Bekijk profielpagina

Brussels Peil - De nood is hoog

De ellende komt van alle kanten. De energieprijzen blijven hoog en dus komt er een noodplan. Maar ook de gewone prijzen blijven stijgen, zelfs van artikelen die niks met energie te maken hebben.
En dan zijn er ook nog verkiezingen in Italië en Zweden, die voor lichte onrust in Brussel zorgen.
We gaan weer van start. En je kan nog altijd vriend van de nieuwsbrief worden. Klik hier. En dank aan iedereen die al vriend is geworden.

De nood is hoog
De Europese Commissie wil hard ingrijpen op de energiemarkt. Een prijsplafond, ontkoppeling van de gas- en elektriciteitsprijs en verplichte besparingen; geen middel blijft in de kast als het aan voorzitter Von der Leyen ligt.
Het Nederlandse verzet tegen al te drastische ingrepen lijkt langzaam gebroken. Kon het kabinet tot voor de zomer nog rekenen op de Duitse regering, nu lijkt ook de Bondsrepubliek om. De Duitse energieminister Robert Habeck staat nu open voor een fundamentele hervorming.
Belgische premier De Croo: “Alleen Europa kan het bloeden stoppen.”
Het wachten is op een extra bijeenkomst van de energie- en klimaatministers eind deze week. Waarschijnlijk ligt er dan nog geen plan van de Europese Commissie op tafel. Von der Leyen probeert de temperatuur van het badwater te meten voordat ze haar kaarten op tafel legt. Bovendien kan ze dan het echte plan tijdens de State of the Union (de jaarlijkse Europese Troonrede) op 14 september presenteren. De vraag is of de lidstaten haar die tijd gunnen.
Waarom is Nederland tegen?
Het kabinet staat niet te juichen om de vrije markt aan banden te leggen. Als je zegt dat er een maximumprijs komt voor gas dan zullen er altijd kopers elders zijn (bijvoorbeeld in Azië) die meer willen betalen en dan zit de EU met de gebakken peren. Bovendien blijkt in Spanje, dat van de Europese leiders recent toestemming kreeg om de gasprijs wel te verlagen, dat consumenten weer meer gas gingen gebruiken. De druk was van de ketel om energie te besparen.
Daarom denkt de Europese Commissie nu na over de mogelijkheid om een maximumprijs voor gas hand in hand te laten gaan met een verplichte besparing. Maar een eerdere versie van dat idee sneuvelde, omdat de lidstaten niet zo van Brusselse verplichtingen houden.
Ondertussen voelt premier Rutte wel dat hij zijn verzet waarschijnlijk moet opgeven. “De zorgen zijn niet weg”, zei hij na afloop van het kabinetsberaad deze week. “Ik wil met een frisse blik naar de voorstellen kijken, maar het blijft een zoektocht.”
Wat zijn er nog meer voor ideeën?
De discussie gaat meestal over de hoge prijzen en de gevolgen daarvan voor mensen (burgers) die moeite hebben met hun elektriciteitsrekening, maar er zijn ook bedrijven die profiteren van de hoge energieprijzen; vaak de energiebedrijven. Er wordt nu gesleuteld aan een voorstel om die bedrijven zwaarder te belasten. Ook dat is lastig, want belastingen zijn een nationale verantwoordelijkheid en elk voorstel waarin Brussel een rol speelt ligt gevoelig.
En dan is er nog het plan om de elektriciteitsprijs anders te berekenen. Nu is het een soort mandje, waarbij de hoogste prijs (gas) een dominante rol speelt. Alles is aan elkaar gekoppeld van gas tot kernenergie, van kolen tot wind- en zonne-energie. Vanuit met name Zuid-Europa klinkt de roep om te ontkoppelen. Daardoor wordt wind-, zon- en kernenergie goedkoper. Het verschil tussen de nieuwe (goedkopere) prijs en de oude prijs moeten regeringen dan wel gebruiken om zowel de energierekening voor de gewone burger te verlagen als om te investeren in duurzame energie.
Maar dat ontkoppelen gaat niet echt snel, zo heeft Von der Leyen al gewaarschuwd. Meer weten over energie en klimaat. Lees onze speciale nieuwsbrief.
Geen flitsende Scholz
Europapolitische Grundsatzrede von Bundeskanzler Olaf Scholz in Prag
Europapolitische Grundsatzrede von Bundeskanzler Olaf Scholz in Prag
Officieel begint het nieuwe politieke seizoen in Europa over een paar weken als de voorzitter van de Europese Commissie Ursula von der Leyen die Brusselse variant van de troonrede uitspreekt met haar State of the Union. Maar de verschillende regeringsleiders hebben ook behoefte om voordat VDL, zoals ze in het jargon wordt genoemd, van wal steekt, haar nog even wat mee te geven. Noem het piketpalen of aandachtspunten.
En dus werd er enigszins reikhalzend uitgekeken naar de toespraak van de Duitse bondskanselier Olaf Scholz in Praag. Hij koos als decor de Karels universiteit, zoals president Macron ooit de Sorbonne in Parijs in 2017 gebruikte om zijn visie op Europa uit de doeken te doen.
En lukte het?
Het werd geen flitsend verhaal. De commentaren in de Duitse media waren vernietigend, zoals in der Spiegel.
“Hij is geen Cicero, geen John F. Kennedy of Martin Luther King. Hij houdt niet van gepassioneerde, opzwepende toespraken, maar dit was een hele saaie preek, waarin hij niks durfde.”
Maar Scholz zette wel zijn visie uiteen, hoewel hij de meeste punten de afgelopen maanden al had genoemd.
  • Eerst fundamenteel hervormen;
  • Dan uitbreiden (Westelijke Balkan, maar ook Oekraïne. Moldavië en Georgië);
  • Landen die voldoen aan de criteria toelaten tot Schengen (Kroatië, Roemenië en Bulgarije).
Hoe wil hij dat bereiken?
Scholz realiseert zich dat het centrum van de macht met uitbreiding naar het oosten zal verschuiven. “En Oekraïne is geen Luxemburg”, zoals hij zei. Bovendien is een Unie met 36 landen nauwelijks te besturen als niet het vetorecht wordt losgelaten. Hij wil het veto niet alleen opheffen bij het buitenlands beleid (waar Nederland ook voorstander van is), maar ook op andere terreinen zoals de rechtsstaat en belastingen.
En dan is er de kwestie van bestuurbaarheid. Met nieuwe landen neemt ook (tot op heden) het aantal commissarissen in de Europese Commissie toe. Scholz wil daar paal en perk aan stellen, hoewel hij niet met concrete voorstellen kwam.
Wel wil hij vast houden aan maximaal 751 leden voor het Europees Parlement. Dat betekent dat de huidige lidstaten zetels moeten inleveren.
En welke onderwerpen gaan er spelen?
Natuurlijk de energiekwestie. Scholz maakte van de gelegenheid gebruik om à la Johan Cruijff te zeggen dat elk nadeel een voordeel heeft. “We kunnen als Europa wereldleider worden met nieuwe technologieën die nodig zijn om klimaatneutraal te worden.” En verder wil de bondskanselier een echte interne energiemarkt. “Waterkracht uit het noorden, wind uit de kusten en zonne-energie uit het zuiden.”
En de migratiediscussie krijgt wat Scholz betreft een andere wending. De migratieafspraken moeten veranderen. Hij wil meer legale migratie. “We hebben immigratie nodig. Kijk naar onze onze luchthavens, de ziekenhuizen, bedrijven; we hebben overal gekwalificeerde werknemers nodig.”
Verder steunt de bondskanselier het idee van de Franse president Emmanuel Macron om een ​​Europese Politieke Gemeenschap te vormen, los van de EU en waaraan zowel kandidaat EU-leden als de Groot-Brittannië kan deelnemen. Volgens Scholz is het goed om met alle leiders uit Europa regelmatig te spreken over politieke zaken.
Zweedse 11 september
Campagne in een voorstad van Stockholm
Campagne in een voorstad van Stockholm
Deze maand zijn er twee verkiezingen waar met belangstelling naar wordt gekeken. In Italië en Zweden. De Zweden gaan als eerste op 11 september naar de stembus. De campagnes komen langzaam op gang. De borden verschijnen overal in het straatbeeld en in winkelcentra proberen politici de aandacht van de stemmers te trekken.
Het is een spannende strijd tussen links en rechts, hoewel de Zweedse sociaaldemocraten zo goed als zeker opnieuw de grootste partij worden. De vraag is alleen of ze een coalitie kunnen vormen of dat de rechts populistische Zweedse Democraten, die de laatste maand stijgen in de peilingen, een meerderheid voor een rechtse coalitie kunnen krijgen.
De verkiezingsonderwerpen zijn niet verrassend: van inflatie, koopkracht, energie en werkgelegenheid tot de oorlog in Oekraïne, vluchtelingen. Gek genoeg speelt de toetreding tot de NAVO nauwelijks een rol. Een ouder echtpaar, die we treffen op een boot in de buurt van Stockholm, moet lachen om de vraag. “We moeten ons beschermen tegen de Russen”, zegt de man. De kleine snelle groen gecamoufleerde militaire boten die tussen de eilanden varen, vallen nauwelijks op. “Kijk ze patrouilleren.”
Hij kent de geschiedenis. “Meer dan tweehonderd jaar geleden hebben de Russen ook geprobeerd om via de eilanden ons te bezetten, maar dat is onmogelijk. Je kan niet alle eilanden controleren. We hebben ze er destijds uitgegooid en dat zullen we nu ook doen”, zegt hij strijdvaardig.
Ook over Turkije, de Turkse president Erdoghan heeft lang dwars gelegen over de Zweedse aanvraag van het NAVO-lidmaatschap, maakt hij zich geen zorgen. Er is een lijst met 75 mensen die Zweden zou moeten overdragen aan Turkije. “We hebben er nu één overgedragen. Ik denk dat het voorlopig stil wordt vanuit Turkije. Zo gaat dat in de politiek.”
Gotland
Meer zuidelijk op het eiland Gotland, waar ooit de stad Visby een machtig Hanze-bolwerk was, ontmoeten we de plaatselijke gids Ronny Larsson. Hij is tegenwoordig gids en leidt grote groepen mensen langs de bezienswaardigheden. Tijdens een praatje bij de oude kathedraal begint hij opeens over de Russische dreiging. Hij blijkt de laatste commandant van het zogenoemde Gotland regiment te zijn geweest die in 2006 het licht mocht uitdoen.
“We hadden het regiment nooit mogen opheffen, maar ja het was de tijd van altijd vrede en nooit meer oorlog.” Het oude bataljon is recent weer nieuw leven in geblazen en nu zijn er opnieuw troepen op Gotland.
“Gotland is van essentieel belang. Rusland zal de Baltische Staten alleen aanvallen en bezetten als ze Gotland controleren.”
Vanuit Gotland kunnen ze de Baltische zee controleren. “Ze hebben vanaf hier controle over zowel de lucht als de zee. Aan de ene kant ligt Kaliningrad, wat al Russisch is en aan de andere kant Gotland. Er komt dan geen schip of vliegtuig doorheen, vandaar dat het strategisch zo belangrijk is.”
Hij is dan ook blij dat Zweden nu lid van de NAVO wordt. Het is geen verkiezingsonderwerp. “Bijna heel Zweden wil lid worden.” Hij kan zelf geen rol meer spelen als oud-commandant, maar laat wel aan iedereen die het eiland bezoekt weten dat Gotland kost wat kost verdedigd moet worden.
Het inflatiespook
En dan de economie. Marko Bos praat ons bij over prijzen, economische ontwikkeling en natuurlijk de inflatie.
Het inflatiespook is terug van weggeweest. Een kwart eeuw leek het bedwongen. Tot begin vorig jaar maakten we ons zorgen over deflatie: dalende prijzen die ook tot een economische neergang kunnen leiden.
Sinds medio 2021 lopen de prijzen steeds sneller op. Eerst veroorzaakt door verstoringen in transport- en productieketens; de pandemie. Zo zijn de kosten van containervervoer sterk gestegen. Vervolgens heeft de inval van Rusland in Oekraïne de prijzen van energie en van voedsel opgejaagd.
De afgelopen jaren hebben de Centrale Banken een heel ruim monetair beleid gevoerd. De beleidsrentes waren zelfs negatief. Maar het tij is gekeerd. Centrale Banken trekken nu de teugels aan. In eerste instantie heel voorzichtig, omdat rekening werd gehouden met de mogelijkheid dat de prijsstijgingen tijdelijk zouden zijn. Men wilde economisch herstel na de pandemie niet met onnodige renteverhogingen smoren.
Maar de inflatiedruk is de laatste maanden alleen maar toegenomen. Illustratief is de grafiek van Eurostat. In augustus lag het algehele prijspeil in de eurozone 9,1 procent hoger dan een jaar eerder. De stijging werd primair gedreven door de veel hogere prijzen van energie (+38 procent) en van voedsel (+10,5 procent).
Maar ook industriële goederen en diensten zijn flink duurder geworden: zo’n 4 tot 5 procent. Dat betekent dat ook producten die niet direct met energie of voedsel te maken hebben, fors meer in prijs zijn gestegen dan de 2 procent die de ECB op middellange termijn als doelstelling voor prijsstabiliteit hanteert.
Dat voedt verwachtingen dat de inflatie zal aanhouden en niet snel tot bij de beoogde 2 procent zal terugkeren. Dat roept natuurlijk ook reacties op in de loonvorming. Werknemers zien hun loon uitgehold worden door de inflatie en willen compensatie. Om de koopkracht in stand te houden zullen de lonen flink omhoog moeten. Daartoe roepen ook de regering en De Nederlandsche Bank op. De kunst is wel om een loon-prijsspiraal te voorkomen.
De ECB gaat volgende week besluiten tot een verdere verhoging van de beleidsrente. Met 0,5 procentpunt of met 0,75 procentpunt, dat is nog de open vraag. De renteverhoging gaat niet helpen om de prijsstijging van bijvoorbeeld energie af te remmen, maar wordt wel nodig geacht om verwachtingen over toekomstige inflatie te dempen en de geloofwaardigheid van de ECB te behouden. Meer renteverhogingen gaan volgen, maar reëel – gecorrigeerd voor inflatie – blijft de rente voorlopig duidelijk negatief. Voor de spaarders onder ons blijft het inflatiespook nog even huishouden.
En verder
Vordert de nieuwbouw van de Nederlandse PV gestaag. Het gebouw van meer dan tachtig miljoen euro is bijna klaar. Te vinden aan de Trierstraat. Foto Pé Verhoeven.
Vordert de nieuwbouw van de Nederlandse PV gestaag. Het gebouw van meer dan tachtig miljoen euro is bijna klaar. Te vinden aan de Trierstraat. Foto Pé Verhoeven.
***** Nog steeds geen witte rook. De Duitser Klaus Regling is aan zijn laatste maand begonnen als voorzitter van het noodfonds ESM. Het fonds opgericht in 2012 en bedoeld om landen die in zwaar financieel weer zitten uit de brand te helpen met leningen zodat de euro niet onderuit gaat, zoekt een opvolger.
We weten wel wie het niet wordt. Menno Snel, de Nederlandse kandidaat heeft zich teruggetrokken, maar er zijn nog drie kandidaten over. Twee voormalige ministers van Financiën, Pierre Gramegna van Luxemburg en Joao Leao van Portugal, en een hoge ambtenaar van de Europese Commissie uit Italië, Marco Buti. Op 9 september moeten de ministers van Financiën een knoop doorhakken.
***** De koffie verdwijnt langzaam maar zeker uit Tirana, de hoofdstad van Albanië. Steeds meer koffiezaken moeten noodgedwongen de deuren sluiten. De koffie import daalde afgelopen jaar al met zeven procent en nu is het ook te zien in het straatbeeld. Covid en nu de hoge inflatie en de braindrain, steeds meer Albanezen proberen werk in de Europese Unie te vinden, zorgen voor een afnemende vraag. Lees meer hier.
***** Een bijzondere trend in Finland. Steeds meer bedrijven gaan ‘s nachts werken. Het heeft met de energierekening te maken. Energie is in Finland ’s nachts goedkoper dan overdag. En de regering heeft al gewaarschuwd dat als de huidige situatie aanhoudt er bedrijven stilgelegd kunnen worden.
De komende tijd moeten ijsbanen hun openingstijden beperken, gaan zwembaden dicht en worden de Finnen opgeroepen minder tijd in de sauna door te brengen. Lees meer hier. Wel even de vertaalknop aanzetten, het is in het Fins.
***** Niet alleen in Nederland gaat het moeizaam met het huwelijk tussen de sociaaldemocraten en de Groenen. Ook in Frankrijk is verschil van mening over met name de Europese koers. Het gevolg is dat alle partijen die tijdens de Franse verkiezingen nog een lijst hadden nu weer allemaal met een eigen lijst dreigen te komen. Lees meer hier. 
***** Gedonder tussen de EU en de Verenigde Staten over belastingvoordeeltjes die de Amerikanen geven aan fabrikanten die elektrische auto’s bouwen in de VS. Dat vindt Brussel protectionisme. Bovendien hebben Amerikaanse bedrijven (Tesla) ook geprofiteerd van Europese subsidies op bijvoorbeeld het ontwikkelen van batterijen. Brussel heeft nog geen concrete maatregelen aangekondigd als vergelding, maar is wel van plan om het niet zomaar voorbij te laten gaan.
***** Komt Ursula von der Leyen deze week naar Nederland. Ze bezoekt de Rotterdamse haven, maar de werkelijke reden van haar bezoek heeft met het coronaherstelfonds te maken. De voorzitter van de Europese Commissie heeft er een gewoonte van gemaakt om het oordeel van Brussel over die plannen persoonlijk te overhandigen. Ze heeft al 26 landen bezocht en Nederland is als laatste aan de beurt, omdat ons land nogal traag was met het inleveren van de plannen en daardoor achteraan in de rij terecht is gekomen.
***** Moet de overheid de waterstofmarkt zelf opzetten of is dat iets wat de markt zelf kan doen. Een actuele vraag nu met name de EU veel van waterstof verwacht. Volgens minister Jetten kan niet alles aan de markt worden overgelaten, omdat ook de nieuwe energiebron van vitaal belang is (wordt) voor ons land. Hij wil onder andere een vinger in de pap bij het opbouwen van een transportnetwerk.
Maar de productie van de waterstof zelf, vindt de minister een typische verantwoordelijkheid van de markt. Hij is bezig om de Energiewet aan te passen. Lees het hele verhaal in de klimaat nieuwsbrief van Bijou van der Borst.
Vrienden
Dank aan alle vrienden voor het mede mogelijk maken van deze nieuwsbrief. Arthur, Ben, Alex, Richard, Fred, Erik, Henk, Fred, Hans, Bianca, René, Janneke, Hans, Ronald, Frank, HJ, Wim, Adriana, Carl, Huub, Karin en Bert. Wil je ook vriend worden? Klik dan hier.
Tot volgende week. En voor dagelijks nieuws; kijk hier. Lees bijvoorbeeld de column van Mendeltje van Keulen over het nitraatcomité.
Vond je deze editie leuk? Ja Nee
Bert van Slooten

In Brussels Peil scherpe analyses, hardnekkige geruchten en vooral veel Europees nieuws. Wat betekenen de voorstellen, wetten en maatregelen voor Nederland? Hoe gaat het verder met corona, de crisis en de Green Deal. Bert van Slooten peilt de stemming.

Klik hier om je uit te schrijven.
Als deze nieuwsbrief doorgestuurd is en je wilt je aanmelden, klik dan hier.
Created with Revue by Twitter.
https://twitter.com/BrusselsPeil