Bekijk profielpagina

Brussel Inside #7

Revue
 
Op het menu van de Europese regeringsleiders staan deze week de vluchtelingen, de brexit, defensie en
 

Brussel Inside

15 oktober · Editie #7 · Bekijk online
Vanaf donderdag 23 mei zijn er verkiezingen in de Europese Unie. Bert van Slooten van NOS Bureau Europa verzamelt tot die tijd, samen met zijn collega’s in Europese hoofdsteden, de scherpe analyses en hardnekkige geruchten.

Op het menu van de Europese regeringsleiders staan deze week de vluchtelingen, de brexit, defensie en de vraag waar komt het hoofdkantoor van het agentschap voor geneesmiddelen. Onderwerpen die letterlijk aan tafel worden opgediend tijdens de herfsttop eind van de week in Brussel. 
Makkelijk zal het niet worden, want het aantal migranten neemt weer toe, de brexit zit muurvast, iedereen wil wel een nieuw hoofdkantoor hebben, alleen de defensie-uitgaven gaan zonder al teveel gemor omhoog. 

Oostenrijk Kurz naar rechts
Voordat de herfsttop begint, drommen de regeringsleiders altijd even samen. Zo vlak voor het diner. Handjes schudden, elkaar op de schouders slaan. Als de gedoodverfde winnaar van de Oostenrijkse verkiezingen, Sebastiaan Kurz, erbij is, kan hij op glimlachen rekenen van onder meer de Hongaar Victor Orbán. Hij krijgt natuurlijk de felicitaties uit Polen en van Mark Rutte. Maar Merkel en Macron zullen wat zuiniger reageren. Zijn beleid zal minder Europees zijn dan dat van vorige regeringen in Oostenrijk. Vandaag (zondag)  zijn de verkiezingen. Jeroen Wollaars is ter plekke. Maar volg ook de ORF of Gabi Waldner of de Kronen Zeitung en natuurlijk de NOS.
Korte impressie van het gesprek met Frans Timmermans - Hans Burgers
In de steek gelaten
Na het handen schudden begint het diner. En als eerste, als voorafje, wordt de vluchtelingencrisis besproken. De cijfers lopen weer op in Spanje, Griekenland en Italië (zie hieronder). Er zijn nieuwe methoden en dus wordt het tijd om elkaar weer eens diep in de ogen te kijken. De Europese Commissie ondertussen probeert het beleid overal in Europa uit te leggen. Zoals op bijvoorbeeld Sicilië, waar Frans Timmermans in debat ging met veel teleurgestelde en boze mensen. NOS-Europa correspondent Arjan Noorlander was erbij:
De schitterende locatie doet vermoeden dat dit het begin is van een kabbelende zomeravond maar dat wordt het niet. Zodra Frans Timmermans het podium op het centrale plein van het Siciliaanse Syracuse beklimt maakt het Italiaanse publiek duidelijk wat het wil. Ze komen hier verhaal halen over maar één zaak, het vluchtelingenprobleem. En ze hebben daarbij ook allemaal dezelfde boodschap; wij zijn in de steek gelaten door Europa.
Kloof
Citizens’ dialogues heeft de Europese Commissie deze avonden genoemd. De Eurocommissarissen reizen heel het continent af om met EU-burgers in gesprek te gaan, in de hoop daarmee de kloof met Brussel te overbruggen. Voor Timmermans is het de 29ste keer dat hij zo’n podium op stapt, vaak praat hij met jongeren over de toekomst van de EU, nu met Sicilianen over wat hen het meeste bezig houdt.

Foto Arjan Noorlander
“ Je komt ze hier elke dag tegen, Afrikaanse kinderen en jonge mannen die rondhangen bij kruispunten en supermarkten”, zegt een vrouw geëmotioneerd, “Ze hebben te weinig te eten, geen enkel perspectief om de EU in te mogen en wij zitten er hier mee opgescheept. We staan alleen.” Timmermans probeert haar en de anderen gerust te stellen. 
Timmermans: “het heeft te lang geduurd maar de EU is er nu wel degelijk, we hebben de migratie onder controle en de problemen van de afgelopen jaren liggen achter ons”. 
Maar in het publiek wordt gezucht en hard nee geschud, ze laten zich nog niet overtuigen. Achteraf zegt Timmermans erover dat hij die gevoelens van de Sicilianen begrijpt, “het trauma van de vluchtelingencrisis is hier groot, mensen moeten nog accepteren dat het ergste voorbij is.”
Respect
De boosheid op het plein is voelbaar maar de sfeer wordt nooit grimmig. Er is respect voor het feit dat Timmermans hier voor de tweede keer is om met de lokale bevolking over de migratie te praten. De Europese Commissie hoopt op deze manier met kleine stapjes het vertrouwen in de EU terug te winnen. Die tientallen reizen door de EU kosten Timmermans en zijn collega’s erg veel tijd en energie. “Het is topsport, maar we moeten dit wel doen.” 
Ongerustheid in Griekenland
Griekenland is één van de landen waar niet goed gaat. Op de eilanden zitten nog steeds tienduizenden asielzoekers vast. En sinds half augustus komen er gemiddeld zo’n 200 mensen per dag aan op de eilanden, meer dan drie keer zoveel als eerder dit jaar. Onze correspondent Conny Keessen merkt dat de Griekse regering en de lokale autoriteiten ongerust worden. 
Het leidt er toe dat de kampen, met name op Lesbos en Samos, overvol zijn. En de omstandigheden worden elke dag slechter. De sanitaire voorzieningen zijn ontoereikend en er slapen nu weer mensen in tenten in de openlucht. Het is oktober en de eerste regen is gevallen. Iedereen herinnert zich nog de dramatische beelden van de vorige winter in Griekenland. En dus zijn er waarschuwingen van hulporganisaties.
Ook kampen op het vasteland van Griekenland sneeuwden toen onder. Maar de situatie is daar verbeterd. Veel meer – erkende – vluchtelingen zijn ondergebracht in appartementen in verschillende gemeenten en de kampen bestaan uit containerwoningen. Al wachten op het vasteland nog duizenden mensen die al een positieve beslissing hebben ontvangen, op herplaatsing naar EU-lidstaten en op familiehereniging.
Langzame procedures
Maar op vijf Griekse eilanden zitten op dit moment tegen de 14.000 mensen vast. Zij mogen niet doorreizen onder de voorwaarden van de EU-Turkije-deal, die in maart 2016 werd gesloten. Ze kunnen, als ze geen asielaanvraag doen of worden afgewezen, worden teruggestuurd naar Turkije. Dat geldt ook voor Syrische vluchtelingen. 
Door uiterst langzame asielprocedures, gebrek aan personeel, en juridische obstakels is er van dat terugsturen weinig terechtgekomen. In 2016 waren het er 801, in 2017 tot nu toe 559 (persbericht in het Grieks). Geen enkele Syrische vluchteling is tot nu gedwongen teruggestuurd, ondanks een uitspraak enkele weken geleden van de Griekse Raad van State.
Velen zitten al meer dan een jaar vast op de eilanden. De internationale hulporganisatie Artsen zonder Grenzen constateert ernstige psychologische problemen bij asielzoekers op de eilanden.  Hoe het leven daar is, registreerde  NOS-correspondent Lucas WaagmeesterHij bracht een bezoek (officieel verboden)  aan het overvolle kamp Moria op Lesbos.

Steeds meer boten varen naar Spanje
Vanuit Spanje is Marokko vlakbij - foto Rop Zoutberg
Ondertussen neemt ook het aantal mensen toe dat probeert via Marokko de overkant in Spanje te bereiken.  NOS-correspondent Rop Zoutberg heeft de laatste cijfers.
Tot eind september kwamen 12.420 migranten via de Middellandse Zee Spanje binnen, meldt de UNHCR. Dat is veel meer dan het afgelopen jaar, toen de vluchtelingenorganisatie 8162 migranten op bootjes rond de Spaanse zuidkust telde. De grafieken van de UNHCR laten zien hoe juist dit jaar de stroom vluchtelingen weer toeneemt.
Hoofd kustwacht “Voor ons is het werk verdubbeld”
Pepe Maraver heeft geen verklaring voor de toename. “Het gaat schoksgewijs en het is moeilijk te zeggen waarom je ineens zo’n golf van mensen ziet", aldus het hoofd van de kustwacht in Tarifa.
De afgelopen twee decennia hadden we periodes dat we af en toe een bootje onderschepten. Maar er waren ook momenten dat we onafgebroken mensen aan het redden waren.”
Speelgoedboten
Maraver: “Tienduizenden mensen zijn dagelijks onderweg naar de noordkust van Afrika. Eenmaal daar aangekomen hebben ze nog maar een doel: de Middellandse Zee oversteken om zo in Europa te komen. Het maakt niet uit hoe. Het verbaast me keer op keer hoe we migranten aantreffen, die in speelgoedboten denken naar Spanje te kunnen varen. Gemiddeld zitten dan tien mensen op een zo’n opblaasboot die ze bij de een sportzaak kochten. Reddingsvesten hebben ze niet.”
Door het rustige najaarsweer is oktober opnieuw een drukke periode voor de reddingsdiensten. Tot nu toe werden veertig boten onderschept. Daarop zaten 640 migranten die vanuit Marokko en Algerije richting Spanje voeren. 
Door bloed of door grond?
In Italië speelt nog een ander probleem. Wanneer ben je Italiaan?  Ben je Italiaan als je in Italië geboren bent, of ben je Italiaan omdat een van je ouders het is?  Het recht van het bloed (ius sanguinis) of het recht van de grond (ius soli). En met de grote influx van migranten in Italië is die discussie prangender dan ooit. Onze man in Rome Mustafa Marghadi over echte Italianen. 
Als je nu geboren bent in Italië geeft je dat geen recht op een paspoort. Je moet 18 jaar onafgebroken in het land hebben gewoond voor je de nationaliteit kunt krijgen. Daardoor loop je als puberend kind veel voordelen mis die Italiaanse kinderen wel hebben zoals kortingen op culturele instanties
Volgens voorstanders van de wet is dat oneerlijk en maak je tweederangs burgers van deze 800.000 in Italië geboren kinderen. Een groep docenten is een estafettehongerstaking begonnen, waarbij zich uiteindelijk 100 parlementariërs en een minister aansloten
Ze eisen dat een wet wordt aangenomen door de Senaat, die ervoor zorgt dat kinderen die hier zijn geboren na 5 jaar onderwijs de Italiaanse nationaliteit krijgt.
Stop de invasie
Maar er is veel weerstand tegen deze wet. Rechtse partijen zeggen dat het een aanzuigende werking kan hebben op migranten. “Stop de invasie”, roept Lega-voorman Matteo Salvini om de haverklap op zijn twitteraccount als het over de ius-soli wet gaat.
En hij heeft de publieke opinie op zijn hand. Uit een peiling van eind juli blijkt dat ruim de helft van de Italianen niets ziet in de ius soli-wet.  Maar de docenten gaan door met hun actie. Er is een petitie gestart om de politici te dwingen om de wet aan te nemen. Ruim 47.000 mensen hebben ‘m getekend
 Het is ook geen toeval dat deze actie door docenten wordt gestuwd. Zij geven deze kinderen geschiedenis, maatschappijleer en leren ze over burgerschap. Over een land dat hen nog niet als Italiaanse burger wil beschouwen.
Deal or No deal
Het hoofdgerecht tijdens de EU-top is de brexit. En dat zal zwaar op de maag liggen, want afgelopen week hebben we een van de meest ijzige persconferenties van de laatste tijd kunnen aanschouwen.  
EU-hoofdonderhandelaar Michel Barnier en de Britse minister voor Brexit-zaken David Davis bleken afgelopen week weer amper te zijn opgeschoten in de uittredingsgesprekken. Tim de Wit onze man in Londen analyseert.
Barnier had het over een ‘deadlock’, terwijl het de bedoeling was deze week groen licht te geven voor de volgende onderhandelingsfase. Zijn advies aan de EU-leiders, dat hij zal herhalen als ze aan de maaltijd beginnen, is dat er nog onvoldoende progressie is geboekt op de scheidingsvoorwaarden. Vooral omdat de Britten nog altijd geen concreet bedrag willen noemen dat ze bereid zijn om te betalen voor het uit de EU stappen.
Jean Claude Juncker: “Thanks for the war, but now they have to pay.” 
Juncker, de commissievoorzitter die geen moment onbenut laat om olie op het vuur te gooien, zei dat Europa veel aan de Britten te danken heeft, doelend op de bevrijding in de Tweede Wereldoorlog. Maar als je met 28 man een rondje haalt en eentje verlaat voortijdig de bar, dan moet die alsnog betalen, aldus Juncker.
Troefkaart
De Britten beschouwen het niet noemen van een bedrag als een troefkaart. David Davis redeneert daarom andersom: wij willen eerst de toezegging dat we over de toekomstige handelsrelatie kunnen praten, dan pas gaan we betalen. Hij riep de Europese regeringsleiders daarom op flexibel te zijn en alsnog te besluiten om het vanaf nu ook over de toekomst te hebben. Al lijkt zijn oproep ijdele hoop.
Deze impasse verhoogt de kans op een ‘no deal’: dan stappen de Britten uit de unie zonder akkoord. Dat is voor beide partijen een absoluut rampscenario. Dat zal de Britse economie keihard raken, rekenden economen voor  Maar bijvoorbeeld ook Nederland, een land dat veel zaken doet met de Britten. 
Wel lekte via de Financial Times uit dat de EU bereid lijkt om in elk geval alvast de handelsgesprekken intern voor te bereiden.  Geen enorme stap in Britse richting, maar wel een heel klein beetje licht aan het eind van de tunnel. Barnier zei dat er alleen met veel ‘politieke wil’ uit Londen voor kerst nog vooruitgang kan worden geboekt.
Gebeten hond
Ondertussen blijft het in de Britse regering maar rommelen. Was vorige week brexiteer Boris Johnson nog de boeman, deze week is minister van Financiën Phillip Hammond de gebeten hond. Hij zei nog geen miljarden opzij te willen zetten voor het ‘no deal’-scenario. Eerst maar eens alles op alles zetten om een akkoord te bereiken, vindt Hammond. 
 Het brexit-kamp bij de Conservatieven was woest en eiste zijn ontslag
Daarop liet Downing Street in een officiële verklaring weten nog ‘het volste vertrouwen’ te hebben in Hammond.  En iedereen weet: als je dat hoort, moet je oppassen. Vraag dat maar aan Frank de Boer.
Zwaar toetje
Amsterdam wordt besproken bij het dessert
Als het toetje op tafel komt, zo tegen een uur of tien, gaan de regeringsleiders het hebben over het Europees Medicijnen Agentschap EMA. Pakt Amsterdam de hoofdprijs en kan premier Rutte meteen fier zwaaien met het eerste succes voor zijn kabinet? Tijn Sadée van NOS Bureau Europa duikt in de geschiedenis van de Europese agentschappen.
In totaal vechten 19 steden – van Helsinki tot Dublin, van Sofia tot Porto – om het bot. En allemaal maakten ze promofilmpjes. Als je ze achter elkaar bekijkt op Youtube waan je je in de wereld van het Eurovisiesongfestival.
“Het is een dure show.”
SP-Europarlementariër Dennis de Jong, is kritisch over het fenomeen ‘EU-agentschap’.
EMA is slechts één van de ruim 40 agentschappen die over heel Europa verspreid zijn gevestigd. Die wildgroei is begonnen vanaf 1990. De gedachte was: niet alleen Brussel mag profiteren van alle werkgelegenheid die de EU-machinerie oplevert. ‘Stukjes’ van het EU-werk werden verhuisd naar Europese steden. Zo kwamen bijvoorbeeld de agentschappen Eurojust en Europol in Nederland terecht. Maar intussen breidde de EU, begin deze eeuw, snel uit naar 28 landen, en allemaal wilden ze er wel één. Er ontstonden agentschappen - zoals het bureau voor Plantenrassen - waarvan je het nut kunt betwijfelen.
Onzinnig en duur
EMA is wél een belangrijk agentschap. Maar volgens SP-er De Jong is ‘stukjes Brussel’ buiten Brussel vestigen “onzinnig en duur”. ,"Iemand als premier Rutte is altijd kritisch over de ‘verspilling’ van geld in de EU. Het had hem gesierd als hij had gezegd: laten we dat spel rond het binnenhalen van die agentschappen stoppen.”
Officieel wordt de winnaar van de EMA-race pas in november bekend. Het kan ook zijn dat de regeringsleiders bij het toetje alsnog besluiten om de hete aardappel voor zich uit te schuiven. 
Dennis de Jong over EMA
Defensieuitgaven blijven stijgen
Nederland blijft wel achter
Ergens voor het toetje, gaan de regeringsleiders het hebben over de Europese defensie. Lekker verteerbaar onderwerp met positieve cijfers. Donald Trump krijgt namelijk langzaam maar zeker z'n zin. De defensie-uitgaven bij de NAVO landen beginnen te stijgen. NAVO-baas Jens Stoltenberg komt uit op een stijging van 4.3 procent dit jaar. Nederland zit met een stijging van 1,5 miljard euro, volgens het regeerakkoord, aan de onderkant. 
Letland, Litouwen en Roemenië verhogen hun defensie-budget al zoveel dat ze komend jaar al op twee procent van hun bruto buitenlands product zitten. Dat is de norm die de NAVO-landen enkele jaren geleden met elkaar hebben afgesproken. En de norm waar president Trump steeds op hamert.
Polen koploper
Ook de uitgaven van Turkije zijn fors omhoog gegaan, hoewel dat vooral met de militaire conflicten om het land heen, te maken heeft. Verder stijgt het budget in Zweden (geen lid van de NAVO) en Slowakije. Polen, dat al aan de regels voldeed laat de uitgaven nog verder stijgen naar 2.5 procent in het jaar 2030.
En ook Denemarken heeft net besloten om fors meer geld aan defensie uit te geven. 
Frankrijk blijft in dit rijtje wat achter. Dit jaar wordt er nog bezuinigd op de krijgsmacht, maar vanaf volgend jaar gaat president Macron meer aan defensie uitgeven, zodat in 2015 ook Frankrijk de afspraken kan nakomen. Ook Italië blijft vooralsnog achter, hoewel premier Gentilione dit voorjaar nog aangaf langzaam het budget te verhogen. 
Bulgarije kiest trouwens willens en wetens voor een stap op de plaats. De Bulgaarse regering wil Rusland niet voor het hoofd stoten door nu meer geld aan defensie uit te geven. 
En verder
De Britse cartoonist Madeleine Kay wordt weggestuurd bij de brexit persconferentie van Barnier en Davis. In de perszaal mogen alleen journalisten komen, geen actievoerders, zoals Kay die willen dat Groot-Brittannië in de EU blijft.
Over de brexit, de vluchtelingen en andere Europese zaken kunt u meer horen elke maandagavond Brussels by Night in het radioprogramma Met het Oog op Morgen op Radio 1. Daarin ook een lang interview met Frans Timmermans. En in het Journaal van maandagavond een reportage over het bezoek van Timmermans aan Sicilië. 
Deze nieuwsbrief kwam tot stand met medewerking van Rop Zoutberg, Mustafa Marghadi, Jeroen Wollaars, Judith van de Hulsbeek, Mitra Nazar, Conny Keessen, Rolien Créton, Tim de Wit, Frank Renout, Arjan Noorlander, Tijn Sadée, Tom Wisseborn, Hans Burgers en Thomas Spekschoor.
Hoe vond je deze editie?
Als je deze nieuwsbrief niet meer wilt ontvangen, dan kun je je hier afmelden.
Als deze nieuwsbrief doorgestuurd is en je wilt je aanmelden, klik dan hier.
Gemaakt door Brussel Inside met Revue.