Bekijk profielpagina

Brussel Inside - De balans

Revue
 
Het is tijd voor een balans. Een balans over twee jaar Turkije-deal. Een tussenbalans over de Italiaa
 

Brussel Inside

18 maart · Editie #27 · Bekijk online
Europa is in beweging, maar wat speelt er echt? Bert van Slooten van NOS Bureau Europa verzamelt iedere week, samen met zijn collega’s in de Europese hoofdsteden, de scherpe analyses en hardnekkige geruchten.

Het is tijd voor een balans. Een balans over twee jaar Turkije-deal. Een tussenbalans over de Italiaanse pogingen om tot een regering te komen. En een balans over een week herrie in de keuken van de Europese Commissie, met als conclusie dat het nog niet is afgelopen.
Twee premiers maakten zelf de balans op en trokken de conclusie dat ze beter konden opstappen.  

Een catastrofe zonder alternatief
Nog steeds komen er vluchtelingen aan
Twee jaar na de vluchtelingendeal met Turkije nemen de spanningen weer toe. Nog steeds komen er vluchtelingen aan op de Griekse eilanden. Vanuit de kampen krijgen maar weinig mensen toestemming om naar Europa te komen. 

Kati Piri (PvdA): Het is een politieke catastrofe, maar we kunnen er niet van af. 
De Turkije-deskundige van het Europees Parlement analyseert in Straatsburg dat niemand zich aan de oorspronkelijke afspraken heeft gehouden. Er verdrinken minder mensen op zee en de smokkelaars hebben het op de route Turkije-Griekenland lastiger, maar de beloftes zijn volgens haar niet nagekomen.
De afspraken van de deal uit 2015
  1. Visumliberalisatie (vrij reizen door de EU)
  2. Toegang voor Turkije tot de douane unie
  3. Start nieuwe gesprekken over lidmaatschap EU
  4. Herverdeling vluchtelingen uit de kampen
  5. Geld voor opvang vluchtelingen
De enige afspraak die wel lijkt te werken gaat over geld. Er is nog wel gedoe over wie moet betalen, de lidstaten of de Europese Commissie. Nederland wil, samen met een aantal noordelijke landen niet zonder meer opdraaien voor de kosten. 
Kati Piri: “De relaties zijn niet verbeterd. De EU is nog net zo verdeeld als twee jaar geleden. En we zijn nog afhankelijker van de Turkse president Erdogan geworden.”
Ook de herverdeling werkt niet volgens haar. Er zijn maar 12.000 vluchtelingen herverdeeld de laatste twee jaar. Dat is overigens wel meer dan de 2000 die vanuit Griekenland naar Turkije zijn teruggestuurd.  
En Griekenland wordt het grote slachtoffer als het opnieuw misgaat. Bekijk en beluister het interview met Piri.
Kati Piri over twee jaar Turkije-deal - YouTube
Wat cijfers op een rij
Sinds de vluchtelingendeal zijn er:
  • 57.194 vluchtelingen in Griekenland aangekomen 
  • 2164   teruggestuurd naar Turkije
  • 12.476 vluchtelingen herverdeeld vanuit Turkije naar EU-landen
Aantal vluchtelingen dat in Duitsland is geregistreerd. 
  • Januari   2017       14.476
  • April       2017       11.952
  • Juli          2017      15.069
  • Oktober 2017      15.170
  • Januari   2018      12.285
  • Februari 2018      11.007

De vluchtelingen komen nog steeds
Goed, de aantallen zijn flink teruggedrongen. Volgens het rapport van de Europese Commissie waar de cijfers uit komen, is zelfs sprake van 97 procent minder aankomsten vergeleken met voor de Turkije-deal. Maar met herverdeling en terugsturen is het een stuk slechter gesteld. Als je de 12.476 Syriërs omrekent kom je op zo’n 500 per maand.
Volgens Gerald Knaus, één van de bedenkers van de EU-Turkije-deal, is dat lang niet genoeg. “Dit laat het fundamentele falen zien van implementatie van de deal”, zegt hij in een interview met de NOS.
 “Als het Europa niet lukt om meer mensen terug te sturen naar een land [Turkije] dat we 3 miljard euro hebben gegeven voor de opvang, waar hebben Europese politici het dan over als ze zeggen dat ze een streng maar rechtvaardig asielsysteem willen?”
De analyse is van onze NOS-correspondenten Mitra Nazar en Judith van de Hulsbeek.
Het probleem zit ‘m volgens Knaus in de nog altijd trage asielprocedures in EU-landen, met name in Griekenland. 
“We falen in het maken van snellere beslissingen over wie bescherming moet krijgen en wie teruggestuurd kan worden”, zegt hij. “Met als gevolg dat op dit moment bijna niemand wordt teruggestuurd.”
De basis van de Turkije-deal is nog steeds in orde, meent Knaus, maar hij moet een stuk beter in de uitvoering. “Om de deal stand te laten houden moeten omstandigheden in kampen op de Griekse eilanden humaner, asielprocedures sneller en een beter mechanisme om mensen terug te sturen en te herverdelen”, legt hij uit. “Europese regeringsleiders moeten de Turkijedeal serieuzer gaan nemen.”
Balkanroute bestaat nog steeds, meer ondergronds
De EU-Turkije-deal heeft ook de aantallen vluchtelingen en migranten op de Balkanroute flink doen dalen. Maar het is geen schokkend nieuws dat de bekende vluchtelingenroute door de Balkan nog steeds bestaat. Sterker nog, de route is complexer geworden en meer ondergronds gegaan sinds de Turkije-deal.
De Balkanroute is nog steeds een walhalla voor smokkelaars. Die opereren in complexe netwerken met hulpsmokkelaars in alle tussenlanden. Eerder deze maand werd een smokkellaarsnetwerk opgerold in Timisoara (West-Roemenië). Smokkelaars die vermoedelijk duizenden vluchtelingen en migranten hielpen om via de Balkan naar hun gewenste eindbestemming in West-Europese landen te komen.
 Smokkelaars vragen 4000 tot 5000 euro per persoon.
Ze communiceren via encrypted apps als Viber en WhatsApp. De vluchtelingen worden vervoerd in vrachtwagens of busjes, met drie of vier grenzen over, zonder gezien te worden. Er zijn vrachtwagens gevonden met dubbele bodems van zo’n 50 centimeter, waaronder mensen verstopt worden.
Het is onmogelijk te zeggen wat de omvang van de smokkelbusiness is, dus weten we ook niet precies hoe veel migranten en vluchtelingen er via de oude Balkanroute ongezien West-Europa in sluipen. Cijfers zijn er niet op te plakken. Maar als we kijken naar hoeveel vluchtelingen en migranten aankomen in landen als Oostenrijk en Duitsland, kunnen we concluderen dat smokkelaars nog altijd goede zaken doen. 
Ze komen ongezien door
In 2017 kwamen volgens het Duitse ministerie van Binnenlandse Zaken, elke maand gemiddeld 15.000 mensen aan in Duitsland, een groot deel daarvan kwam via de Balkanroute. In Servië, het belangrijkste doorreisland, worden maar 500 tot 1000 mensen per maand geteld. Dat betekent dat het overgrote deel van de migranten volledig ondergronds en ongezien door weet te komen.
De Balkanroute is daarnaast ook meerdimensionaal geworden. Nieuwe zij-routes zijn geopend, zoals vorig jaar via Roemenië (vaak vanuit Servië, via Timisoara naar de Hongaarse grens). Sinds begin dit jaar is Bosnië-Herzegovina erbij gekomen. In Sarajevo komen nu migranten aan uit zuidelijke richting, uit Griekenland, via Albanië en Montenegro. Ze proberen door te trekken naar Kroatië, Slovenië en verder Europa in.
“Als we het hebben over aantallen alleen, ja dan heeft de deal misschien succes gehad”, zegt Miodrag Ćakić migratieanalist en directeur van de NGO Refugee Aid Serbia (RAS).
Directeur vluchtelingenorganisatie: “Er is geen deal of beleid dat deze mensen zal tegenhouden hun reis toch te beginnen. Het enige verschil is dat die reis nu veel traumatischer en gevaarlijker is dan die was voor maart 2016.”
De route is niet alleen gevaarlijker, het overzicht is ook verdwenen, omdat de meeste mensen zich niet meer registreren uit angst dat ze worden teruggestuurd naar Turkije, zegt Ćakić. “Er is geen enkele manier voor ons om nieuwe informele settlements te detecteren. We kunnen door een straatje rijden en opeens ontdekken dat daar 200 mensen in een leeg pand zitten. Dat gebeurt in het centrum van Belgrado, voor onze neuzen. En in het noorden dichter bij de grenzen. We weten absoluut niet hoeveel er zijn, en waar ze allemaal zitten.”
Ze komen dus nog steeds, weliswaar in minder grote aantallen dan voor de Turkijedeal. Het is moeilijker om de  grenzen van Hongarije en Kroatië over te komen, maar het is niet onmogelijk. Dus zitten migranten soms maandenlang in Servië, tot het ze wel lukt of tot ze het geld hebben om smokkelaars te betalen. “We zien nu mensen die al een keer eerder via de Balkanroute naar Duitsland of andere landen zijn getrokken. Ze werden teruggestuurd naar Bulgarije, of zelfs naar het land van herkomst. En nu nemen ze voor de tweede keer dezelfde route,” zegt Ćakić.
Pensioenproblemen voor Spaanse premier
Demonstratie in Madrid - foto Rop Zoutberg
In heel Europa staat het pensioenstelsel onder druk. In Frankrijk mogen machinisten niet meer met hun 52ste met pensioen en dus gaan ze actievoeren. Stakingen. In Spanje gingen dit weekend in Madrid duizenden gepensioneerden de straat op. NOS-correspondent Rop Zoutberg was erbij.
Grijze, Spaanse demonstranten eisen dat hun uitkeringen worden bijgesteld om zo iets te repareren aan hun verminderde koopkracht. Maar de spaarpot van de regering is schrikbarend leeg - en er komen nog véél meer gepensioneerden aan.
“Mijn pensioen is nog wel op orde. Maar voor zoveel anderen is het leven echt lastig”, bromt een 70-jarige Madrileen. “Intussen gaat de regering van het ene corruptieschandaal naar de volgende. Daar ben ik hier.”
Het is uitgesloten dat de pensioenen enige inflatiecorrectie krijgen. In 2013 werd die in Spanje afgeschaft, en sindsdien zijn de uitkeringen zo goed als bevroren. Een bijkomend probleem is dat de geldkist waaruit de pensioenen betaald moeten worden leeg is. Centrumrechtse regeringen onder Mariano Rajoy gebruikten miljarden aan reserves uit de pot voor andere uitgaven.
Uitkeringen dalen
Niemand weet hoe het verder moet. Het scheppen van banen levert geen garanties op voor de toekomst van het pensioenstelsel, berekenden analisten. Groepen ouderen worden alleen maar groter, nu het pensioen van de babyboomers uit de jaren 60 en 70 langzaam aan de beurt komt. Door de bevolkingsdruk zullen uitkeringen op middellange termijn noodgedwongen met zo’n 30 tot 40 procent dalen.
Op dit moment krijgen bijna zes miljoen Spanjaarden - op een bevolking van 47 miljoen - vanaf 67 jaar een ouderdomspensioen. Het gemiddelde pensioen is 1.075 euro per maand (in Nederland 1.173 euro). Tijdens een Kamerdebat deze week zei premier Rajoy alleen de allerlaagste uitkeringen te kunnen helpen. Zij krijgen er schamel 0,25 procent bij.
Protesten nog niet voorbij
De uitgaven voor pensioenen en uitkeringen zijn al een hap van 40 procent van de overheidsuitgaven, waarschuwde Rajoy afgelopen week tijdens het debat. Vanaf 2019 komt enige verlichting voor zijn minderheidsregering. Dan krijgen pensioenen in Spanje een nieuwe correctie naar beneden. Ze worden vanaf dan gekoppeld aan de cijfers voor de levensverwachting.
Dat zal aanleiding zijn voor hernieuwde protesten in de straten van Madrid. Ook krijgt het verouderde electoraat van de Partido Popular van Rajoy dan weer een knauw. De premier zelf is ook al weer 62.
Italianen zijn er nog niet uit
Lastige formatie in Italië
Balans is uiteindelijk ook maar een kwestie van perspectief. Want wat voor de één evenwicht is, slaat voor de ander ver uit naar links, of rechts. Neem Italië. Na een versplinterende stembusgang  is men druk op zoek naar evenwicht. Waar vinden de partijen net genoeg steun om onderling samen te werken? Onze man in Rome Mustafa Marghadi over de Italiaanse balanceer-act. 
Tot nu toe lijkt dat evenwicht het makkelijkst te vinden in een samenwerking tussen de anti-establishment Vijfsterrenbeweging en de anti-migratiepartij Lega. Het zou recht doen aan de keuze van de Italianen. De twee grote winnaars van de verkiezingen. Balans. 
Europa mag zich langzaam druk gaan maken over deze mogelijkheid. Vijfsterrenleider Di Maio probeerde de EU nog gerust te stellen door een referendum over de euro af te wijzen. Maar hij zal de 3 procent begrotingsregels aan zijn laars lappen. En dat zal Legaleider Salvini ook doen. En hij ging nog een stapje verder door de euro een historische fout te noemen. Men zal in Brussel wel even ongemakkelijk op hun stoel hebben geschoven.
Nachtmerrie of rechtse droom
Ja, bij deze coalitie zou de balans voor Europa toch een tikkie te ver uitslaan naar anti-EU-sentiment, naar onzekerheid. Maar de grote verliezer kan zijn gewicht nog op het schaaltje leggen. De regeringspartij PD heeft eigenlijk de sleutels in handen. Steunt het deze nachtmerrie van Brussel, of toch een iets minder onrustige rechtse droom? 
Wat het ook wordt, Legaleider Salvini wrijft zich in zijn handen. Hij krijgt hoe dan ook een belangrijke rol in een eventuele regering. Kortom, geen balansdagje voor hem.
Mustafa Marghadi
Een kotelet, bonen, rode wijn en een strudel. Blijkbaar het voedsel om te regeren... Leeft u daar ook op @MinPres? https://t.co/IYXWlu0BKM
10:04 PM - 16 Mar 2018
De affaire
Martin Selmayr
En dan de balans van een affaire. De affaire-Selmayr, oftewel de sage over de benoeming van een topambtenaar.
In de wandelgangen, vlak voor het begin van het debat, loopt Dennis de Jong van de SP te briesen. Hij is al dagenlang met de Groenen een gevecht aan het houden over de vraag wie nu eigenlijk het debat heeft aangevraagd. En nu laten de Groenen hem ook nog eens in de steek. “Ze willen het debat niet afsluiten met een resolutie. Ze willen een onderzoek”, zegt hij met een vies gezicht.
De Groenen denken dat ze de strijd, om de benoeming van Martin Selmayr terug te draaien, niet kunnen winnen. Ze hopen met een onderzoek voortaan schimmige benoemingen te kunnen voorkomen. Lessen trekken voor de toekomst noemen ze het. Dennis de Jong moet in het zand bijten, er komt een onderzoek en geen strenge veroordeling.
De christendemocraten van het CDA bekijken de strijd geamuseerd. Tegen iedereen die het horen wil, zeggen ze dat ze onafhankelijk zijn en dat het feit dat Selmayr zelf christendemocraat is, geen enkele invloed heeft op hun politieke oordeel. In het debat beginnen ze fel.
Christendemocrate Françoise Grossetête:  “De instellingen zijn geen eigendom van de ambtenaren. De instellingen zijn eigendom van de burgers.” 
De toon is gezet, maar de christendemocraten zijn gerust. Er komt geen directe veroordeling en een onderzoek door de zogenoemde begrotingscontrole commissie vinden ze geen bedreiging, omdat diezelfde Françoise Grossetête voorzitter is van die commissie.
Staatsgreep
De andere partijen gaan daarna los en proberen allemaal een eigen kwalificatie te vinden voor de gebeurtenissen. Corruptie, nepotisme, vriendjespolitiek, een staatsgreep, het zijn woorden die worden gebruikt. Veel Europarlementariërs zijn ook boos op eurocommissaris Oettinger die aan het begin van het debat zegt dat alles volgens de regels is gegaan. De stijl van de Duitser en de woordkeus dragen bij aan het beeld van arrogantie van de macht, analyseert ChristenUnie-man Peter van Dalen na afloop. 
Sophie in’t Veld is nog wel het hardst. Ze noemt het rampzalig. Een grote vergissing. De leider van de liberalen Guy Verhofstadt kan zich op een gegeven moment niet meer beheersen en stuurt een tweet de wereld.
Guy Verhofstadt
If the Juncker Commission is not careful, it will have the same fate as the Santer Commission. Well said @SophieintVeld #Selmayrgate https://t.co/NmOtF4mn1f
7:12 PM - 12 Mar 2018
Maar ook de Duitse Oettinger is boos op het parlement, want die blijven de hele tijd maar vragen om echte politici zoals Juncker en Timmermans. “Dan had u die moeten uitnodigen”, moppert hij.
Frans Timmermans heeft geen zin om in de affaire te worden meegetrokken. De ridder met de witte baard, zoals Arjan Lubach hem noemt, is na afloop van het debat niet bereid om wat te zeggen. Ook de volgende dag loopt hij, omringd door medewerkers en beveiligers, hard door om maar geen commentaar te hoeven geven.
Pas drie dagen na het debat, als ook is uitgelekt dat Timmermans als één van de weinigen wist dat de flitsbenoeming zou plaatsvinden. En hij bovendien de nieuwe secretaris-generaal de hemel in prees, liet de vicevoorzitter iets van zich horen.
Timmermans: “De procedure is zorgvuldig gevolgd.”
Hij snapt de ophef, maar ziet geen enkele reden om een en ander terug te draaien. De Nederlandse Tweede Kamer denkt daar anders over, want de nieuwe minister van Buitenlandse Zaken moet op pad om te zorgen dat het onderzoek goed wordt uitgevoerd.
Kees Verhoeven
Vice-voorzitter van de Europese Commissie Frans Timmermans vindt flitsprocedure Selmayr ‘zorgvuldig’ en minister Stef Blok van Buitenlandse Zaken vond druk vanuit Nederland overbodig maar Tweede Kamer steunt unaniem #D66 motie voor druk NL op onderzoek naar benoemingsprocedure. https://t.co/8PJZPTjsR4
7:06 PM - 15 Mar 2018
De liberalen in het Europees Parlement zijn na de reactie van Timmermans nog bozer geworden. Ze vinden dat Timmermans het nog niet begrepen heeft.
Sophie in’t Veld:  “We verwachten echte antwoorden, geen nonchalant wegwuiven. De geloofwaardigheid van de Europese Commissie staat op het spel. En het vertrouwen van het Parlement in de Commissie. Ik zou de Commissie aanraden er serieuzer naar te kijken.”
Opvallend is dat de affaire-Selmayr vooral in Nederland speelt. In andere EU-landen zorgt het voor minder beroering onder politici en journalisten. Meer daar over in Europa deze week.
Premier weg in Slowakije
Demonstranten tegen premier Fico (midden) in Bratislava
Nieuws uit Slowakije en Slovenië. Twee landen die vaak door elkaar worden gehaald, maar daarover zo meer. Eerst het nieuws. 
De Slowaakse premier Fico is deze week dan toch afgetreden in de diepste politieke crisis sinds de onafhankelijkheid van Slowakije in 1993.
Fico wilde alleen vertrekken als zijn sociaaldemocratische partij de regering zou blijven leiden. Hij verzette zich tegen de roep van de oppositie om nieuwe verkiezingen.
De politieke crisis ontstond door de moord op de onderzoeksjournalist Jan Kuciak, eind vorige maand. Kuciak deed onderzoek naar banden tussen adviseurs van Fico en de Italiaanse maffia. Vorige week demonstreerden meer dan 50.000 mensen in Bratislava. En de demonstraties blijven aanhouden, want zo vinden de demonstranten: nu moeten er ook nieuwe verkiezingen worden gehouden. 
Nog een premier weg
Premier Cerar op bezoek bij commissievoorzitter Juncker
Ook in Slovenië stapte deze week de premier op. Hier was een eenzijdig referendum over een spoortraject de aanleiding voor premier Miro Cerar om zijn premierschap aan de wilgen te hangen.
Premier: “Beste burgers, ik geef de macht terug aan jullie.”
Het hooggerechtshof  vond dat de regering te weinig ruimte had geboden aan tegenstanders van het project. 
Verschil
Ondanks de overeenkomsten in het nieuws zijn er grote verschillen tussen de twee landen. Bij de website Politico bedachten ze daarom deze week een quiz. De grote Slovenië-Slowakije-quiz. Via de link kunt u de kennis over beide landen testen. 
Digitaal verder
De komende week staat in het teken van de voorjaarstop van de regeringsleiders. Brexit staat op de agenda, maar ook een aantal actuele onderwerpen. Er wordt vast gesproken over de handelsoorlog.
Cecilia Malmström
Important meeting with @EUROFER_eu to discuss US decision on steel tariffs and consequences for our steel industry. Agree that EU as whole should be excluded from measures.
2:13 PM - 16 Mar 2018
Verder zal de hele week in het teken staan van de gifgasaanval in Groot-Brittannië. Maandag spreekt de Britse minister Boris Johnson met de EU-ministers van Buitenlandse Zaken om daarna ook te overleggen op het hoofdkwartier van de NAVO. En natuurlijk bespreken de ministers ook de herverkiezing van de Russische president.
En dan presenteert de Europese Commissie woensdag de zogenoemde Googlebelasting. Een plan om de techreuzen eerlijker te belasten. Bedrijven als Apple, Google en Facebook maken winst met gegevens en dataverkeer, maar betalen daar nauwelijks belasting over. Digital taxation heet het plan van de Commissie. Politiek gevoelig omdat het woord Europese belastingen valt.
En dan is er vanmiddag weer een nieuwe aflevering van Europa deze Week en maandagavond Brussel bij nacht op NPO radio 1 met Tijn Sadée.
Deze nieuwsbrief kwam tot stand met medewerking van Sander van Hoorn, Rop Zoutberg, Mustafa Marghadi, Jeroen Wollaars, Judith van de Hulsbeek, Mitra Nazar, Conny Keessen, Rolien Créton, Tim de Wit, Frank Renout, Arjan Noorlander, Tijn Sadée, Hans Burgers, Hans van Haagen, Jade van Doornik en Thomas Spekschoor.
Hoe vond je deze editie?
Als je deze nieuwsbrief niet meer wilt ontvangen, dan kun je je hier afmelden.
Als deze nieuwsbrief doorgestuurd is en je wilt je aanmelden, klik dan hier.
Gemaakt door Brussel Inside met Revue.