Bekijk profielpagina

Brussel Inside #4

Revue
 
De grote drie spelen een hoofdrol deze week. May met een speech die heel belangrijk zou zijn, maar ui
 

Brussel Inside

24 september · Editie #4 · Bekijk online
Europa is in beweging, maar wat speelt er echt? Bert van Slooten van NOS Bureau Europa verzamelt iedere week, samen met zijn collega’s in de Europese hoofdsteden, de scherpe analyses en hardnekkige geruchten.

De grote drie spelen een hoofdrol deze week. May met een speech die heel belangrijk zou zijn, maar uiteindelijk enorm tegenviel. Merkel die de verkiezingen gaat winnen en dan weer voluit kan besturen en Macron die dinsdag zijn grote toespraak vol met Europese vergezichten houdt.
Over de vergezichten en de dromen van de Catalanen hoor je niemand in Brussel. De spanning in Spanje loopt op, maar Brussel zwijgt, elk woord zou verkeerd kunnen worden uitgelegd. 
Stilte ook rondom de lobby van Nederland om het geneesmiddelenbureau naar Amsterdam te krijgen, terwijl het zuidelijke front zich sluit.

Duitsland kiest
Angela Merkel stemt rond het middaguur. Martin Schulz was er zondagochtend vroeg bij. Wie alles wil volgen over de Duitse verkiezingen. Hier een aantal linkjes. Die zeit. De Frankfurter Algemeine, ook met liveblog. Bild. De radio via Deutsche Welle. Televisie ARD en ZDF. Der Spiegel, Suddeutsche Zeitung, Berliner Zeitung en ook Politico heeft handige informatie evenals de NOS en onze correspondenten Jeroen Wollaars en Judith van de Hulsbeek.
United we stand
Het was niet groots en meeslepend. Geen breaking nieuws en nieuwe inzichten kwamen er ook niet echt. Sommigen noemden de toespraak van de Britse premier May zelfs ronduit teleurstellend, Maar het zorgde voor iets heel bijzonders in Groot-Brittannië. NOS-correspondent Tim de Wit moest zelf ook even met de ogen knipperen. 
Want het is sinds het referendum vorig jaar amper voorgekomen: eenheid bij de Conservatieven. Van de harde en luidruchtige brexit-vleugel tot aan de eurogezinde Conservatieven was er lof over de speech van May. Of het nu de doorgewinterde John Redwood was, de bekende backbencher en voormalig minister, die zich al jaren sterk maakt voor een keiharde brexit. “May deed een zeer genereus aanbod”, zei hij.
Maar ook de voormalige Conservatieve ministers Nicky Morgan en Ken Clarke, beiden uitgesproken tegenstanders van brexit, konden zich vinden in de toespraak. “Eindelijk een realistische brexit-positie”, zei Morgan. Clarke voegde daaraan toe. “Een volwassen verhaal. Ik ben er erg door gerustgesteld.” 
EU-juk
Daarmee lijkt de speech vooral goed te zijn geweest voor binnenlands gebruik. De brexiteers gingen stralen van de glorieuze toekomst die May beloofde. Als soevereine natie, weg van het EU-juk, kunnen de Britten weer op eigen houtje handelsakkoorden sluiten met landen over de hele wereld. Het wordt sowieso geen Noorwegen-deal, juichte Boris Johnson nog maar eens op Twitter na de speech.
Tegelijk moeten ze nog wel een stuk langer op hun lip bijten dan gewenst, aangezien May ook duidelijk maakte dat er wat haar betreft een overgangsperiode komt van zeker twee jaar, waarin alles zo goed als bij het oude blijft. “May bevriest brexit tot 2021” kopte de krant Daily Telegraph daarom. 
Middelvinger
Maar dat was aan de andere kant juist wat het bedrijfsleven en de eurogezinde Conservatieven wilden horen. Al hadden bedrijven graag een nog langere overgangsperiode gezien. 
Voormalig Ukip-leider Nigel Farage zag het met lede ogen aan. Dit alles betekent immers dat de definitieve brexit pas vijf jaar na het referendum zal zijn. Verraad van de 17,4 miljoen Leave-stemmers, vindt Farage. “Dit was een goede speech voor Goldman Sachs en voor de politieke klasse. Maar een dikke middelvinger naar de brexit-stemmers.” 
Het is daarom wel de vraag hoe lang de eenheid binnen de Conservatieven zal stand houden. Met het jaarlijkse partijcongres op komst, van 1 tot 4 oktober in Manchester, blijft brexit de gemoederen bezighouden. En zal May voortdurend achterom moeten blijven kijken. 
De Duitse euroboys
Niet Brussel maar Berlijn is de hoofdstad van de Europese Unie. En de kanselier van het machtige Duitsland bepaalt óók in grote mate de koers van de héle EU.
De huidige kanselier Angela Merkel weet dat als geen ander: veel van wat in de officiële  EU-hoofdstad Brussel wordt bekokstoofd draagt haar stempel. Om de controle te houden werkt ze met vertrouwelingen – zij zijn in Brussel haar oren en ogen.
En, toeval of niet, het zijn allemaal mannen:
Luister naar NOS-correspondent Tijn Sadée op zoek naar de euroboys van Merkel
De oliemannetjes van Merkel in Brussel - YouTube
Don't mention the war
Het afgelopen verkiezingsjaar was het jaar van de politieke taboes. Er mocht niet gesproken worden over alles wat pijn zou doen. Pijn doen voor de zittende Europese macht in Berlijn vooral.
Om de herverkiezing van Merkel geen gevaar te laten lopen mocht er amper gesproken worden over de Europese hoofdpijndossiers als de Griekse schuld, migratiebeleid, economische problemen en tal van andere zaken.
Maar nu Merkel lijkt te blijven, kunnen de taboes van tafel. Dat klinkt logisch, maar is niet op alle terreinen even vanzelfsprekend. Drie voorbeelden
Defensie
Meer samenwerken, zoals al in het Verdrag van Lissabon staat geschreven, zal het parool worden. Of er ook meer uitgaven voor defensie komen is nog maar de vraag. Dat hangt van de coalitie in Duitsland af. Met name de SPD heeft zich over de bij de NAVO zeer gewenste twee procentnorm (van het BBP) negatief uitgelaten.
Wat er wel komt is een Europees gevechtsvliegtuig. Nu hebben de EU-landen allemaal verschillende vliegtuigen. Nederland de F16 en straks de JSF, Duitsland en Spanje de Eurofighter Typhoon en Frankrijk de Rafale. Nu willen Merkel en Macron, ook samen met Italië en Spanje een echt Europees vliegtuig ontwikkelen.
Migratie
Vluchtelingen en migratie staan ook hoog op de lijst van onderwerpen die Merkel en Macron willen aanpakken. 
De Fransen willen hun voormalige kolonies in Afrika helpen met geld en middelen. Economische ontwikkeling om te voorkomen dat mensen de ‘wijk’ nemen naar Europa. Een nieuw soort ontwikkelingshulp. Een Alliance pour le Sahel. 
De Duitsers hadden nooit zoveel met Afrika, maar beseffen nu dat er gepraat moet worden om te voorkomen dat er nieuwe stromen vluchtelingen komen. Verder willen ze Frontex versterken en moet het beleid menselijker.  
Europese minister van Financiën
Er komt een speciale top in december over de toekomst van de euro. Frankrijk en Duitsland willen een Europese minister van Financiën. Vraag is of dit een ambtenaar, in dienst van de Europese Commissie moet zijn of een politieker figuur, meer zoals Donald Tusk de voorzitter van de Europese Raad. 
Duitsland wil wel dat Frankrijk en de andere Zuid-Europese landen zich houden aan de begrotingsregels. De Franse economie moet zich hervormen. Vooral de hoge werkloosheid is de Duitsers een doorn in het oog.
Probleem wordt nog wel de coalitiepartner. Als Merkel met de liberalen gaat regeren wordt een eigen begroting voor de eurozone moeilijk. De FDP wil trouwens ook dat Griekenland alsnog uit de euro wordt gezet.
France en marche of stopt het?
Nog een verkiezing
Maar voordat Macron volop gas kan geven in Europa, moet hij wel eerst nog even de derde verkiezing op rij in eigen land winnen. Het gaat om de Senaat, de Franse Eerste Kamer. Onze man in Parijs, Frank Renout, denkt dat het, vandaag, niet vanzelf gaat voor de Franse president.  
Emmanuel Macron heeft nu twee verkiezingsoverwinningen op rij behaald. In mei werd hij tot president gekozen door de Fransen en kort erna won zijn kersverse partij (La République En Marche) ook de parlementsverkiezingen.
De ‘Eerste Kamer’ is belangrijk voor Macron: de rechtse oppositie heeft er nu nog een meerderheid en wetten en hervormingen kunnen er worden tegengehouden en geamendeerd.
Lokale politici
Maar de verkiezingen verlopen trapsgewijs. Niet gewone Fransen maar ‘kiesmannen en -vrouwen’ – meestal lokale politici – stemmen vandaag (zondag) op de kandidaten voor de Senaat. Voor Macron is dat een probleem: lokaal is zijn partij nog nauwelijks vertegenwoordigd in gemeenteraden. De ‘kiesmensen’ zijn doorgaans dus leden van de ‘oude’ linkse en rechtse partijen en stemmen daarom meestal ook op de kandidaten van hun ‘oude’ partijen.
Bovendien is de populariteit van Emmanuel Macron de laatste weken gekelderd: 56 procent van de Fransen vindt hem geen goede president (meer). Dat was twee maanden geleden nog maar 41 procent.
Op z'n Grieks
Het zijn dan wel geen verkiezingen, zoals in Duitsland en Frankrijk, maar het gaat wel om de stemmen. Stemmen voor Nederland, voor Amsterdam om het Europees Geneesmiddelenbureau (EMA) naar Amsterdam te halen. De Europese leiders kiezen later dit jaar de plek waar het kantoor, dat nu nog in Londen staat, naartoe gaat. 
De zuidelijke lidstaten dreigen een spaak in het wiel te steken. De Griekse minister van Buitenlandse Zaken probeert namelijk een verbond tussen Griekenland, Malta, Cyprus, Italië, Spanje, Portugal en Frankrijk te smeden, met de bedoeling EMA in één van de zuidelijke lidstaten te krijgen. 
Georgios Katrougalos zegt het onomwonden: hij wil een Zuid-Europese overwinning.
“Het is niet makkelijk, want we zijn ook concurrenten”
De Nederlandse lobby is veel schimmiger. Oud-minister Wouter Bos is als ambassadeur aangetrokken. Hij moet door Europa reizen om steun te verwerven. Maar waar hij naartoe gaat, lijkt wel een staatsgeheim. “Andere landen hebben baat bij die informatie”, zegt zijn woordvoerder. 
We weten wel dat Amsterdam de directeur van het geneesmiddelenbureau dat nu nog in Londen zit, heeft ontvangen. Hoewel de EMA-topman zich vaker bemoeit met de keuze, heeft hij er uiteindelijk niks over te zeggen. De Commissie komt eind van de maand met een evaluatie van alle plannen. Bij de Europese top in Brussel in oktober zullen de regeringsleiders de knoop doorhakken.

Barcelona buitenspel
Barcelona (foto Rop Zoutberg)
De kans dat het Europees Geneesmiddelenbureau in Barcelona komt is trouwens vrijwel verkeken. Catalonië is bij het toelichten van het bod fijntjes op gewezen dat het bureau Londen verlaat, omdat Groot-Brittannië uit de EU stapt. “Afscheiding en ze willen niet nog eens in zo’n proces terechtkomen”, zo is volgens een goed ingevoerde bron in Madrid de Spanjaarden te verstaan gegeven. 
De sfeer in Catalonië rondom het referendum van 1 oktober, wordt de laatste dagen steeds grimmiger. Onze man in Spanje Rop Zoutberg ziet dat de hakken aan beide kanten in het zand gaan. 
Alle verloven zijn ingetrokken en vijfduizend extra agenten worden uit alle delen van Spanje ingevlogen naar de plaats van het delict. De manschappen van nationale politie en guardia civil slapen op vier cruiseschepen.
Intussen maken beleidsmakers in Spanje en Brussel de balans op van een economisch scenario waarin de regio zich werkelijk afscheidt. Een vijfde van de economische activiteit van Spanje zit nu in Catalonië, de export komt zelfs voor een kwart vanuit het gebied. Maar in het geval dat Catalonië een onafhankelijk land wordt komen deze getallen enorm onder druk te staan. Een levensgrote vraag is of een onafhankelijk Catalonië deel uitmaakt van de Europese interne markt. Voor het zover is zal een regering in Barcelona enorme import- en exportheffingen moeten trotseren.

Twaalf daar blijft het bij
Protesten tegen asielzoekers in Tsjechië
Wat het voorbeeld van Europese solidariteit had moeten worden is uitgelopen op een politiek drama. Twee jaar geleden beloofde de EU om Italië en Griekenland te helpen met het opvangen van migranten. Meer dan honderdduizend mensen zouden vanuit het zuiden over de rest van Europa verdeeld worden.
Aanstaande dinsdag loopt die afspraak af, maar het doel van honderdduizend mensen, is bij lange na niet gehaald. Met name vanuit Oost-Europa was het verzet groot. Polen en Hongarije namen helemaal geen migranten over. Tsjechië accepteerde er 12, terwijl de Europese Commissie hoopte dat het land er meer dan 2000 over zou nemen.
EU-verslaggever Thomas Spekschoor was de afgelopen dagen in Tsjechië en zag dat er in Tsjechië maar weinig mensen zijn die vinden dat ze meer migranten hadden moeten overnemen. Meer dan 90 procent van de bevolking zegt dat ze niet willen dat migranten zich permanent in hun land vestigen. “Het is electorale zelfmoord als je hier als politicus pleit voor meer migranten”, zegt Tomas Jungwirth, een migratie-expert van verschillende Tsjechische hulporganisaties. Alle grote politieke partijen wakkeren de angst voor migranten juist aan, zegt hij.
Geen migranten
“We hebben vanaf het begin gezegd dat we geen migranten willen overnemen en we blijven daarbij”, zegt Jan Hamacek, namens de sociaal-democraten lid van het Tsjechisch parlement. “Migranten willen hier toch niet blijven. Ze willen naar Zweden en naar Duitsland. Waarom zouden we ze dan naar toe laten komen?”
Als dinsdag de afspraken voor het herverdelen van migranten aflopen, zal in Tsjechië de teller nog steeds op 12 staan. Meer komen er niet bij. En voor nieuwe afspraken zijn de Tsjechen al helemaal niet te porren.
Top in zicht
Het zal een spannende week worden in Catalonië. Verder kijken we uit naar dinsdag. Macron houdt dan zijn Europa-speech.
En dat is twee dagen voordat de EU-leiders informeel met elkaar aan tafel schuiven voor een diner op donderdagavond in Talinn. 
Maandag  moeten we letten op Jeroen Dijsselbloem, bezig aan wellicht zijn laatste bezoek aan Griekenland als voorzitter van de eurogroep. 
En de ministers van Buitenlandse Zaken bespreken in Brussel de Poolse kwestie. Oftewel: geven ze Frans Timmermans rugdekking in zijn strijd. 
Meer Europa maandagavond op de radio in Met het Oog op Morgen. Brussels by night deze week met NOS-correspondent Arjan Noorlander 
Deze nieuwsbrief kwam tot stand met medewerking van Rop Zoutberg, Mustafa Marghadi, Jeroen Wollaars, Judith van de Hulsbeek, Mitra Nazar, Conny Keesen, Rolien Créton, Tim de Wit, Frank Renout, Arjan Noorlander, Tijn Sadée, Tom Wisseborn, Marten Wiegman en Thomas Spekschoor.
Hoe vond je deze editie?
Als je deze nieuwsbrief niet meer wilt ontvangen, dan kun je je hier afmelden.
Als deze nieuwsbrief doorgestuurd is en je wilt je aanmelden, klik dan hier.
Gemaakt door Brussel Inside met Revue.