Bekijk profielpagina

Brussel Inside - De geur van crisis

Revue
 
De geur van crisis trekt altijd belangstelling. Het aantal journalisten dat bij de Europese top aanwe
 

Brussel Inside

1 juli · Editie #42 · Bekijk online
Europa is in beweging, maar wat speelt er echt? Bert van Slooten van NOS Bureau Europa verzamelt iedere week, samen met zijn collega’s in de Europese hoofdsteden, de scherpe analyses en hardnekkige geruchten.

De geur van crisis trekt altijd belangstelling. Het aantal journalisten dat bij de Europese top aanwezig was, was enorm. Premier Rutte was langer bezig om de internationale media bij te praten dan dat hij vragen in het Nederlands beantwoordde. 
Het zou dan ook de moeder aller toppen worden, de agenda was overvol met brexit, verbouwing van de eurozone, de migratie en dan hing er als een soort donderwolk het debuut van de nieuwe Italiaanse premier boven de gebouwen, alsmede de dreiging van een politieke crisis in Duitsland. 
Dat waren de grote woorden vooraf, maar wat is er van terecht gekomen, wat is er afgesproken en wie heeft er wat aan? 

Op slot
De Deense leider wreef de slaap uit de ogen, in de perszaal sliepen mensen op tafels en bondskanselier Merkel liet haar hoofd even rusten op de schouder van een andere leider. De vergadering van de EU-leiders deze week was een uitputtingsslag. De conclusies waren uiteindelijk vaag, maar wijzen wel in een nieuwe richting voor de EU.
Europa gaat op slot voor illegale economische migranten. Het smokkelaarsmodel moet koste wat kost worden gebroken en iedereen die helpt om dat model in stand te houden wordt krachtig aangepakt, inclusief de hulporganisaties. 
Donald Tusk: “Dit is de effectiefste manier om het verdienmodel van de smokkelaars te verdienen. Mensen moeten de oversteek niet wagen.”
De regeringsleiders willen het liefst dat vluchtelingen al in Afrika worden opgevangen. De komende tijd moet er één persoon, een soort Barnier (de brexit-onderhandelaar) voor Afrika komen, die namens de EU kan onderhandelen. Maar die nieuwe gezant moet ook intern bij de EU orde op zaken kunnen stellen. Er gaan nu nog teveel commissarissen over verschillende potjes met geld. Dat moet bij elkaar komen, zodat het allemaal efficiënter wordt. 
Voordat er nieuwe Turkije-achtige deals zijn, moeten de vluchtelingen in nieuwe centra, binnen de EU zelf, worden opgevangen. Mooi plan, maar voorlopig is er nog geen land dat zegt dat ze op hun grondgebied een dergelijk kamp willen hebben.
Verplicht herverdelen van mensen die recht hebben op asiel, wat eerder was afgesproken, lijkt van de baan. En dus jubelden de Poolse en Hongaarse leiders dat er nu eindelijk naar hun wordt geluisterd.  
De hulporganisaties krijgen het lastig de komende tijd. 
Premier Rutte: “Hulporganisaties worden misbruikt door mensensmokkelaars en ze laten zich ook misbruiken.”
De ergernis bij politici over de hulpboten die soms heel dicht bij de Libische kust varen neemt toe. Het woord taxidienst en hulpjes van de smokkelaars wordt steeds vaker in de mond genomen. 
In de slotconclusies staat het voorzichtig geformuleerd: 
Alle vaartuigen die in de Middellandse Zee actief zijn, moeten de toepasselijke wetten eerbiedigen en mogen de operaties van de Libische kustwacht niet hinderen.
De komende tijd worden de schepen nauwlettend in de gaten gehouden, er zullen extra controles plaats vinden en waarschijnlijk zullen een aantal aan de ketting worden gelegd. 
Het woord
De Hongaarse premier Orban en Bondskanselier Merkel
De vergadering was het makkelijkste deel, zo begon Donald Tusk vroeg in de ochtend, na een nacht zonder slaap, zijn persconferentie. Premier Rutte omschreef het als “een stap” die gezet was.
Maar welke stap dan? Voor de vergadering was er dat nieuwe woord in het veelomvattende Europese jargon: ontschepingsplatforms. Maar wat het betekende kon niemand helder vertellen.
Voor een Europese top proberen diplomaten van de verschillende landen al tot overeenstemming te komen over de conclusies. De leiders hoeven het tijdens de top dan alleen over de hoofdzaken en de zaken waar ze het niet over eens zijn, te hebben. 
Maar het lukte deze keer niet om overeenstemming te bereiken. Het enige woord dat op tafel lag was dat ontschepingsplatform. “Vraag me niet wat het is, maar gebruik niet het woord kamp, want dat is het niet”, vertelde een diplomaat voorafgaand aan de top.
Hoge diplomaat: “Er is een probleem en dan gaan we een oplossing vinden. Niet zo somberen, dit is Europa we komen er meestal wel uit.”
Je moet er wel wat voor doen
Maar ook andere diplomaten bekennen dat er naast het woord nog niks is. De contouren tekenen zich in de uren daarna  langzaam af; het moet een compromis worden waarin de Turkije-deal van een aantal jaar geleden als voorbeeld wordt genomen. 
De Italianen leggen hun tienpuntenplan op tafel, maar er klinkt gemor. “Wat doen de Italianen zelf dan? Ze eisen van alles van ons, maar hebben hun eigen administratie niet op orde. Waarom houden de Italianen niet gewoon de mensen die aan wal komen vast”, mopperen veel diplomaten. Ze roepen de problemen over zichzelf af door ze als illegalen door het land te laten lopen. 
Dat zijn niet de woorden die Italië wil horen. Het land wil steun, begrip en echte solidariteit, dat begrijpen de leiders aan tafel ook en uiteindelijk komt er dus dat nieuwe woord bij: opvangcentra.
En opnieuw die vraag wat moeten we ons daarbij voorstellen? Volgens de Europese leiders hoort daar de volgende tekst bij: 
‘Op het grondgebied van de EU moeten degenen die zijn gered, overeenkomstig het internationaal recht, worden opgevangen op basis van een gedeelde inspanning in gecontroleerde, in de lidstaten op vrijwillige basis opgezette centra, waar een snelle en veilige afhandeling het mogelijk zou maken om met volledige steun van de EU een onderscheid te maken tussen irreguliere migranten, die zullen worden teruggezonden, en degenen die internationale bescherming behoeven en voor wie het solidariteitsbeginsel zou gelden.’
Maar hadden we niet ook al hotspots?
Als ik het Eurocratische zakwoordenboek er bij pak zijn dat: plekken waar veel vluchtelingen in Europa aankomen en waar verschillende Europese instituten samenwerken met nationale autoriteiten om de registratie van asielzoekers efficiënt en snel in goede banen te leiden.
Hoe dan ook er komen centra bij, maar de leiders waarschuwden voor teveel optimisme. “Alles hangt af van de uitwerking”, vatte Donald Tusk het samen.
En of het genoeg is voor Angela Merkel om de mutti van de Europese regeringsleiders te blijven, zal vandaag blijken. Vanmiddag treffen de partijen van de Duitse bondskanselier en de Duitse minister van Binnenlandse Zaken elkaar. Dan zal blijken of CDU en CSU met het vage compromis kunnen leven.  
Volg voor het laatste nieuws nog één keer, want hij neemt afscheid onze Duitsland correpondent Jeroen Wollaars. 
De simpele boodschap
Voor wie zelf de politieke leiders wil volgen een handige lijst met de twitternamen van alle Europese leiders. Grappig verschil is dat sommige regeringsleiders te volgen zijn via een officieel adres zoals @10downingstreet of @SwedishPM en in Nederland als @MinPres, maar dat andere premier hun gewone naam gebruiken zoals de Deen @larsloekke of de nieuwe voorzitter Oostenrijk. De bondskanselier twittert daar onder de naam @sebastiankurz
En naast de inhoud twitteren de leiders vaak over de afloop van de top en dan vooral het tijdstip. Soms lijkt het wel een wedstrijd, waarbij de regeringsleider die het eerst meldt dat de top klaar is, een prijs krijgt. @Grybauskaite_LT is vaak de snelste, maar werd deze week verslagen door de Luxemburgse premier @Xavier_Bettel. De hele lijst is te zien door op onderstaande tweet te drukken. 
EU Council
Which of the 🇪🇺 EU leaders attending the #EUCO summit are on #Twitter? Here's a list for you to follow ⬇️
1:45 PM - 28 Jun 2018
Teleurstelling in Italië
De Italiaanse premier Conte
Het had de top moeten zijn waarop Italië eindelijk eens serieus genomen zou worden. Dat er eindelijk naar Italië geluisterd zou worden. “We hebben genoeg woorden van solidariteit gehoord. Nu willen we die solidariteit ook in daden”, zei premier Conte vooraf via Twitter. 
GiuseppeConte
Arriviamo a questo Consiglio EU con proposte ragionevoli e in linea con spirito e principi europei. In questi anni l’Italia ha ricevuto manifestazioni di solidarietà a parole. Ora basta. Questa è l’occasione in cui tutti possono finalmente dimostrare la solidarietà con i fatti.
2:19 PM - 28 Jun 2018
NOS-correspondent Mustafa Marghadi over de teleurstelling bij de Italianen.
Toen premier Conte in Rome zijn koffer weer uitpakte, trof hij enkel dat papiertje dat hij en 27 andere leiders ondertekende. Vol met woorden.
En de Italiaanse kranten hadden er geen goed woord voor over. 
De Romeinse krant Il Messaggero:  “Italië is teleurgesteld.“
Volgens de linkse La Repubblica is het akkoord een document met vaagheden en de rechtse krant Il Foglio zegt dat Conte door de slinkse Macron is getruukt omdat Italië niets heeft gekregen van wat het wilde. 
Heeft Conte zich laten beetnemen?
Was het de onervarenheid van de tot voor kort onbekende jurist die tot dit vrijblijvende akkoord leidde? Als we Politico en The Guardian op hun woord moeten geloven wel. Conte zou weinig begrijpen van de diplomatieke mores, dreigde tot woede van velen met onbegrijpelijke veto’s en pochte over zijn werkervaring als hoogleraar rechten. Hij zou de tekst wel schrijven als jurist, zou hij gezegd hebben. Niet begrijpend dat het akkoord een politiek document is en niet een juridische overeenkomst. 
Conte zou zijn weggelachen. Onder meer door zijn Zweedse en Bulgaarse collega’s. 
“Ik ben lasser geweest,” zei de Zweedse premier Löfven. “En ik een brandweerman en dit is niet hoe je onderhandelt”, voegde de Bulgaarse premier Borisov er aan toe.
En dat is pijnlijk voor Italië. Vooral omdat er nog zoveel concrete afspraken moeten worden gemaakt naar aanleiding van het akkoord. Over de gecontroleerde centra en waar ze moeten komen. Over wie migranten over gaat nemen van Italië. Dat gebeurt allemaal op vrijwillige basis en je krijgt weinig voor elkaar als je iedereen tegen de haren in strijkt.
Het zijn maar woorden
Maar misschien is het juist koren op de molen van de man met waarschijnlijk de meeste macht in de Italiaanse regering. Minister Matteo Salvini van Binnenlandse Zaken – ook de leider van de anti-EU-partij Lega. “Het zijn slechts woorden”, zei hij over het akkoord. Wetende dat Rutte en Macron al hebben gezegd dat ze niet zitten te wachten op gecontroleerde centra in hun land en de Visegrad-landen geen migranten gaan overnemen. Hij kan op termijn roepen dat je niks aan de EU hebt met hun solidariteit, want ze helpen Italië niet op het moment dat we hulp nodig hebben.
En dat is het risico dat de regeringsleiders nemen met zo’n vrijblijvend akkoord, met enkel woorden. Je geeft anti-EU-partijen als de Lega de perfecte stok om op termijn in te hakken op hun favoriete vijand.
Griekenland tevreden over het geld
In Griekenland weten ze dat onderhandelen met de leiders in de EU een kwestie van lange adem en veel geduld is. Ze hebben daar tijdens de eurocrisis veel ervaring mee opgedaan. Hoe vallen de afspraken in het land dat in 2015 in het oog van de vluchtelingen storm stond? NOS-correspondent Conny Keessen vanuit Athene. 
Net als Italië wil Griekenland meer solidariteit en een eerlijker verdeling van vluchtelingen en migranten binnen de EU. Maar of dat gaat gebeuren na de afspraken van de EU-leiders over migratie is nog maar de vraag.
Want wat is de werkelijkheid in het land met ongeveer 58.000 vluchtelingen en migranten (cijfers van UNHCR).
Tot en met eind maart van dit jaar liep een herplaatsingsprogramma van vluchtelingen vanuit Griekenland naar andere EU-lidstaten, wat eind 2015 is afgesproken, omdat het land de opvang van zoveel mensen niet aankon.
Bijna 22.000 vluchtelingen zijn vertrokken uit Griekenland, voornamelijk Syriërs.  Het zijn cijfers uit 2016, 2017, en de eerste 3 maanden van 2018 uit Griekenland. De achterblijvers moesten asiel in Griekenland aanvragen.
De eilanden
Intussen was ook in maart 2016 het akkoord (de veelgenoemde deal) gesloten tussen de EU en Turkije, waarmee migranten die via Turkije naar de Griekse eilanden kwamen konden worden teruggestuurd. Het grootste probleem daar is dat de meeste mensen hun asielaanvragen moeten afwachten op de eilanden, procedures die nog steeds lang duren. Ongeveer 2.000 mensen zijn sindsdien teruggestuurd naar Turkije.
Volgens officiële cijfers van de Griekse overheid zijn er nu ongeveer 17.000 asielzoekers op de vijf eilanden Lesbos, Chios, Samos, Leros en Kos.
De nieuwe minister van Migratie, Dimitris Vitsas, had eerder beloofd maatregelen te nemen om de overbevolking tegen de gaan door meer migranten naar het vasteland over te brengen.
Maar een nieuwe stroom asielzoekers de afgelopen maanden dreigt roet in het eten te gooien. Ze komen via de eilanden, maar ook via de noordoostelijke grens met Turkije, en steken daar de grensrivier Evros over. Tot half juni zijn in totaal (via zee en land) tegen de 22.000 mensen binnengekomen, dat zijn er 6.000 meer dan vorig jaar toen ruim 14.000 mensen op die manier binnenkwamen.
Nieuwe opvangcrisis
Op het vasteland, waar de situatie aanmerkelijk was verbeterd, en veel kampen waren gesloten, ontstaat nu een nieuwe opvangcrisis. Vroegere kampen, en niet altijd de beste, moesten worden heropend. Zoals kamp Oinofyta. 
Onder deze omstandigheden is het opmerkelijk dat Griekenland bereid is asielzoekers, die bij aankomst in Griekenland zijn geregistreerd en daarna doorreisden, uit Duitsland terug te nemen. Premier Tsipras kondigde dat al aan in een interview met de Financial Times. )
En vrijdagmiddag bevestigden zowel Tsipras als Merkel dat die deal is beklonken. Met Spanje is trouwens een vergelijkbare afspraak gemaakt, in totaal heeft Merkel met 14 landen afspraken gemaakt.  Het is nog onduidelijk om hoeveel migranten het gaat. 
Geld
Maar Athene krijgt er wel wat voor terug. Bondskanselier Merkel heeft beloofd de gezinshereniging vanuit Griekenland te hervatten. Het gaat om bijna 3000 goedgekeurde aanvragen van gezinnen en personen, die al lang wachten op hereniging met hun familieleden in Duitsland. Ook de aanvragen van nog eens enkele honderden zullen worden behandeld.
En dan was er ook nog goed nieuws voor inwoners,  ondernemers en hoteleigenaren op de vijf Griekse eilanden met hotspots. Na overleg met de Europese commissie heeft de regering het groene licht gekregen om de voor 1 juli aangekondigde btw-verhoging naar 24 procent (geldt al langer in het hele land) uit te stellen. 
Premier Tsipras: “Zolang de vluchtelingencrisis duurt komt er geen BTW verhoging voor de eilanden.”
Een klein voordeeltje om de economische pijn een beetje te verlichten.
Het grenshek
Niet alleen op de eilanden zitten mensen vast, ook aan de grens tussen Macedonië en Griekenland zijn mensen gestrand. Al Jazeera maakte deze week een reportage.
Refugees trapped at Greece-Macedonia border | Al Jazeera English - YouTube
Europa deze week
En ook de videobrief van deze week gaat over de top en de afspraken, maar er is ook aandacht voor andere zaken, kleine kijkjes achter de schermen. Hier alvast een voorproefje.
Europese Top juni 2018 - YouTube
I love North Macedonië
Skopje
Tussen de bedrijven op de top door, kwam de premier van Macedonië even handjes schudden met Donald Tusk, de voorzitter van de Europese Raad. Even vieren dat er een deal was over de nieuwe naam van het land. Mitra Nazar, onze Balkan-correspondent, over de achterkant van de deal.
Vorige week wandelde ik door het centrum van Skopje. I love Macedonia-shirts schreeuwden me toe. Ik kon het niet laten op een verkoper af te stappen. Of ie er al aan had gedacht I love North Macedonia-shirtjes in huis te halen? En ja hoor, hij had ze al besteld.
“Waarom niet? Dat is toch goed voor de zaken?” zei hij droog. “En koelkastmagneetjes, die komen ook.”
In Skopje zijn de meningen over de naamdeal tussen de Macedonische en Griekse premiers hopeloos verdeeld. Voor het parlement is een tentenkampje opgezet, een paar honderd boze Macedoniërs demonstreren er elke dag. Ze noemen het een ‘genocide op het Macedonische volk’, hoogverraad gepleegd door de nieuwe sociaaldemocratische regering van premier Zoran Zaev. Het is een kleine edoch luide groep. Van hen zullen we nog veel horen de komende maanden, tot aan het referendum in de herfst. Dan pas wordt duidelijk of de naamdeal ook echt stand houdt.
Macedoniërs die achter de naamswijziging staan, hebben daarvoor één belangrijke motivatie: het is noodzakelijk want het zal ons de Europese Unie in helpen. “Op naar de EU!” riep een gepensioneerde Macedoniër me toe. Zijn enthousiasme sprak boekdelen. Het was alsof er dertig jaar lang een een dikke wolk voor de zon had gehangen, en nu was die wolk opeens verdwenen. Vanwege het naamdispuut blokkeerde Griekenland al die jaren namelijk het Macedonische perspectief voor lidmaatschap van zowel de EU als de NAVO.
Lekkere tomaten
Zo werd de naamdeal precies aan de bevolking verkocht: Als we dit oplossen, dan staat niks meer in de weg. De boodschap was: We zullen binnenkort kunnen beginnen met toetredingsgesprekken, en misschien kunnen we al in 2025 lid worden. Gemikt werd op de EU-top van 28 en 29 juni. Daar zou namelijk worden besloten over het beginnen van toetredingsgesprekken voor Macedonië en Albanië. Er was weinig reden voor twijfel, Macedonië zou beloond gaan worden voor de naamdeal.
Alles werd uit de kast getrokken om de EU-lidstaten te overtuigen. De Macedonische minister van Buitenlandse Zaken Nikola Dimitrov ging zelfs de Twitter-bühne op met sappige tomaten. Hij beloofde een bak legendarische Macedonische tomaten voor een ieder die opening van toetredingsgesprekken zou steunen. 
Nikola Dimitrov
The tastiest tomato in the world! Whoever supports the start of the accession talks for Macedonia with the EU next week, we promise to send you a fresh package of Macedonian tomatoes by post :) https://t.co/5B2cE6BcQs
7:13 PM - 24 Jun 2018
De dinsdag voor de EU-top spraken de EU-buitenlandministers erover. Als zij groen licht zouden geven, zou er tijdens de top over gestemd kunnen worden. Dat groene licht kwam er niet. De Macedonische tomaten hadden niet geholpen. En ook Albanië kwam van een koude kermis thuis.
Dat wisten we eigenlijk al toen ons eigen Haagse parlement een week eerder voor een motie van de PVV stemde om toetredingsgesprekken te blokkeren. Nederland ging naar Brussel met een duidelijk ‘nee’. Argument: Beide landen moeten eerst meer vooruitgang laten zien, er is nog te veel corruptie, georganiseerde misdaad, en nog een te zwakke rechtsstaat. Ook van Frankrijk wisten we al dat Macron de deur niet open wil zetten. Hij vindt dat de EU niet klaar is voor uitbreiding, en zelf eerst moet hervormen.
Toch kwam EU-commissaris Johannes Hahn dinsdagavond met een positieve boodschap naar buiten. Eigenlijk was het slecht nieuws, maar gehuld in een positief jasje. Het pad naar de opening van toetredingsgesprekken ligt open, was zijn boodschap. 
Johannes Hahn
Glad that @EUCouncil sees the light on #Enlargement conclusions, esp. on #Albania and the future #North #Macedonia, after long debate. Path twds opening #accession talks in June 19 clear. Key signal to t region that progress is rewarded. And crucial for t #EU's own #credibility. https://t.co/cWOD1XZ7Ti
6:36 PM - 26 Jun 2018
Wat er daadwerkelijk is afgesproken is dit: Het besluit of Macedonië en Albanië mogen beginnen met gesprekken wordt uitgesteld tot juni 2019, dan zal opnieuw worden bekeken of de twee landen eraan toe zijn en of de EU-lidstaten erachter staan. Met andere woorden: nee Macedonië en Albanië, we gaan nog niet met jullie praten over toetreding. Misschien volgend jaar. 
De tomaten van Nikola Dimitrov blijven houdbaar, maar of Nederland, en andere EU-lidstaten, ze volgend jaar wel willen valt nog te bezien. Nederland is in elk geval tevreden met de uitkomst. “Vandaag hebben we unaniem besloten dat we het licht nog niet op groen zetten voor Albanië en Macedonië. Dit was ook de inzet van Nederland”, zei minister Blok na afloop.
Het werd Nederland niet door iedereen in dank afgenomen. Sommige Balkan-watchers noemen het onverantwoord. Zij zeggen dat het van cruciaal belang is deze landen een werkelijk EU-perspectief te bieden, geen lege belofte. Er zijn namelijk geopolitieke kapers op de kust, denk aan Rusland en Turkije, die hun invloed op de Balkan aan het vergroten zijn.
Er zullen vast Macedoniërs zijn die zich nu afvragen of ze te gemakkelijk hun naam hebben weggegeven. En of er ooit echt goed nieuws voor ze komt. Maar gelukkig hebben ze hun tomaten nog, de sappigste tomaten van Europa. En die I love North-Macedonia t-shirts kunnen anders vast nog wel geannuleerd worden.
En verder
Maandag is er natuurlijk weer een Brussel bij Nacht op NPO Radio 1 met Tijn Sadée.
En de Videobrief is er natuurlijk elke zondag om 13.00 uur te bekijken via NPO Politiek of via nos.nl
Wilt u een vraag stellen dan kan dat via de bekende vinkjes hieronder, of via europadezeweek@nos.nl 
Volgende week maken we een video special met alleen maar vragen! (en antwoorden natuurlijk)

Deze nieuwsbrief kwam tot stand met medewerking van Sander van Hoorn, Rop Zoutberg, Mustafa Marghadi, Jeroen Wollaars, Beau Heimensen, Mitra Nazar, Conny Keessen, Rolien Créton, Tim de Wit, Frank Renout, Arjan Noorlander, Tijn Sadée, Hans Brom, Willem Schiermeier en Thomas Spekschoor.
Hoe vond je deze editie?
Als je deze nieuwsbrief niet meer wilt ontvangen, dan kun je je hier afmelden.
Als deze nieuwsbrief doorgestuurd is en je wilt je aanmelden, klik dan hier.
Gemaakt door Brussel Inside met Revue.