Bekijk profielpagina

Brussels Peil - De ruzies van Rutte

De opdracht was helder: Geen ruzie maken. Maar omdat er altijd de kans is dat iemand toch uit de bocht vliegt, waren er een aantal extra sloten op de deur gezet.
De informatie kwam maar mondjesmaat naar buiten, er konden geen formele besluiten worden genomen en als de voorzitter van het Europees Parlement niet zelf langs kan komen, jammer, maar geen reserves bij de top.
Verder een onderzoek naar de rule of law in Polen. Hoe slecht is het nou eigenlijk?
En naast een wekelijkse nieuwsbrief komt er een dagelijkse nieuwsbrief. We experimenteren nog, maar neem vast een abonnement. Dit is de link. Ter geruststelling deze nieuwsbrief blijft gewoon bestaan.

Niet altijd ruzie maken
Eén ding stond vooraf vast; het mocht niet uit de hand lopen. Geen ruzies, geen scheldpartijen en al helemaal geen gelek naar de media, terwijl er nog werd vergaderd over wie nu wie aan het grillen was tijdens de EU-top.
Geen strafexpeditie, liet de voorzitter Charles Michel vooraf al weten. Op het laatste moment had hij het onderwerp Polen aan de agenda toegevoegd. “We zullen er aan snuffelen”, (Touch upon in Brussels jargon) zo schreef hij in de uitnodigingsbrief. Ook bondskanselier Angela Merkel wilde de zaak niet op de spits drijven en maande met name de Nederlandse premier Mark Rutte om er niet meteen met gestrekt been in te gaan.
Rutte had zich zelf ook al voorgenomen om een andere toon te kiezen. De confrontaties met Orbán (Hongarije), waar hij tegen had gezegd dat als het hem niet bevalt hij het beste uit de Unie kan stappen; en de recente botsing op twitter met de Slowaakse premier Janša zorgde ook niet voor wederzijds begrip, nadat Janša verschillende Nederlandse politici had uitgemaakt voor marionetten van George Soros.
Nadat Polen ook nog eens flink in de bus had geblazen tegen Nederland, wist Rutte wel hoe laat het was. Hij moest op eieren lopen:
“Je moet vreselijk oppassen dat je met een té geheven vingertje gaat vertellen aan anderen die er later bij zijn gekomen: zo moet je het doen.”
Goede voornemens genoeg, maar hoe doe je dat?
Dat is altijd het moeilijkste, maar de regels van de EU bieden in zo'n geval uitkomst. Zo kunnen de regeringsleiders op hun top geen besluiten nemen (dat stamt nog uit de oertijd van de Europese samenwerking toen de zaken aanvankelijk vooral tussen de vakministers werden gedaan). Dat kwam mooi uit, want zo konden de premiers en presidenten alle oproepen om nu eindelijk eens strafmaatregelen tegen Polen te nemen (artikel zeven) naast zich neerleggen. Bovendien was er net geen meerderheid (je hebt ministens twintig landen nodig). En dus was het mantra dat strikt formeel de voorstellen van de Europese Commissie moeten komen.
Maar Michel had ook bedacht hoe hij het lekken tijdens de vergadering kon voorkomen. De 27 landen vergaderen in een grote zaal, waarbij alleen tolken, en de twee voorzitters Von der Leyen en Michel aanwezig zijn; en een aantal medewerkers van Michel.
De informatievoorziening verloopt normaliter getrapt. Die medewerkers verlaten om beurten de zaal en vertellen vrij precies aan een selecte groep diplomaten (de zogenoemde antici) mondeling wat er binnen besproken wordt. De diplomaten maken dan meteen rapporten op voor de andere leden van hun delegatie en soms ook voor het thuisfront, en zo af en toe komen er brokken informatie richting de massaal wachtende pers.
Maar deze keer kwam er geen woordelijk verslag, geen sappige uitspraken; alleen maar zinnen als: ze discussiëren over en premier Rutte heeft zojuist als eerste het woord genomen. Voordeel volgens Michel is minder onrust om de vergadering heen, geen nationale politici die zich er mee bemoeien, zodat premiers zich gedwongen voelen om nog harder uit te halen of zich te verzetten. Voor wie meer wil lezen over hoe het achter de schermen toegaat. Op 1 december verschijnt het boek Het Brusselse moeras, achter de schermen van de macht in Europa bij Prometheus.
En dan was er ook nog het Europees Parlement
Zeker. Die willen het liefst zo snel mogelijk actie en dreigen zelfs de Europese Commissie voor de rechter te slepen als ze geen juridische stappen tegen Polen onderneemt. Bovendien wil een meerderheid dat het land voorlopig geen geld uit het coronaherstelfonds krijgt.
Normaal komt de voorzitter van het parlement, de Italiaan David Sassoli, de boodschap aan het begin van de EU-top altijd even toelichten. Maar de Italiaan kwakkelt al een tijdje met z'n gezondheid en kon fysiek niet bij het begin van de top zijn en wilde een vervanger (Roberta Metsola) sturen. Maar daar zagen de procedure-liefhebbers hun kans (onhoorbaar gesteund door de regeringsleiders die het zonde van de tijd vinden dat de voorzitter van het parlement langs komt).
Zo stond het niet in de afspraken. Er was ooit afgesproken dat het Europees Parlement via haar voorzitter wat mocht komen vertellen en ook de premiers kunnen geen vicepremier sturen, niemand kan vervangen worden. Oftewel graag of helemaal niet. Uiteindelijk stuurde Sassoli een brief met de standpunten van het parlement.
En nu?
Is het wachten op wat de Europese Commissie gaat doen en de machtswissel in Duitsland. Merkel was van de dialoog, van het grote project Europa; Scholz (de nieuwe bondskanselier) zit grotendeels op dezelfde lijn, maar lijkt iets meer van het naleven van afgesproken regels.
De Commissie kan:
  • Polen voor het Europees Hof dagen
  • De geldkraan dichtdraaien (er ligt 125 miljard subsidie klaar)
  • Het stemrecht van Polen ontnemen (artikel zeven)
Ursula von der Leyen
Important discussion on rule of law and judicial independence in Poland.

The rule of law ensures mutual trust, legal certainty and equality between Member States and citizens.

A fundamental pillar of the rule of law is judicial independence.

This was the core of our discussion https://t.co/XW2kiiMdTt
Von der Leyen moet balanceren tussen de harde lijn van Rutte en de dialoog van Merkel, terwijl de Poolse premier ook na afloop van de top nog steeds vindt dat Brussel machtshongerig is.
“De lidstaten worden als vazallen behandeld. En dreigen met sancties is chantage.”
Premier Marowiecki trok voor de top al ten strijde tegen de Europese Commissie en het Hof van Justitie. Dat deed hij in het hol van de leeuw, in het Europees Parlement in Straatsburg, onder het motto ‘de aanval is de beste verdediging’. Zijn speech leek vooral op zijn thuispubliek gericht en riep bij velen in het EP wrevel, weerzin en zelfs woede op.
Marko Bos over een premier die vindt dat de Europese Unie zich ten onrechte met de rechtsstaat in Polen bemoeit en daarbij bovendien dubbele standaarden hanteert.
Vooraf had de premier zijn punten al handzaam in een brief samengevat. Hij ziet een geleidelijke omzetting van de Unie in een centraal geleid organisme dat bestuurd wordt door instellingen zonder democratische controle, en noemt dat een gevaarlijk fenomeen dat de toekomst van de EU bedreigt.
Deze brief en de speech van de premier kun je zien als de politieke vertaling van de recente uitspraak, op verzoek van de Poolse regering, van het Constitutionele Hof. Dat door de regering samengestelde gezelschap meent dat het primaat van het Europees recht moet worden beperkt omdat – kort door de bocht samengevat – de artikelen 1 (‘een steeds hechter verband tussen de volkeren van Europa’) en 19 (over het Hof van Justitie) van het Verdrag over de Europese Unie botsen met de Poolse grondwet en met het functioneren van Polen als een soevereine en democratische staat. Die uitspraak kun je gerust een frontale aanval op de Europese rechtsorde noemen.
Door deze aanval wordt de aandacht afgeleid van de staat van de rechtsstaat in Polen zelf. Hoe is het daarmee gesteld? Laat het in Washington DC gevestigde World Justice Project (WJP) nu net de Rule of Law Index 2021 ( https://worldjusticeproject.org/our-work/research-and-data/wjp-rule-law-index-2021 ) hebben gepubliceerd! Op basis van enquêtes onder zowel experts als gewone burgers geeft deze Index scores voor diverse aspecten van de rechtsstaat in 139 landen. Het gaat om tientallen indicatoren, verdeeld over 8 ‘factoren’: grenzen aan de regeringsmacht, afwezigheid van corruptie, open regering, fundamentele rechten, openbare orde en veiligheid, handhaving van regels, civiel recht en strafrecht. De scores variëren van 0 (heel slecht) tot 1 (heel goed).
Onderstaand kaartje geeft de totaalscores voor de verschillende landen in Europa weer. De hoogste scores (0,8 en hoger) zijn donkerblauw weergegeven. Via blauwgrijs en groen verschuift het palet naar geel. In Denemarken, Noorwegen, Finland en Zweden is de rechtsstaat het best verankerd. Daarop volgen Duitsland, Nederland (ondanks de toeslagaffaire!), Nieuw-Zeeland en Luxemburg.
Hoe scoort Polen?
Prima als het gaat om openbare orde en veiligheid. Maar niet zo best als het gaat om het begrenzen van de staatsmacht: onder andere in wetgeving, door de onafhankelijke rechter, door onafhankelijke controle-instanties en door sancties voor misbruik van functie in overheidsdienst. Hier is het afgelopen jaar een substantiële verdere verslechtering opgetreden. De regering is al jaren systematisch de gebruikelijke checks & balances aan het ontmantelen. En ook op het vlak van fundamentele rechten – een ander heikel punt – loopt de score verder terug.
Daar scoort Polen inmiddels net zo goed (slecht) als China en Oekraïne. De Poolse regering stelt dat vergaande hervormingen nodig zijn om de rechtspraak te verbeteren. Maar ook op dat vlak scoort Polen minder goed. Opvallend zijn de lage scores vanwege overheidsinmenging, zowel in burgerlijke rechtspraak als in strafzaken. En bij civiele zaken laat de uitspraak vaak te lang op zich wachten.
Ondanks deze matige scores is Polen niet de hekkensluiter in de EU. Roemenië, Griekenland, en vooral Bulgarije en Hongarije gaan nog slechter om met de rechtsstaat. In zoverre snijdt de kritiek van Polen dat het ongelijk behandeld wordt, wel enig hout.
Nog even terug naar het debat in het Europees Parlement. Hier een verslag in de vorm van twitterberichten.
Wat wil Duitsland?
Nog één keer een ontmoeting tussen Orbán en Merkel tijdens een EU-top.
Nog één keer een ontmoeting tussen Orbán en Merkel tijdens een EU-top.
Aan lovende woorden geen gebrek tijdens de laatste top van Angela Merkel in Brussel. Iedereen gaat haar enorm missen, maar toch, De Koning is dood etc. We moeten verder en wat gaat er dan veranderen? Gaat er wel wat veranderen?
Misschien was het allemaal wel erg veel de vorige keer bij de Duitse formatie en kon het alleen maar tegenvallen, maar de Europese Unie komt er in het zogenoemde Sondierungspapier, bekaaid van af. De verkennende notitie die de opmaat vormt naar een nieuwe Bondsregering van SPD, Grünen en de liberale FDP noemt het wel, maar niet met overdaad.
Meüs van der Poel onze Duitsland-medewerker over welke kant de nieuwe regering op wil met Duitsland.
De notitie bevat een scheutje pragmatisch idealisme, maar niet op het terrein van het Europese beleidsterrein. De belangrijkste vragen voor de toekomst van het Europese beleid blijven onbeantwoord, zoals:
  • Blijft het Corona-fonds voor wederopbouw eenmalig, of wordt het permanent zodat landen voortaan geld op de Europese markt kunnen lenen;
  • Komt er een Europees minimumloon, zodat de lonen in de lidstaten meer naar elkaar toe groeien;
  • Wat voor handelsbeleid wil Duitsland?
Met name de economische beleidskoers van Duitsland ten aanzien van de EU blijft onduidelijk.
Wanneer je het voorliggende Sonderierungspapier naast dat van CDU/CSU en SPD vier jaar geleden (12 januari 2018) legt, zijn er ten aanzien van Europa grote verschillen. Hoewel de inzet van de Großen Koalition vooral bleef steken in grote woorden en gemeenplaatsen:
„Wir wollen Europa bürgernäher und transparenter machen.“
Transparanter, dichter bij de burger en een open en eerlijke handelspolitiek. En er stonden zinnen in als dat Europa het continent van de kansen moet zijn, vooral voor jonge mensen. En de principes van de democratische rechtsstaat moeten consequent worden gehandhaafd.
En wat staat er nu?
Anno 2021 is de toon iets anders. 
“Wij willen de Europese Unie versterken om Duitsland te versterken. Wij willen een actief Europees beleid - ook langs de lijnen van een sterk Duits-Frans partnerschap en in nauwe samenwerking in de Weimardriehoek (van Duitsland, Frankrijk én Polen).“
Volgens de driepartijen-coalitie heeft het stabiliteits- en groeipact (over de begroting) zijn waarde bewezen. “Op basis van het stabiliteits- en groeipact willen wij economische groei garanderen, de schuld houdbaar houden en zorgen voor duurzame en klimaatvriendelijke investeringen", zo staat het opgeschreven.
Dat betekent niet dat er niet geïnvesteerd kan worden. De nieuwe bondgenoten willen meer geld voor spoorverbindingen, meer energieverbindingen (investeren in het netwerk) veel geld voor de verdere ontwikkeling van waterstof en wat ze noemen een digitale infrastructuur.“
En hier het afscheidsfilmpje van Angela Merkel zoals de Europese Raad dat maakte.
En verder
***** Is het CDA verdeeld over welke kant het op moet met het landbouwbeleid. De Europese fractie stemde verschillend over de Boer tot Bord strategie van eurocommissaris Timmermans. Esther de Lange, Tom Berendsen, Jeroen Lenaers onthielden zich van stemming. Toine Manders stemde voor en Annie Schreijer-Pierik stemde tegen. Het CDA stoorde zich met name aan het ontbreken van fundamenteel onderzoek (de onderbouwing) bij de plannen. Manders zit op de lijn van de Tweede Kamer vindt hij zelf, waar Derk Boswijk de discussie heeft aangezwengeld. “We verschillen niet zoveel, we zijn volop in discussie, daar is niks geks aan”, aldus Manders. Meer hier.
***** Er komt geen revolutie. Volgens eurocommissaris Paolo Gentiloni wil de Europese Commissie alleen weten hoe het verder moet met de begrotingsregels. Soepeler, strenger, anders, meer, minder? Alles is mogelijk. Meepraten kan via deze site.
***** Albanië en Noord-Macedonië voldoen nog steeds aan de voorwaarden om met de toetredingsgesprekken te beginnen. Alleen het veto van Bulgarije blokkeert de start van de onderhandelingen tussen de twee landen en de Europese Unie. Dat blijkt uit de jaarlijkste tussenstand die de Europese Commissie geeft over gesprekken met landen die lid willen worden van de EU. Het hele rapport is hier te vinden.
***** Wil België minder strenge sancties tegen Wit-Rusland. Het gaat over de import van kalium. Dat wordt geproduceerd door het bedrijf Belaruskali en is goed voor ruim twintig procent van de wereldhandel. Dat wordt gebruikt voor onder meer de zuivering van water. Meer hier.
***** Investeert Hongarije fors in de wederopbouw van kerken in Slowakije. De regering van Viktor Orbán heeft meer dan vier miljoen euro uitgetrokken voor de speciale missie. Pikant detail, de Slowaakse regering wist nergens van.
De Hongaarse steun gaat vooral naar de gemeenten met een Hongaarse meerderheid. Het gaat over 101 kerken in 96 dorpen en steden. Lees meer hier.
***** En voor wie veel meer over Hongarije wil lezen bezoek deze site van Tijn Sadée en Tinne Horemans. Niet alleen het harde nieuws, maar ook een mooi verhaal over een meisjesmarkt in een dorp.
***** Vorige week hadden we een bericht van Transparency International over de bijverdiensten van Europarlementariërs. Dat onderzoek blijkt niet helemaal te kloppen. Zo heeft Agnes Jongerius al geruime tijd geen functie meer bij PostNL en ook Rob Roos heeft keurig zijn bedrijven op afstand geplaatst. We betreuren de onjuiste informatie.
Misschien gemist
+++ In Brussel zijn ze het nog steeds niet eens over hoe de problemen rond de privacy van gebruikers op het internet opgelost moeten worden. En dan gaat het met name over de grote tech-bedrijven als Facebook en Google. Intussen kondigt Facebook al de volgende stap van het internettijdperk aan. Ze starten met het ontwikkelen van een metaversie.
Een meta wat? En moeten we daar blij mee zijn? Bijou van der Borst beschrijft de nieuwe virtuele wereld en waarom Europa een belangrijke proeftuin is. Lees het hele verhaal hier.
+++ Wandelend bij de Reichstag en Unter den Linden komen bij Mendeltje van Keulen herinneringen op. Ze beschrijft een Aha erlebnis van een kamerlid “Had ik dit allemaal maar eerder gehoord”, verzuchtte hij. Lees hier hoe het verder gaat.
+++ Maar liefst 700.000 euro heeft de Europese Commissie er voor over om rondom de belangrijkste Champions League wedstrijden, waaronder die van Ajax, een reclame over klimaatverandering uit te zenden.
In de reclamespot wordt gevraagd na te denken over wat je zelf kan doen om klimaatverandering tegen te gaan. De boodschap is doorspekt met voetbaljargon, zoals: ”er is geen blessuretijd” en ”we spelen allemaal in het basisteam”. Lees het hele verhaal hier.
+++ En hoe vond Ymare het in Straatsburg? Ze reisde van Bovensmilde naar Frankrijk om mee te praten over de toekomst van Europa. “Mega groot daar. En de Nederlandse vertaling zit onder knop vijf. "We wennen dat Belgen het vertalen. Ik kom uit het Noorden.” Lees meer over haar bevindingen hier.
+++ Hoe ziet een vergaderdag van een minister er uit? Een beschrijving van een drukke dag in Luxemburg. Van de Golfstaten tot Georgië, van verkiezingen in Nicaragua tot vluchtelingen uit Afghanistan. Lees de wereld in tachtig minuten hier.
Dat was het voor deze week. Elke dag vers nieuws op onze site Brusselse Nieuwe of neem een abonnement op de dagelijkse nieuwsbrief. Dit is de link. Wij zijn er volgende week weer.
Vond je deze editie leuk? Ja Nee
Bert van Slooten

In Brussels Peil scherpe analyses, hardnekkige geruchten en vooral veel Europees nieuws. Wat betekenen de voorstellen, wetten en maatregelen voor Nederland? Hoe gaat het verder met corona, de crisis en de Green Deal. Bert van Slooten peilt de stemming.

Klik hier om je uit te schrijven.
Als deze nieuwsbrief doorgestuurd is en je wilt je aanmelden, klik dan hier.
Created with Revue by Twitter.
https://twitter.com/BrusselsPeil