Bekijk profielpagina

Brussels Peil - Kleuren

Het politieke seizoen is begonnen. Wat zijn de plannen en hoe deed Von der Leyen het?
We duiken verder in de gasmarkt en blikken vast vooruit op wat de broeders uit Italië Europa te bieden hebben. Volgende week zijn er verkiezingen.
Kortom een kleurige nieuwsbrief. Steun is altijd welkom. Word vriend.

De speech van Ursula
Een enkel armgebaar van de Deense commissaris Vestager naar de andere vrouwen uit de Europese Commissie was voldoende. Ze kwamen, alsof het afgesproken was net voor het begin van de jaarlijkse Europese Troonrede (de State of the Union) naar voren. De een met een geel vest, de ander met een blauwe jurk maar allemaal in een combinatie die de Oekraïense vlag symboliseerde.
De first lady van Oekraïne Olena Zelenska (gekleed in het wit) zat toen al naast de voorzitter van het Parlement om naar de toespraak van Ursula von der Leyen te luisteren. De inmiddels traditionele opening van het nieuwe Europese politieke seizoen kreeg daardoor voor het eerst cachet en urgentie, want de vorige edities; met name die waar Barosso en Juncker het woord voerden hadden veel weg een opsomming van goede daden.
Wat doet Von der Leyen anders?
Het zijn om te beginnen de onderwerpen. Eerst was er de Covid-crisis, waar de voormalige arts daadkrachtig optrad door met de grote bedrijven afspraken te maken over de aankoop van vaccins. Die daadkracht heeft ook een keerzijde, want deze week kwam er een uiterst kritisch rapport van de Europese Rekenkamer over het feit dat ze haar sms-berichten, waarin meer details over die afspraken staan, heeft gewist, zodat het Europees Parlement niet kan controleren hoe een en ander is verlopen. Het Parlement wil vooral antwoord op de vraag waarom de Europese Unie meer voor de vaccins moest betalen dan het Verenigd Koninkrijk.
En ze reageerde na de Russische inval in Oekraïne opnieuw direct met sanctiepakketten. Maar ook daar liep ze soms te hard. Zo werd de eenheid die de Europese Unie aanvankelijk aan de dag legde bij het zesde sanctiepakket ernstig op de proef gesteld. Von der Leyen wilde ook een boycot van Russische olie instellen, maar dat was een brug te ver voor de Hongaarse premier Viktor Orban, waardoor het Europese eenheidsfront dreigde te breken.
Is er veel kritiek?
Ja en Nee. Ze wordt geprezen voor haar daadkrachtige optreden en ook haar duidelijke State of the Union, maar daar zit ook de kritiek. Ze gaat vaak haar eigen gang. Andere eurocommissarissen klagen dat ze weinig toegang hebben tot de dertiende (de verdieping waar Von der Leyen werkt en woont). Ze komt vaak met verklaringen in de vorm van filmpjes als andere commissarissen een paar uur later over hetzelfde onderwerp al een persconferentie gepland hebben. En ze doet soms uitspraken die niet worden gesteund door de hele Europese Commissie, waarbij ze soms, zoals in het geval van Polen, moet terugkomen op eerdere opvattingen (in dit geval over de rechtsstaat). Von der Leyen vond aanvankelijk dat Polen voldeed aan de voorwaarden om steun uit het coronaherstelfonds te krijgen, maar moest buigen voor de kritiek van Frans Timmermans en Vera Jourova (die er over gaat).
En dan is er nog de Green Deal. Al bij de presentatie ging het mis. Tot ongenoegen van de sociaaldemocraten trok ze alle publiciteit naar haar toe en claimde Von der Leyen dat het een christendemocratisch plan was. Aan de andere kant krijgt ze kritiek dat het allemaal te snel gaat en te groen is; vooral van Duitse europarlementariërs. Daar staat weer tegenover dat anderen weer vinden dat ze te Duits is en haar orders uit Berlijn krijgt.
De inhoud van de speech
Het redden van de democratie was het centrale thema van haar toespraak. De eerste keer dat er oorlog is op het continent, terwijl het politieke seizoen wordt geopend, zo zei ze (de burgeroorlog op de Balkan in de jaren negentig liet ze buiten beschouwing).
Von der Leyen: “Dit gaat over autocratie tegen democratie. Dit is een oorlog tegen onze energie, een oorlog tegen onze economie, een oorlog tegen onze waarden en een oorlog tegen onze toekomst.”
Tot zover de tussenbalans. Von der Leyen is halverwege haar regeerperiode. Pas na de verkiezingen van 2024 wordt duidelijk of ze nog eens vijf jaar voorzitter van de Europese Commissie wil worden.
Waren er ook concrete aankondigingen?
Zeker. De speech is ook bedoeld om nieuwe (en soms oude) plannen te lanceren. Een kleine greep.
  • Inwoners van Oekraïne mogen gebruik maken van de gunstige Europese roaming afspraken;
  • Voor de wederopbouw van scholen in Oekraïne is extra Europees geld beschikbaar;
  • De ingrepen op de energiemarkt;
  • Er komt een zogenoemde waterstofbank, waar drie miljard euro in wordt geïnvesteerd. Die bank kan dan nieuwe projecten financieren. Ze zei het niet, maar Nederland wil wel graag de hoofdvestiging van die bank hebben;
  • Nieuwe begrotingsregels voor de landen die met de euro betalen zijn in de maak. Onduidelijk is nog wat ze inhouden, de ministers van Financiën gaan er de komende tijd over praten;
  • De Europese Commissie wil minder regels voor het Midden- en Kleinbedrijf;
  • De Europese Unie moet meer zeldzame aardmetalen gaan winnen. Daarom komt Brussel met een zeldzame grondstoffen strategie;
  • Het verdrag (van Lissabon) moet gewijzigd worden. Om dat voor elkaar te krijgen komt er een speciale conventie (met vertegenwoordigers uit alle parlementen, regeringen en de Europese Commissie). Probleem is dat de regeringsleiders niet erg enthousiast zijn over het idee;
  • De Europese Unie moet zo snel mogelijk worden uitgebreid met de Balkanlanden, Moldavië, Oekraïne en Georgië. Ook daar gaat de Europese Commissie niet alleen over. Met een aantal landen wordt al gesproken en over Moldavië, Oekraïne en Georgië moet nog een besluit worden genomen;
  • Het idee van de Franse president Macron om voorafgaande aan een Europese Top, een politieke bijeenkomst te organiseren met alle mogelijke nieuwe lidstaten en het Verenigd Koninkrijk wordt omarmd door de Europese Commissie.
De hele speech is hier na te lezen. Meer lezen over de energie bij Brusselse Nieuwe lees de nieuwsbrief van Bijou.
En deze tweet wil ik toch even laten zien. Commissaris Vestager verspreidde deze, afkomstig van het satirische kanaal DG Meme. En #SOTEU is State of the Union.
Dan het gas
Het ging de afgelopen week veel over elektriciteit en minder over gas. Dus heeft Marko Bos deze week een verhaal over de veranderingen op de gasmarkt.
De Europese gasmarkt is door de inval van Rusland in Oekraïne drastisch veranderd. De afhankelijkheid van Russisch gas is in korte tijd sterk teruggedrongen – maar nog niet tot nul teruggebracht. 
Deze figuur laat de veranderingen zien in gasstromen in het eerste halfjaar van 2022, vergeleken met het eerste halfjaar van 2021. Dit kaartje is ontleend aan de recente studie van denktank Bruegel die ik ook vorige week aanhaalde. De dikte van de pijlen is evenredig met het volume aan gas dat in de eerste helft van 2022 is geleverd. De kleur van de pijlen geeft aan of dat volume ten opzichte van begin 2021 is gestegen (groen) of gedaald (rood). En de bijbehorende bolletjes geven aan met hoeveel procent.
We zien dat Rusland zijn gasleveringen aan de meeste EU-lidstaten (behalve aan en via Bulgarije) flink heeft gekort. Het minst nog aan Duitsland, maar daar is – zoals bekend – in het lopende kwartaal verandering gekomen. Pikant is natuurlijk dat via Oekraïne nog steeds gas stroomt naar Slowakije, Oostenrijk en Italië.
De lidstaten hebben dit jaar meer gas betrokken uit Noorwegen (via pijplijn) en in de vorm van vloeibaar gas (LNG, per schip). Daarmee hebben zij voorlopig het wegvallende aanbod uit Rusland kunnen compenseren en de gasopslagen kunnen bijvullen.
Die gasopslagen zijn inmiddels voor gemiddeld 83 procent gevuld. Dat ging niet vanzelf; daarvoor waren ingrepen van overheden nodig. Onder normale omstandigheden is het voor bedrijven commercieel aantrekkelijk om zomers van lage aardgasprijzen gebruik te maken om extra in te kopen en op te slaan, voor verkoop tegen hogere prijzen in de winter. Maar dit zijn bijzondere tijden, met extreem hoge en volatiele prijzen. De grote onzekerheid over de toekomstige prijsontwikkeling maakt het voor bedrijven erg riskant (en ook duur) om tijdig extra voorraden op te bouwen.
De gasopslagen zijn overigens niet gelijkmatig over de lidstaten verdeeld. Tweederde van de totale opslagcapaciteit bevindt zich in vier lidstaten: Duitsland, Italië, Frankrijk en Nederland (zie voor een actueel overzicht van de stand van de gasopslagen Gas Infrastructure Europe - AGSI+ (gie.eu) ). Dat mag ons een goed gevoel geven. Maar er zal ook een beroep worden gedaan op onderlinge solidariteit. De opslagcapaciteit waaruit bijvoorbeeld buurland België kan putten bedraagt maar 7 procent van die van Nederland. Dat onderstreept het belang van uitwisseling van gas en elektriciteit binnen de EU om schokken te kunnen opvangen.
De broeders komen er aan
Meloni (rechts) met voorzitter Metsola (links) van het Europees Parlement
Meloni (rechts) met voorzitter Metsola (links) van het Europees Parlement
Het moet wel heel gek lopen wil de partij van Giorgia Meloni - de Broeders van Italië - de verkiezingen van volgende week niet winnen. Toch is het opmerkelijk dat een partij die bij de vorige stembusgang slechts 4,3 procent van de stemmen haalde, nu waarschijnlijk tussen de 25 en 30 procent van de kiezers aan zich weet te binden.
Wat is er aan de hand?
Om te beginnen krijgen de Broeders veel stemmen, omdat haar partij niet in het vorige kabinet van nationale eenheid - onder leiding van premier Draghi - zat. Ze kunnen geloofwaardig de kiezer beloven dat er nieuw beleid komt.
En de belangrijkste thema’s sluiten aan bij de wensen van een groot deel van de Italiaanse kiezers. Zo heeft ze, net als haar kompaan Matteo Salvini van de Lega-partij een hard migratieprogramma. Ze zou het liefst de boten en bootjes al in Libië en andere Noord-Afrikaanse landen tegenhouden. Verder wil ze centra (hotspots geheten) in Afrikaanse landen openen, waar wordt vastgesteld of ze recht (of kans) hebben op asiel. Volgens Meloni zorgt dat voor een enorme vermindering van het aantal migranten dat naar Europa (Italië) komt.
Verder heeft haar partij een conservatief programma. De burger (ze spreekt over de patriotten van de natie) staat centraal. En de burger is een man of vrouw. Ze tornt niet aan de mogelijkheid van het geregistreerd partnerschap, maar extra rechten voor lhbti'ers zitten er niet in. Ze is verder geen voorstander van de abortuswet, maar heeft gezegd dat ze die niet gaat terugdraaien; wel zullen er campagnes komen om ongewenst zwangere vrouwen te overtuigen toch het kind te behouden.
Waar moet Europa rekening mee houden?
Met een kritisch Italië. Een regering die niet zomaar bij het kruisje gaat tekenen, maar ondanks haar negatieve uitspraken in het verleden toen ze het had over het uit de euro stappen - de verkeerde munt noemde ze het- toch in de Europese Unie wil blijven.
Maar in Brussel heerst scepsis. Regelmatig wordt gewezen op het fascistische verleden van de partij en Meloni zelf, die ooit verklaarde een bewonderaar van Mussolini te zijn. Daar heeft ze ondertussen wel afstand van genomen. “Ik ben geen fascist”, zo zei ze onlangs tegen Politico.
Frans Timmermans: “Ik ben bang voor de sociale en morele agenda van de rechtervleugel.”
Ook wordt gewezen op haar uitspraken over Joodse complotten (met name George Soros moet het ontgelden) en uitspraken over etnische zuiveringen van nog niet zo lang geleden.
Maar binnen de grootste partij, de christendemocratische EVP geven ze haar het voordeel van de twijfel. Manfred Weber de fractievoorzitter zegt dat in de komende Italiaanse regering geen extremisten zitten. De bij zijn beweging aangesloten Forza (van oud premier Silvio Berlusconi) gaat met de Broeders van Meloni een regering vormen.
“Vijf jaar geleden won de Italiaanse vijfsterrenbeweging met de leus: als wij winnen verlaten we de euro. Dat soort teksten heb ik nu niet gehoord”, aldus Weber. “Forza heeft dat niet gezegd en ook Meloni niet.” Hij vindt de partij van de waarschijnlijk toekomstige premier van Italië niet extremistisch. “Het is absoluut geen AfD (Alternative für Deutschland). Als mijn partij (CSU) daarmee gaat regeren dan zeg ik subiet mijn lidmaatschap op. Maar de Broeders zijn gewoon een conservatieve partij.”
Benoeming
De nieuwe secretaris-generaal Alessandro Chiocchetti
De nieuwe secretaris-generaal Alessandro Chiocchetti
En dan nog een verhaal met een Italiaans tintje. De Italiaan Alessandro Chiocchetti is de nieuwe secretaris-generaal van het Europees Parlement geworden en daarmee de hoogste topambtenaar in het Europees Parlement. Hij krijgt zeggenschap over twee miljard euro en ongeveer 8.000 medewerkers.
Maar er is veel gemor, met name onder de Nederlandse europarlementariërs.
Bas Eickhout (Groen Links): “Ik verontschuldig mij in naam van het Europees Parlement voor deze schandelijke deal. Dit is niet de manier waarop je omgaat met zo’n belangrijke functie. Jammer genoeg heeft een meerderheid dit er doorheen geduwd, ten koste van de geloofwaardigheid van het Parlement.”
Wat is er aan de hand?
Om te beginnen had hij aanvankelijk niet de juiste rang (schaal) om te worden benoemd op een dergelijke toppositie, maar de afgelopen maanden heeft hij een aantal promoties achter elkaar gekregen waardoor dit probleem als sneeuw voor de zon verdween.
Maar Chiocchetti is vooral controversieel, omdat hij al de stafchef van parlementsvoorzitter Roberta Metsola (Malta) was. Hij zat al als de spin in het web en regelde het afgelopen jaar veel benoemingen. Verder heeft hij goede banden met oud parlementsvoorzitter Antonio Tajani (nu actief in de Italiaanse verkiezingscampagne) en de voormalige Italiaanse premier Silvio Berlusconi.
Daarvoor was hij de assistent van Marcello Dell'Utri, een Italiaanse politicus die tot zeven jaar gevangenisstraf werd veroordeeld voor zijn banden met de Siciliaanse maffia. Chiocchetti zelf is niet beschuldigd van corruptie of maffia-banden, maar zijn banden met Dell'Utri bleven een bron van zorg bij veel politici.
De Europese fractie van de PvdA hekelt vooral het gebrek aan transparantie: “We hebben tevergeefs gepleit voor uitstel van de benoeming van Chiochetti.” Met name de manier waarop de procedure is verlopen, zint de partij niet: “Voorzitter Metsola heeft de benoeming er snel doorheen willen jagen. Ze had evenwel nog tot het einde van het jaar de tijd om de benoeming zorgvuldig te laten verlopen. Dit is schadelijk voor de reputatie van het Europees Parlement: wij horen transparant en democratisch te zijn.”
Volgens het Europees Parlement is de benoeming wel degelijk transparant geweest. Er waren vier kandidaten en die konden zich allemaal presenteren. De gesprekken duurden nauwelijks tien minuten, waarna meteen werd gestemd en Chiochetti als winnaar uit de bus kwam.
Waarom heeft hij gewonnen?
Het is uiteindelijk een politieke koehandel geworden, waarbij alle partijen leuke nieuwe functies hebben gekregen in het Parlement. Er komt een nieuw directoraat-generaal (soort ministerie op Europees niveau) Parlementaire Democratische Samenwerkingen. Wat deze nieuwe afdeling moet gaan doen, is vooralsnog onduidelijk. Maar de Linkse fractie (GUE), waar ook de Partij voor de Dieren bij is aangesloten, mag een directeur leveren en die hadden nog geen topfunctie. En de liberalen van Renew Europe haalden de baan van plaatsvervangend secretaris-generaal binnen.
De Europese fractie van D66, die deel uitmaakt van Renew Europe, keurt de benoeming desalniettemin af. De partij distantieert zichzelf van de Renew Europe-leden die zetelden in het orgaan dat over de benoeming ging en daar voor Chiocchetti stemden. “Daarnaast zijn wij simpelweg ook nooit geïnformeerd over het hele proces, wat veel over de gang zaken vertelt”, laat de fractie weten.
En verder
***** Komen er steeds meer Cubanen naar Europa. Het zijn veelal politieke vluchtelingen die de wijk nemen naar Moskou en van daaruit naar Servië reizen. Dat kan zonder visum. Daarna proberen ze vanuit Belgrado de reis naar de Europese Unie voort te zetten. Aan de grenzen met Kroatië merken diverse organisaties dat er steeds meer Cubanen tussen zitten met allemaal hetzelfde vluchtverhaal. Lees meer hier.
***** De prijs van hout schiet overal in Europa de lucht in. In Nederland is bijna geen hout voor de kachel meer te krijgen. Ook andere Europese landen kampen met het probleem. In Griekenland, waar de prijzen met dertig procent zijn gestegen, wil het kabinet de prijs aan banden leggen. Minister Adonis Georgiadis denkt dat er volop gespeculeerd wordt en gaat dat aan banden leggen, zo verklaarde hij op de Griekse TV. Lees meer hier.
***** De cryptomunt Ethereum gaat minder energie gebruiken bij de productie. Het zogenoemde mijnen van cryptovaluta zoals Bitcoins en de munt Ethereum kost heel erg veel energie. Alleen al voor de Bitcoin is net zoveel energie nodig als Chili in een heel jaar gebruikt (Nederland nog net iets meer). Maar bij Ethereum hebben ze nu een manier gevonden, door verschillende soorten software aan elkaar te koppen, waardoor het energiegebruik met meer dan 99 procent kan dalen. Eurocommissaris Mairead McGuinness is enthousiast. “Alles wat het verbruik op dit gebied vermindert, is welkom.” Eerdere pogingen van het Europees Parlement om het gebruik van energie slurpende software te verbieden mislukte. Lees meer hier.
En wie meer over economische en financiële onderwerpen wil lezen. Hanna Hosman heeft een wekelijkse nieuwsbrief met nog veel meer nieuws. Klik hier.
***** Hongarije is geen democratie meer. Dat vindt een meerderheid in het Europees Parlement. Er vinden nog wel verkiezingen plaats, maar er is geen respect meer voor democratische normen en de Hongaarse regering probeert de Europese waarden systematisch te ondermijnen. Daarom moet er nu snel wat gebeuren.
Het Parlement is ongeduldig, want in 2018 werd al een rapport (van Judith Sargentini) aangenomen om een procedure (artikel zeven) tegen het land te starten, waarbij uiteindelijk zelfs het stemrecht ontnomen zou kunnen worden. Maar de procedure verloopt stroperig en de situatie wordt, volgens het Parlement, langzaam onhoudbaar. Lees meer hier.
***** In een aantal Europese landen zwelt het protest tegen de hoge energierekeningen aan. In de Tsjechische hoofdstad Praag is al een grote demonstratie gehouden en volgende week komt een zo mogelijk nog grotere betoging. En in België begint een beweging op gang te komen onder de titel: wij betalen niet. Lees meer hier.
Mededeling
Mededeling
En dan een bijzonder initiatief. Wijn die zorgt voor een lage ecologische voetafdruk; geproduceerd door Europese wijnboeren uit Frankrijk, Italië en Spanje. Dat wordt grotendeels bereikt door geen flessen meer te gebruiken (scheelt al gauw tachtig procent CO2 uitstoot), maar milieuvriendelijke pakken. En de wijnboeren werken biologisch.
Speciaal voor de vrienden van Brusselse Nieuwe is er nu een kortingsactie. Word dus nu vriend. Maandag krijgen de vrienden de speciale kortingscode via de mail opgestuurd. Meer weten? Kijk op de site van THE WINE PACK
Dank vrienden
En hoe word je vriend? Gewoon door hier te klikken.
Deze week bedank ik de nieuwe vrienden Ary, Thomas, Wim, Ric, Govert, Frank, Yvon, Roel, Willem, Danijela en Jan. Dankzij jullie steun kunnen we elke week een nieuwsbrief maken en de site in de lucht houden.
Volgende week ben ik er weer. In de tussentijd is het nieuws te volgen via de site van Brusselse Nieuwe.
Vond je deze editie leuk? Ja Nee
Bert van Slooten

In Brussels Peil scherpe analyses, hardnekkige geruchten en vooral veel Europees nieuws. Wat betekenen de voorstellen, wetten en maatregelen voor Nederland? Hoe gaat het verder met corona, de crisis en de Green Deal. Bert van Slooten peilt de stemming.

Klik hier om je uit te schrijven.
Als deze nieuwsbrief doorgestuurd is en je wilt je aanmelden, klik dan hier.
Created with Revue by Twitter.
https://twitter.com/BrusselsPeil