Bekijk profielpagina

Brussels Peil - Huiswerk

De energieprijs zorgt voor hoofdpijn in alle Europese hoofdsteden. De Europese Commissie heeft nieuwe voorstellen. En zelfs premier Rutte, die eerst niks moest hebben van Brusselse bemoeienis, vindt het nu goed dat ze meedenken. De vraag blijft wat kunnen de landen zelf doen en wat moet of kan Europa doen?
Spanningen zijn er genoeg; zoals tussen Frankrijk en Spanje. Daar is een kip of ei discussie gaande. Moet er eerst gas worden geëxporteerd en komt er dan een pijplijn of moet er eerst een pijplijn zijn en wordt er dan geëxporteerd?
Ondertussen zit het Europees Parlement op het vinkentouw, want de kans is aanwezig dat ze bij de energiediscussie buitenspel gezet worden.
En voor iedereen die ons wil steunen; word vriend van de nieuwsbrief. Klik hier.

Huiswerk
Hans Vijlbrief luistert naar z'n Finse collega
Hans Vijlbrief luistert naar z'n Finse collega
De Europese Commissie heeft huiswerk meegekregen van de energieministers. Er moeten concrete plannen komen om de hoge energieprijzen onder controle te krijgen, zo besloten de ministers tijdens hun in de haast bijeengeroepen extra vergadering over de stijgende energieprijzen.
En dus was de extra energieraad van de Europese ministers belangrijk, maar niet beslissend. De Europese Commissie komt misschien dinsdag, als ze haar wekelijkse kabinetsberaad in Straatsburg heeft gehouden, of anders de volgende dag tijdens de jaarlijkse Europese Troonrede, de State of the Union, met concrete voorstellen. Daarna, zo is de verwachting komt er nog een extra top van óf de energieministers óf de Europese leiders zelf om echte besluiten te nemen.
Minister Jetten was er zelf niet bij. Hij liet zich vervangen door staatssecretaris Vijlbrief, maar die mag zich in Brussel minister noemen.
De discussie spitst zich toe op de elektriciteitsmarkt. Nu de Europese gasvoorraden voor de komende winter voor ruim 82 procent gevuld zijn, gaat het nu vooral over de prijs.
De Nederlandse inzet bij de gesprekken is helder; het moet wel wat opleveren. Het kabinet heeft vier punten waar ze naar kijken
  1. De leveringszekerheid mag niet in gevaar komen;
  2. Alle maatregelen moeten tijdelijk zijn;
  3. Het mag de ontwikkelingen van energie van zon, wind, waterstof niet in de weg zitten;
  4. Besparen van energie moet voorop staan.
Het kabinet voelt niks voor een wedstrijdje geld vinden om de prijzen verder te verlagen. In het diplomatieke jargon van diplomaten heet dat prijsprikkels mogen niet ondersneeuwen in een soort beauty-contest waarbij nog ergens 18 miljard euro gevonden moet worden.
Verplicht
De Europese Commissie denkt aan vijf maatregelen die genomen moeten worden.
  1. Minder elektriciteit verbruiken, besparen;
  2. Prijsplafond voor groene energie (zon-, wind- en kernenergie);
  3. Afromen winsten fossiele sector;
  4. Prijsplafond Russisch gas ;
  5. Steun energiebedrijven zodat ze niet omvallen.
De EU-lidstaten zijn het op zich wel eens over het lijstje van commissievoorzitter Von der Leyen, maar de vraag is vooral hoe het wordt vormgegeven. In gewoon nederlands: of de Europese Commissie probeert Brussel meer zeggenschap en invloed te geven of dat de landen het zelf mogen regelen.
“Er moet iets aan de prijs worden gedaan, er komt een vorm van afroming en wellicht een price cap (prijsplafond)”, laat een hoge EU-diplomaat weten. “Maar het is wel Russische roulette. Want met name de landen die nu bijna volledig afhankelijk zijn van Russisch gas zullen het moeilijk krijgen en de bedoeling van de maatregelen is dat Rusland het moeilijker krijgt dan wij. Daar moet nog heel goed naar gekeken worden.”
Vijlbrief weet niet of de plannen allemaal uit te voeren zijn. Volgens hem zijn alle lidstaten voor het extra belasten van de winsten van energiebedrijven. Het geld dat zo wordt opgehaald, moet ten goede komen aan inkomensondersteuning voor burgers.
“Overwinsten die door geluk tot stand komen wegbelasten. Wie wil dat niet? Zelfs de bedrijven zelf zeggen dat ze het wel redelijk vinden”, zei Vijlbrief na afloop. Wel is het een maatregel die technisch volgens hem moeilijk uit te voeren is.
Laten we de voorstellen eens nalopen met Marko Bos. Hij constateert dat er een paar flinke ingrepen in de markt bij zitten.
Dat geldt niet zozeer voor een afspraak over verdere energiebesparing. De sterke stijging van de energieprijzen vormt daar juist een belangrijke prikkel voor. De grafiek – ontleend aan een recente studie van denktank Bruegel laat dat zien. De vraag naar aardgas is het sterkst gedaald in de lidstaten – links in de grafiek – waar huishoudens met de sterkste prijsstijgingen (zie de verticale as) werden geconfronteerd. Maar natuurlijk moet je arme huishoudens gericht helpen om de winter door te komen.
Voor Russisch gas wil de Commissie dus een prijsplafond invoeren. Een duidelijk signaal dat de EU liever gas elders betrekt, omdat zij Rusland geen betrouwbare gasleverancier meer vindt. Het aandeel van Rusland in de EU-invoer van gas is al gedaald van 40 naar 9 procent. Dankzij de hogere gasprijs zijn de inkomsten van Gazprom overigens verder gestegen. Door een prijsplafond kan Rusland besluiten om helemaal te stoppen met gasleveranties. Dat zou dan het slotakkoord in het ontregelen van de Europese gasmarkt zijn. Langer last zouden we kunnen hebben van een onvoorspelbaar patroon van open- en dichtdraaien van de gaskraan.
Door de extreem hoge prijs is gas veruit de duurste bron van elektriciteit geworden, veel en veel duurder dan zon en wind, kernenergie of kolen. Maar het lastige is dat:
1. voor de gevraagde hoeveelheid elektriciteit voorlopig ook nog gas nodig blijft, en
2. dat de prijs van elektriciteit wordt bepaald aan de marge, door de duurste brandstof, en dat is gas. 
Die prijs ligt natuurlijk veel hoger dan de kostprijs van elektriciteit op basis van zon, wind of kernenergie. Dat betekent dat de energieproducenten die weinig of geen gas gebruiken om elektriciteit op te wekken extra winsten in de schoot geworpen krijgen. En dat afnemers van elektriciteit voor een deel van hun verbruik onnodig veel betalen.
De Commissie stelt voor om die windfall profits af te romen bij elektriciteitsmaatschappijen, en overigens ook bij olie- en gasbedrijven. In verschillende lidstaten is men daarmee al doende. Door een gemeenschappelijk kader te hanteren kan concurrentievervalsing worden voorkomen. De lidstaten kunnen de opbrengsten gebruiken om de gevolgen van de hoge energieprijzen te helpen opvangen.
Hoe dan ook, als Europa weer grip wil krijgen op haar energievoorziening, blijft energiebesparing prioriteit nummer 1. En een warme winter zou daar erg bij helpen.
Nog een probleem
En dan is er nog een democratisch probleem. Normaal gesproken moet het Europees Parlement mee beslissen over dergelijke maatregelen, maar de Europese Commissie denkt er over na om een noodprocedure te starten. In uitzonderlijke situaties kunnen de ministers besluiten, op voorstel van de Europese Commissie om artikel 122 in te roepen, waarin staat dat in noodsituaties (op energiegebied) er snel beslist kan worden, dus zonder het Europees Parlement.
Het parlement verzet zich vooralsnog heftig tegen dit plan, helemaal als voorzitter Von der Leyen het volgende week tijdens de opening van het politieke jaar - De State of the Union - zal aankondigen. “Dat zal een slag in ons gezicht zijn als we dat in ons eigen gebouw te horen krijgen”, zegt de klimaatwoordvoerder van de PvdA Mohammed Chahim.
Frans-Spaanse gasstrijd
De Franse president en de Spaanse premier
De Franse president en de Spaanse premier
Frankrijk speelt een grote rol in de energiediscussie. Zo houdt het een pijplijn tegen waardoor gas van Spanje naar Frankrijk zou kunnen komen. En er zijn heel erg veel kerncentrales tijdelijk gesloten voor onderhoud, waardoor de buurlanden deze winter niet op elektriciteit uit het land van president Macron kunnen rekenen en ook de eigen bevolking zonder stroom kan komen te zitten.
Laten we met de pijpleiding door de Pyreneeën beginnen; Midcat genaamd. Niet alleen Spanje wil die pijpleiding al jaren aanleggen ook de Duitse bondskanselier Scholz ziet wel wat in een gaspijplijn die gas uit landen als Algerije en Tunesië vanuit Spanje naar Duitsland kan transporteren.
Maar Macron vindt het niet nodig. Er gaat onvoldoende gas doorheen om het rendabel te maken, is zijn stelling en de aanleg zorgt voor onaanvaardbare milieurisico’s. Het project, dat al meer dan tien jaar oud is, werd twee jaar geleden stilgelegd juist vanwege die milieuproblemen.
Waarom is Frankrijk tegen die pijplijn?
Sinds het begin van de oorlog in Oekraïne en het begin van de energiecrisis heeft Frankrijk meer gas naar Spanje geëxporteerd dan andersom. De pijplijn is uit energieoogpunt niet nodig, zegt president Macron. Met een uitspraak die generaal De Gaulle ook wel eens gebruikte serveerde hij de Spaanse plannen af.
Macron: “Ik begrijp niet waarom we moeten springen als geiten uit de Pyreneeën.”
En verder wil Frankrijk niet dat Spanje een belangrijke rol op energiegebied gaat spelen en schuift het vooral Italië naar voren als nieuw centrum waar het vloeibare gas (LNG) in Europa aankomt.
De Franse president wil wel meer mogelijkheden om elektriciteit uit Spanje te ontvangen. Spanje en ook Portugal produceren vrij veel hernieuwbare energie (vooral zonne-energie), die naar de rest van de Europese Unie geëxporteerd kan worden. Het voordeel voor Frankrijk is dat in tijden dat de zon minder schijnt er (kern)energie richting Spanje en Portugal kan.
Heeft Frankrijk voldoende kernenergie?
Normaal gesproken wel, maar er liggen momenteel meer dan dertig centrales stil vanwege groot of klein onderhoud. En de kerncentrales zijn belangrijk, ze voorzien niet alleen voor veertig procent in de energiebehoefte van het land, een groot deel van de energie wordt ook geëxporteerd. Duitsland, België, maar ook Nederland verwarmt zich aan de Franse kernenergie.
En dus moeten de scheurtjes, de corrosie en andere problemen snel worden verholpen. Het Franse energiebedrijf EDF heeft gezegd dat voor de winter alle kerncentrales weer volop in bedrijf zijn. De minister voor Energietransitie, Agnès Pannier-Runacher, wil dat in ieder geval 28 van de 32 kerncentrales voor kerst weer in bedrijf zijn. De overige vier moeten vanaf februari volgend jaar weer volop stroom produceren. Maar helemaal zeker is het niet, want de corrosie is wel opgetreden in een van de belangrijkere onderdelen van de kerncentrales; namelijk het deel waar de centrale gekoeld wordt. Overigens in lang niet alle centrales die nu stil liggen zijn er problemen, het stilleggen is vooral een voorzorgsmaatregel. De toezichthouder wil vanwege de veiligheid alle centrales van het zelfde type controleren.
Frankrijk is wel voorbereid op een horror winter, want als de kerncentrales deze winter onverhoopt niet produceren dan zijn er plannen met quota (dus een maximum hoeveelheid energie die gebruikt mag worden) en zelfs geplande stroomuitval voor delen van het land en een deel van de bedrijven.
Lees meer in onze wekelijkse klimaat- en energienieuwsbrief. Klik hier.
Waar blijft het debat?
Manfred Weber en voorzitter Roberta Metsola van het Europees Parlement
Manfred Weber en voorzitter Roberta Metsola van het Europees Parlement
Straatsburg is komende week even het middelpunt van Europa. De officiële opening van het Europese politieke seizoen. Geen koets, zwaaiende mensen met vlaggetjes langs de weg of speciale hoedjes, maar wel een Troonrede-achtige speech met de prioriteiten voor het komende jaar.
Ook geen aanbieding van de begroting voor het komende jaar, maar wel meteen een debat na het uitspreken van de speech door commissievoorzitter Von der Leyen. Het begint allemaal erg vroeg (al om 9.00 uur) en als de voorzitter is uitgesproken komen de eerste reacties meteen in de vergaderzaal.
Een echt debat is het niet. De fractievoorzitters krijgen vijf tot acht minuten om een verhaal voor te lezen. Daarna komen de mindere goden die twee of één minuut spreektijd krijgen. In totaal kunnen wel veertig tot vijftig mensen het woord krijgen. Bij de sociaaldemocraten heeft PvdA-er Mohammed Chahim deze week voorgesteld om alle spreektijd aan de Spaanse fractievoorzitter Iratxe Garcia te geven en haar dan in debat te laten gaan met de andere fractievoorzitters, zodat je een echt debat krijgt. Maar zijn voorstel werd in z'n eigen groep weggehoond, want alle andere politici vinden dat ze ook zichtbaar moeten zijn tijdens het belangrijke debat. “Zo wordt het nooit wat”, moppert Chahim nadat zijn voorstel werd afgewezen.
Geen debat dan de inhoud
Het zal vooral gaan over de energiecrisis en de oorlog. En de vraag of Europa niet van crisis naar crisis hobbelt. De eerste die mag spreken is de leider van de grootste fractie. Manfred Weber blikte voor een groep internationale journalisten alvast vooruit op het debat. Hij is als christendemocraat tevreden over het optreden van de Europese Commissie (Von der Leyen is een partijgenoot), maar is teleurgesteld over met name de Franse president Macron.
Om te beginnen snapt Weber niet dat Macron de pijplijn uit Spanje tegenhoudt (zie hierboven). “Frankrijk moet juist helpen om de Europese markt te versterken. Het is misschien rustig, maar de markten zullen in november ons weer testen omdat ze weten dat de landen, zoals Frankrijk, tegen die tijd opnieuw voor zich zelf kiezen. We worden uitgespeeld.”
Het gaat volgens de fractievoorzitter nu niet meer om woorden, maar daden.
“We maken analyses, plannen, houden mooie speeches, maar als het er op aankomt kijkt men de andere kant op.”
Boos is de Duitser ook over de pogingen van de Europese Commissie om het parlement buiten spel te zetten. “Het is gek dat je iets aankondigt in het parlement, maar daarna niet wil luisteren naar de inbreng van datzelfde parlement (zie hierboven).” Strikt formeel heeft de Europese Commissie het recht", zo zegt Weber, “maar het is niet zoals het hoort.”
De State of the Union wordt woensdagochtend uitgesproken en is hier te volgen. Brusselsenieuwe houdt die dag een liveblog bij.
En verder
Foto Rop Zoutberg
Foto Rop Zoutberg
***** De verkiezingen in Zweden en Italië houden de gemoederen in Brussel bezig. Met zorg wordt gekeken naar Giorgia Meloni de leider van de Broeders van Italië beweging. Ze wil namelijk het onlangs goedgekeurde plan, waarmee Italië geld krijgt uit de pot van het coronaherstelfonds, wijzigen. Het geld moet gebruikt worden om de energierekening te verlagen.
Het probleem is dat de Europese Commissie wel aanpassingen wil, maar dan alleen als Italië dat gebruikt om minder afhankelijk van Russisch gas te worden. Voor het verlagen van de energierekening zijn andere potjes, maar niet het coronaherstelfonds. De officiële reactie vanuit de Commissie is wat vager, omdat Brussel zich niet wil mengen in de verkiezingsstrijd in Italië.
Het gaat in totaal om 200 miljard euro dat beschikbaar is. Lees meer hier.
*****De verkiezingen in Zweden gaan over de opkomst van populistisch rechts, migratie en de energieprijzen. De sociaaldemocraten liggen op kop in de peilingen, maar het gaat uiteindelijk over de vraag welke coalitie gevormd kan worden. En dat gaat gelijk op. De Zweedse Democraten (die in de Europese conservatieve ECR fractie zitten) hebben een coalitie met andere conservatieve, liberale en christendemocratische partijen. Lees meer hier.
***** De Griekse politiek durft het niet aan om in het openbaar getuigen te horen die wat kunnen vertellen oer de spionage van toppolitici met speciale spyware. De verhoren worden achter gesloten deuren gehouden en niemand mag uit de school klappen. Op lekken staat tien jaar gevangenisstraf, zo liet Dora Bakoyannis weten. Ze is de zus van premier Kyriakos Mitsotakis.
Het Europees Parlement onderzoekt ook het afluisteren van verschillende Europese politici. Dat onderzoek staat onder leiding van Sofie in ‘t Veld. Lees meer hier.
***** De sancties tegen Rusland worden voorlopig verlengd. Hongarije lag dwars, maar heeft de keutel op het laatste moment ingetrokken. Het ging over drie Russische oligarchen; Alisher Usmanov, Petr Aven en Viktor Rashnikov. Volgens de Hongaren konden hun namen worden geschrapt. De sancties tegen de Russen moeten elke keer worden verlengd, zonder officieel besluit vervallen namelijk alle maatregelen. Lees meer hier.
***** Komende week komt de Europese Commissie met een plan om te kunnen ingrijpen als er een noodsituatie is. Het heet het Single Market Emergency Instrument (SMEI). De bedoeling is dat de interne markt kan blijven functioneren als er opeens een crisis is en landen niet opeens hun eigen markt gaan beschermen. Bovendien heeft de Europese Commissie dan de mogelijkheid om de levering van bepaalde goederen af te dwingen. Als voorbeeld wordt vaak de levering van vaccins genoemd. Bedrijven mogen die dan niet aan landen buiten de EU verkopen als er een tekort is binnen de Europese Unie.
Verder moeten er strategische reserves worden opgebouwd. De komende tijd moet geïnventariseerd worden welke goederen strategisch noodzakelijk zijn en hoeveel er eigenlijk wordt geproduceerd. Om te zorgen dat iedereen zich er aan houdt wil de Europese Commissie bedrijven die verkeerde informatie verstrekken of geen informatie willen geven een boete van 300.000 euro kunnen opleggen. Lees meer hier.
Vrienden
En we hebben er weer nieuwe vrienden bij. Dank aan Antoine, Andre, Jan Marinus, Henk, Michael en Gisela. En voor alle vrienden organiseren we regelmatige leuke dingen. Helaas ging het feestje vanwege het eenjarig bestaan afgelopen week niet door (er was een staking bij het spoor), maar voor komende week kunnen de vrienden een nieuwe uitnodiging verwachten. En er volgen meer acties, zoals rondleidingen en forse korting op boeken. Dus word vriend van de nieuwsbrief!
Tot volgende week.
Vond je deze editie leuk? Ja Nee
Bert van Slooten

In Brussels Peil scherpe analyses, hardnekkige geruchten en vooral veel Europees nieuws. Wat betekenen de voorstellen, wetten en maatregelen voor Nederland? Hoe gaat het verder met corona, de crisis en de Green Deal. Bert van Slooten peilt de stemming.

Klik hier om je uit te schrijven.
Als deze nieuwsbrief doorgestuurd is en je wilt je aanmelden, klik dan hier.
Created with Revue by Twitter.
https://twitter.com/BrusselsPeil