeten openbaar worden.” 
De brief met grieven wordt aangeboden aan de voorzitter van de Eurogroep de Portugees Centeno en waarschijnlijk is de voorzitter van de Europese Raad, Donald Tusk er ook bij aanwezig.
Pieter Omtzigt (CDA): “Of je nu vóór of tegen Europa bent, om je werk als nationaal parlement goed te kunnen doen heb je toegang tot stukken nodig en moet je daarover in debat kunnen met elkaar en met kiezers. Anders heb je een niet-functionerende democratie.“

Kijk deze week ook weer naar onze TV rubriek Europa deze week, gemaakt door Jade van Doornik en uitgezonden via NPO-Politiek.  Deze week over de betekenis van oud-premier Lubbers voor Europa en de vergadering van de NAVO-ministers van Defensie in Brussel. Hier vast een voorproefje.
Minister Bijleveld tijdens de NAVO-bijeenkomst - YouTube
En luister maandagavond naar Arjan Noorlander op radio 1. Brussel bij Nacht vanaf ongeveer 23.30 uur.  Dan het maandelijkse gesprek met Frans Timmermans. 
Deze nieuwsbrief kwam tot stand met medewerking van Rop Zoutberg, Mustafa Marghadi, Jeroen Wollaars, Judith van de Hulsbeek, Mitra Nazar, Conny Keessen, Rolien Créton, Tim de Wit, Frank Renout, Arjan Noorlander, Tijn Sadée, Hans Burgers, Hans van Haagen, Jade van Doornik en Thomas Spekschoor.
Hoe vond je deze editie?
Als je deze nieuwsbrief niet meer wilt ontvangen, dan kun je je hier afmelden.
Als deze nieuwsbrief doorgestuurd is en je wilt je aanmelden, klik dan hier.
Gemaakt door Brussel Inside met Revue.