Brussels Peil

Door Bert van Slooten

Brussels Peil - De Elfstedentocht

#27・
23.3K

abonnees

58

edities

Meld je aan voor mijn nieuwsbrief

By subscribing, you agree with Revue’s Voorwaarden and Privacybeleid and understand that Brussels Peil will receive your email address.

Als de rayonhoofden bij elkaar komen is dat slecht nieuws. want een koude winter is niet goed voor de energieprijzen. Overal in Europa zijn er zorgen.
Zorgen zijn er ook over Polen. Hoe moet het verder met de dwarsliggers uit Warschau?
Zorgen van een heel andere soort zijn er bij de liberalen. Wie moet de fractie gaan leiden? Twee Nederlanders in de hoofdrol en VVD en D66 willen ieder een andere kant op met Renew.

Feest in Polen
Zbigniew Ziobro | SP
Historyczne orzeczenie @TK_GOV_PL. Trybunał wyznaczył konstytucyjne granice integracji europejskiej oraz dopuszczalnej ingerencji UE w polskie sprawy.
Het was feest deze week bij de Poolse machthebbers na de uitspraak van het door de politiek benoemde Constitutioneel Hof. Ze mogen van de rechters delen van het Europees recht negeren en uitspraken van het Europees Hof zijn niet meer leidend.
Justitieminister Zbigniew Ziobro kon z'n geluk op Twitter niet op (zie tweet hier boven). Een historisch oordeel, noemt hij het.
“Er zijn grondwettelijke grenzen gesteld aan de Europese integratie.”
Wat nu?
De boze woorden vliegen richting Warschau. Frankrijk spreekt van een aanval op de Europese Unie en de Luxemburgse minister van Buitenlandse Zaken Asselborn heeft het over een land dat met vuur speelt. "Europees recht gaat boven nationaal recht. Als dat principe sneuvelt dan verdwijnt het Europa dat we hebben opgebouwd.” De Europese Commissie was wat milder: “We zullen ferm zijn, maar ik wil eerst de uitspraak bestuderen”, zo zei eurocommissaris de Belg Didier Reynders.
Komende week zal blijken of Brussel wapens in handen heeft om Polen tot de orde te roepen. Uitgerekend het Europees Hof doet dan uitspraak in een zaak die Polen heeft aangespannen. Het gaat over de zogenoemde rechtsstaattoets, een nieuw criterium waarbij Brussel kan weigeren om Europees geld over te maken als landen onvoldoende doen aan corruptiebestrijding, of een loopje nemen met wat heet the rule of law ( de rechtsstaat).
Ondertussen maken lidstaten zich zorgen. Is het Poole rechtssysteem nog wel te vertrouwen? Kunnen verdachten zonder problemen worden overgeleverd aan het land? Dat is wel de afspraak in de Europese Unie, omdat landen elkaars rechtssysteem vertrouwen. Maar krijgen ze een eerlijk proces?
Nog even de inhoud
Want waar draait het om? Het gaat om de artikelen 1 en 19 van het Europees verdrag. Die zijn volgens de rechters in strijd met de Poolse grondwet. Het ene artikel gaat over een steeds hechtere unie, terwijl het andere artikel spreekt over de bevoegdheden van het Europees Hof.
Maar als Polen de grondslag van de Europese Unie niet erkent, kan het dan nog lid blijven van de Europese Unie? Of is hiermee de weg naar een afscheid van Polen ingezet, de Polexit?
Namens de grootste fractie in het Europees Parlement is Jeroen Lenaers (CDA) duidelijk.
“Door te verklaren dat de EU-verdragen onverenigbaar zijn met de Poolse wet, heeft het onwettige Grondwettelijk Tribunaal in Polen het land op het pad van Polexit gezet.”
Ook de voorzitter van het Europees Parlement de Italiaan David Sassoli is helder: “Deze uitspraak kan niet zonder gevolgen blijven.” En ook de sociaaldemocraten zijn helder. “Geen enkele lidstaat kan de Europese wet terzijde schuiven en ondertussen wel blijven profiteren van de Europese Unie”, aldus Iratxe Garcia.
Komende week zal de Europese Commissie bekijken of het juridische stappen kan ondernemen tegen Polen. Ze overtreden tenslotte de Europese afspraken. Een dergelijke procedure moet dan worden aangespannen bij het Europees Hof, de instantie waarvan Polen zegt dat het niet in alle gevallen bevoegd is. En dat Hof doet ook al deze week uitspraak in die andere zaak die Polen tegen de EU heeft aangespannen.
Polen kan in principe nog terugkomen op de uitspraak, omdat de motivatie nog niet is gepubliceerd. Bij vorige aanvaringen met de Europese Unie duurde de publicatie ook vrij lang. Met rechters die naar de politiek luisteren kan het zo maar gebeuren dat de motivatie nog lang op zich laat wachten.
Ondertussen gaat het debat over het straffen van Polen verder. Voorlopig krijgen ze in ieder geval geen geld uit het coronaherstelfonds.
Met nieuwe energie
Van wie is de energie? Van de lidstaten of van Brussel. Frankrijk, Spanje, Tsjechië, Griekenland en Roemenië vinden dat de Europese Unie strategische gasreserves moet aanleggen die kunnen worden ingezet als de prijs te hoog wordt en als er minder gas wordt geleverd.
Voorlopig is er geen meerderheid voor de plannen, maar de Europese Commissie komt waarschijnlijk volgende week met een analyse van wat er momenteel aan de hand is. De paniek in met name zuidelijke landen is groot.
Heel veel landen nemen zelf maatregelen. De prijs wordt bevroren, btw op energie verlaagd of burgers krijgen op een andere manier compensatie. Ook bedrijven mogen tijdelijk gesteund worden en de Europese Commissie knijpt dan een oogje dicht en deelt niet meteen boetes uit wegens ongeoorloofde staatssteun.
Spanje en Frankrijk behoren tot de landen die zeggen dat de elektriciteitsprijs niet verder mag stijgen. Polen zit op dezelfde lijn. Daar wijzen ze vooral op de hoge prijs die betaald moet worden voor de uitstoot van CO2. “Het is de schuld van de EU”, zegt premier Morawiecki, die trouwens ook profiteert door de hoge kolenprijs op de wereldmarkt. Hij koopt er gas van in Noorwegen en de Verenigde Staten.
Wie gaat het betalen?
De Spaanse regering wil de plannen betalen door zogenoemde overtollige winsten van energiebedrijven te belasten. Tot woede van de bedrijven.
“Wij kunnen er ook niks aan doen dat de prijzen stijgen.”
In Spanje wordt zelfs gewaarschuwd dat er zo geen geld overblijft voor de nieuwe energiebron; groene waterstof. Jose Galán, voorzitter van het Spaanse bedrijf Iberdrola noemt de extra belasting dodelijk voor de klimaatplannen. “En Europa loopt al achter als het gaat om hernieuwbare energie.” Hij ziet met lede ogen dat investeerders de hand nu even op de knip houden, zo zei hij op een speciaal symposium.
Premier Rutte wil dat de Europese leiders het hoofd koel houden en geen wilde maatregelen nemen om de energieprijzen te beteugelen. Hij wil de analyse van de Europese Commissie afwachten, maar vindt energie vooral een zaak van de lidstaten.
Nederland wil daar nu nog niks van weten. Hoewel ook Rutte zich zorgen maakt over de stijging, vindt hij dat de leiders niet overhaast moeten reageren. “Laten we afwachten wat de Europese Commissie bedenkt aan maatregelen en dan besluiten nemen.”
Het kabinet wil de komende tijd extra maatregelen nemen. Extra aardgas oppompen hoort daar overigens niet bij. Minister Blok (Economische Zaken) wil de aardgasreserves in Groningen alleen aanspreken als het heel erg koud wordt (categorie Elfstedentocht).
Is het de schuld van groen?
Rutte haast zich, na afloop van een speciale top in Slovenië om te zeggen dat de klimaatplannen niet de oorzaak zijn.
“Het zijn echt twee verschillende dingen. De gasprijs is afhankelijk van hoeveel gas beschikbaar is. De vraag in sommige delen van de wereld is momenteel groot, waardoor de prijs stijgt.”
Nederland heeft vorige week tijdens de algemene politieke beschouwingen een half miljard euro vrijgemaakt om de gevolgen van de hoge prijzen op te vangen.
Wat kan de Europese Commissie doen?
Op korte termijn niet veel. Ze komend dus met een analyse, waar de leiders op de EU-top van eind oktober over gaan praten. Maar er is een tegenstelling tussen Noord en Zuid-Oost. De filosofie is in het Noorden (Nederland, Duitsland, Denemarken) om toch vooral de eigen broek op te houden en geen extra EU-subsidies te gebruiken tegenover Zuid en Oost (Spanje, Griekenland, Roemenië en andere landen) die juist meer EU-regels en geld willen hebben.
De Europese Commissie moet dus laveren tussen de uitersten. Het gaat dan over:
  • Het gezamenlijk inkopen van gas door de EU;
  • Het verplicht aanleggen van een noodvoorraad gas;
  • Het loskoppelen van de gasprijs, zodat er een aparte (eigen) prijs voor gas komt;
  • Het verlagen van de minimum btw-tarieven en verlagen van de accijnzen;
  • Versnellen van de overgang op zon- en windenergie;
  • Meer kerncentrales bouwen en die groen verklaren zodat ze voor subsidies in aanmerking komen.
It giet oan
De beste oplossing voor het energieprobleem is misschien wel een zachte winter. Dus geen bijeenkomsten van de rayonhoofden in Friesland. Marko Bos nam deze week de temperatuur op van de discussie.
De afgelopen week stonden overal de snel stijgende aardgasprijzen in het middelpunt van de aandacht. De ministers van Economie en Financiën in de Eurogroep bespraken de gevolgen voor inflatie en budgettair beleid, maar hadden, net als de Europarlementariërs, ook oog voor energiearmoede –voor mensen die de hogere prijzen niet meer kunnen opbrengen. In de Milieuraad stond uiteraard de relatie met het ‘Fit for 55’ pakket centraal.
De verveelvoudiging van de groothandelsprijzen van aardgas en van elektriciteit komt door diverse factoren: economische, meteorologische en geopolitieke. De vraag naar gas is wereldwijd sterk opgelopen door het economisch herstel na de pandemie en door een relatief windstille zomer in Europa. Het aanbod van aardgas uit Noorwegen en Rusland past zich daaraan niet soepel aan. Voor Rusland biedt dit ook een kans om de druk uit te oefenen op vergunningverlening aan de nieuwe gaspijp Nord Stream 2. De Duitse bureaucratie is nogal traag, maar werkt een stuk sneller nu het gas nodig is.
De gasvoorraden in Europa zijn afgelopen zomer onvoldoende aangevuld. Paniek sloeg toe toen het niet zo eenvoudig bleek om bovenop de bestaande contracten extra gas tegen een redelijke prijs in te kopen. Hogere prijzen voor fossiele energie zijn op zich goed nieuws voor klimaatbeleid en de energietransitie. Het wordt dan immers nog aantrekkelijker om te investeren in energiebesparing en in vormen van hernieuwbare energie. Maar op korte termijn spelen er ook andere effecten. Zo maakt de hoge gasprijs de inzet van kolen in de elektriciteitsproductie weer aantrekkelijker. En op de woningmarkt is sprake van een mismatch: in de slecht geïsoleerde woningen zitten vooral de mensen met een krappe beurs – die weinig geld kunnen steken in verduurzaming.
Hoge energieprijzen brengen een deel van de bevolking financieel in het nauw en dreigen het draagvlak voor de energietransitie te ondermijnen. Dat onderstreept het belang om effectief aan de slag te gaan met een ‘Just Transition’. Dat kan door gericht mensen met een laag inkomen tijdelijk te compenseren voor de prijsstijgingen voor energie – liefst zonder de prijsstijging zelf ongedaan te maken – en te helpen met maatregelen (zoals isolatie, LED-lampen en warmtepompen) om zuiniger met energie om te gaan.
Lidstaten kunnen dit financieren uit de hogere opbrengsten uit het Emissiehandelssysteem (ETS) die bij het huidige energieprijspeil zo’n 50 miljard euro kunnen bedragen. Daarmee zouden zij al bij voorbaat – vóór de wettelijke invoering – uitvoering kunnen geven aan het Sociale Klimaatfonds.
Voor deze en andere suggesties verwijs ik graag naar een Policy Brief van de School of Transnational Governance van het European University Institute. Wat de beleidsreactie van de EU wordt, gaan we de komende weken zien. Het maken van bindende afspraken over het tijdig vullen van de opslagcapaciteit (zie hierboven) voor gas lijkt een voor de hand liggende optie. Ook op energieterrein geldt dat voldoende buffers minder kwetsbaar maken. En verder maar hopen op een zachte winter – dus helaas weer geen Elfstedentocht.
De Radikaal
De liberalen zoeken een nieuwe voorzitter. Malik Azmani (VVD) is geen kandidaat, maar wel de Kingmaker. De man die over de procedures gaat en nu tijdelijk het voorzitterschap van de grote Renew-fractie in het Europees Parlement waarneemt, nadat de Roemeen Dacian Cioloș hals over kop naar zijn land is teruggekeerd om de liberale partij (ontstaan uit een fusie van twee bewegingen) te gaan leiden.
De belangrijkste taak van Azmani is om de eenheid te bewaren, maar dat is niet makkelijk als een nieuwe leider gekozen moet worden. Tijdens de vergaderweek in Straatsburg gonsde het de hele tijd. Medewerkers werden op pad gestuurd om bij andere medewerkers te peilen of hun parlementariër misschien kandidaat zou zijn. Sophie in ‘t Veld (D66) die al vrij snel haar vinger opstak om de kar te trekken ontving in de zogenoemde Zwanenbar, vlak bij de fractiekamer van de liberalen, de ene na de andere politicus. Allemaal wilden ze weten wat de als radicaal bekend staande politicus wil doen als ze eenmaal de baas van het spul is.
In ’t Veld is daar vrij helder over. De liberalen zijn voor elk voorstel nodig om een meerderheid te behalen en daarmee heeft Renew de sleutel in handen.
“We heten Renew met een reden. Het is ons expliciete doel om Europa te veranderen en te verbeteren. Maar dan moet het Europees Parlement wel krachtiger worden. We zijn goed als medewetgever, maar niet goed als controleur van de Europese Commissie.”
Heeft ze een kans?
De liberalen zijn verdeeld. Er is sprake van een richtingenstrijd. In ’t Veld wordt door sommige VVD-ers een radikalinski genoemd, terwijl ze door mensen als Guy Verhofstadt (de oud-leider van de liberalen) op handen wordt gedragen.
Andere kanshebbers zijn Stéphane Séjourné, de aanvoerder van de Franse beweging binnen de liberale partij. Maar ook Luis Garicano, het hoofd van de Spaanse partij Ciudadanos en een vicevoorzitter van de groep heeft een kans. En Andrus Ansip, oud eurocommissaris uit Letland scoort hoge ogen.
Azmani mag als tijdelijk voorzitter de verkiezingen organiseren. Terwijl in ’t Veld met iedereen koffie drinkt, zit hij in de vergaderzaal de fractie voor. Door de open deuren heen is te zien dat hij soepeltjes de voorstellen er door heen loodst. “Dat kan ik wel”, glimlacht hij als hij even later zich ook in de tegenoverliggende zwanenbar meldt.
Tot een goed gesprek komt het niet, want elke keer als hij weer aanschuift staat er al weer een nieuw fractielid klaar om hem even aan de mouw te trekken en mee te nemen voor een klein tête à tête gesprek. “Het is een politieke markt”, zegt een medewerker. “Iedereen peilt de kansen of wil in ruil voor steun iets leuks; rapporteur van een belangrijke commissie.”
En Verder
***** In de week dat het Europees Hof aan alle kanten onder vuur ligt, is de Belg Koen Lenaerts (1954) herkozen als president van het Hof. Hij werd in 2015 benoemd. Lenaerts was eerst werkzaam bij het Gerecht, waarna hij in 2003 rechter werd bij het Hof.
***** Frankrijk is op oorlogspad. Als de Britten niet meer visvergunningen afgeven voor Franse vissers dan dreigt het land van president Macron de energielevering aan het Verenigd Koninkrijk stop te zetten. “Ons geduld heeft een duidelijke grens”, zo zei de Franse minister van Europese Zaken, Clément Beaune, nadat de regering van Londen slechts 12 van de 87 visvergunningen had verleend.
***** Problemen in Oostenrijk. Premier Kurz is afgetreden, vanwege zijn betrokkenheid bij een corruptieschandaal. De positie van de premier werd onhoudbaar nadat steeds meer politici van zijn coalitiepartij De Groenen kritiek hadden. Nadat ook vicekanselier Werner Kogler publiekelijk vraagtekens zette bij het vermogen van Kurz om op te treden als dat nodig is, werd zijn positie onhoudbaar. Lees meer hier.
***** Stopt Skoda de productie van nieuwe auto’s in Tsjechië tot het einde van het jaar, vanwege het tekort aan chips.
***** Komt er voorlopig geen Europese-strategie voor de rechten van het kind. Volgens de Europese Commissie en een meerderheid van de lidstaten zijn kinderrechten mensenrechten. Polen en Hongarije vinden de tekst niet goed. Er stond dat met name LGBTIQ-kinderen bijzonder kwetsbaar zijn en daar konden de landen niet mee leven. Dit zijn de plannen die voorlopig niet doorgaan. Frankrijk gaat volgend jaar als het voorzitter van de EU is opnieuw proberen om de strategie goed gekeurd te krijgen.
***** Kroatië bevestigt dat agenten betrokken zijn geweest bij gewelddadige pushbacks van migranten bij de grens met Bosnië en Herzegovina. Deze week dook er een video op van mannen in uniform die migranten met wapenstokken hardhandig terugdreven, de EU-grens tussen Kroatië en Bosnië en Herzegovina over. Meer hier.
Misschien gemist
Elke dag is er vers nieuws over Nederland en Europa te lezen via onze site Brusselsenieuwe. Maar misschien heeft u niet alles gelezen. Daarom hier een kleine selectie.
+++ Tijn Sadée schrijft met enige regelmaat een column voor Brusselse Nieuwe. Deze week over de top in Slovenië.
Een Europese top is altijd een gemaskerd bal. Regeringsleiders laten vooraf niet in hun kaarten kijken, sommigen arriveren met een dubbele agenda, en de taal in de slotverklaringen is per definitie bloedeloos en verhullend. Op de top deze week in Slovenië, dat dit half jaar de EU voorzit, was het niet anders. Het werd aangekondigd als een ‘Balkantop’, om te praten over de toekomstige uitbreiding van de EU met zes Balkanlanden die al jaren in EU’s wachtkamer zitten. “Maar deze top gaat dus níet over uitbreiding”, waarschuwden EU-diplomaten doodleuk aan de vooravond van de topontmoeting.
Het is ‘Brusselse logica’ waar je als EU-watcher aan gewend raakt. Je kijkt naar een pijp met daaronder de tekst: ‘Ceci n'est pas une pipe.’
Natuurlijk vindt elke Europese leider, inclusief premier Mark Rutte, het reuzesympathiek als een lidstaat in Zuidoost-Europa zijn best doet om op te komen voor de belangen van zijn nabije buren op de Balkan – net als Slovenië organiseerden de afgelopen jaren ook Bulgarije en Kroatië tijdens hun EU-voorzitterschappen een Balkantop. Maar telkens eindigt het met loze woorden in de trant van ‘jullie horen bij ons, we vergeten jullie niet’, en daar moeten de zes wachtkamerlanden het dan maar mee doen.
Lees deze column verder op de EU-nieuwssite Brusselse Nieuwe.
+++ Stuur desnoods de vloot op de belastingparadijzen af. Na de onthullingen over de Pandora Papers zijn de europarlementariërs het zat. Woede en frustratie stijgen op van achter het spreekgestoelte in de plenaire zaal van het Parlement in Straatsburg. De ene na de andere parlementariër spuwt zijn gal over weer een belastingschandaal. Niet alleen rijke ondernemers, dictators en criminelen blijken gebruik te maken van brievenbusfirma’s in belastingparadijzen, maar ook Europese toppolitici vinden hun weg op de sluiproutes voor hun belastingaangifte. Lees het hele verhaal over premier Babis en minister Hoekstra hier.
+++ Frans Timmermans was deze week even in het Nederlandse parlement. Via de videoverbinding liet hij weten voor elk alternatief open te staan. Zijn plannen zijn niet heilig. Elk ander recept is welkom als het resultaat maar is klimaatneutraliteit in 2050 en binnen tien jaar een reductie van de CO2-uitstoot met 55 procent. Lees meer hier. Volgende week is er trouwens een debat in de Tweede Kamer over de Fit for 55 plannen.
+++ Het jaar 2050 heeft een soort magische klank en veel plannen worden er op afgestemd. In dat jaar moet het aantal verkeersdoden tot nul zijn gedaald. “Nul doden is natuurlijk een utopie”, zegt Europarlementariër Vera Tax (PvdA), “maar we moeten wel proberen op nul uit te komen.”
Volgens cijfers van de Europese Unie vallen er elk jaar 23 duizend doden op de Europese wegen. In een poging wat meer gevoel toe te voegen aan dat aantal, staat in het verkeersplan: ‘dat is alsof er elke week een jumbojet met 500 inzittenden verongelukt’. Daarom wil de Europese Commissie lagere snelheden op de snelweg, meer 30 kilometer wegen in steden en dorpen. Lees meer over de plannen hier.
+++ En dan een verhaal over een wet die Nederland moet invoeren. Eigenlijk was het kabinet tegen, maar jonge vaders krijgen meer verlofdagen. Lees het hele verhaal over de behandeling van het voorstel, dat deze week in de Eerste Kamer is besproken.
Dat was het voor deze week. Nog een fijne zondag. Blijf op de hoogte via de site BrusselseNieuwe en tot volgende week.
Vond je deze editie leuk? Ja Nee
Bert van Slooten

In Brussels Peil scherpe analyses, hardnekkige geruchten en vooral veel Europees nieuws. Wat betekenen de voorstellen, wetten en maatregelen voor Nederland? Hoe gaat het verder met corona, de crisis en de Green Deal. Bert van Slooten peilt de stemming.

Klik hier om je uit te schrijven.
Als deze nieuwsbrief doorgestuurd is en je wilt je aanmelden, klik dan hier.
Created with Revue by Twitter.
https://twitter.com/BrusselsPeil