Bekijk profielpagina

Brussels Peil - De draai

De draai is voltooid. Van euro-sceptische premier is Mark Rutte nu aanvoerder van een nogal pro Europese regering. Niks geen feestcommissie op zoek naar een feestje meer als het over het Europees Parlement gaat.
Alleen de minister voor Europese Zaken ontbreekt, omdat men bang was dat die functie niks zou voorstellen.
Ondertussen draait Europa door en lopen de meningsverschillen over gas, kernenergie en het coronapaspoort verder op. De Europese Commissie moet nogal een aantal besluiten nemen net voor de kerst.
Blijf ons volgen. Voor dagelijks nieuws en op twitter.

Waar zijn de zuinige Hollanders?
Ze moesten in Zuid-Europa even in hun ogen wrijven. Lazen ze het nou goed; de zuinige Hollanders smijten met geld. Voor nieuwe woningen (1,6 miljard), voor klimaat (ruim 35 miljard) en nog eens 25 miljard om de landbouwproblemen op te lossen. Het land van Rutte en Hoekstra van het opgeheven vingertje als Spanje of Italië weer eens teveel hadden uitgegeven, is nu opeens zelf een big spender. Wat is er aan de hand?
In het nieuwe regeerakkoord waait een nieuwe wind vanuit Nederland richting Brussel. De scherpe begrotingsregels mogen gemoderniseerd worden. Natuurlijk moet alles wel houdbaar zijn. De euro mag niet door z'n hoeven zakken, maar de heilige huisjes (drie procent tekort en zestig procent schuld) lijken niet meer zo in beton gebeiteld.
De eerste zinnen van het hoofdstuk over Europa geven meteen de nieuwe richting aan die het kabinet wil inslaan. Niet meer waar het kabinet tegen is (zoals de vorige keer Eurobonds; Europese leningen), maar:
‘Nederland neemt een leidende rol om de EU slagvaardiger, economisch sterker, groener en veiliger te maken. Daarbij werkt Nederland intensief samen met gelijkgezinde landen en waar nodig vormen we kopgroepen om tot oplossingen te komen, bijvoorbeeld op de gebieden klimaat, migratie, veiligheid, handel en het tegengaan van belastingontwijking. We voeren EU- richtlijnen uit.’
Verder wordt het beleid van de laatste twee jaar over de rechtsstaat voortgezet. Landen die zich niet aan de spelregels houden, moeten dat merken. Worden teruggefloten, staat in de tekst.
In welke richting schuift Nederland nu op?
Het nieuwe kabinet wil voorkomen dat we alleen komen te staan. Het beleid van wisselende coalities; dan weer met de grote landen dan weer met heel veel kleintjes, dat na het vertrek van de Britten is ingezet, wordt voortgezet. En soms wordt het slim mooi opgeschreven, maar kan je nog alle kanten op; zoals bij de discussie over strategische autonomie. In het regeerakkoord staan daar hele mooie woorden over.
We zetten in op open strategische autonomie van de EU en stimuleren innovatiekracht en slimme industriepolitiek. Zo worden we leidend in digitalisering en nieuwe technologieën.
Maar de Franse definitie van strategische autonomie is vooral bescherming van de eigen industrie, terwijl Nederland meer inzet op kansen voor nieuwe veelbelovende bedrijven.
Op gebied van buitenlands beleid wil Nederland al lang af van het vetorecht van lidstaten. Het nieuwe kabinet maakt een nuancering op het aanvankelijke pleidooi om het hele vetorecht af te schaffen. Bij sancties, mensenrechtenschendingen en civiele missies moet dat voortaan bij meerderheid (er staat niet in wat voor meerderheid) worden besloten. Of nog meer onderwerpen bij meerderheid kunnen worden besloten, wil het kabinet nu nog niet besluiten.
En hoe zit het met groen?
De toon is daar anders dan vier jaar geleden. Toen wilde Nederland nog onderzoeken of een belasting op vliegen mogelijk zou zijn, nu staat er: We zetten in op een vliegtaks. Verder veel steun voor de plannen van Frans Timmermans om te komen tot een koolstofheffing aan de grenzen van de Europese Unie (de CO2-grensheffing). En qua belastingen wil het kabinet vooral oneerlijke concurrentie tussen de lidstaten voorkomen.
Hoewel de heffingen vooral nationaal moeten zijn, staat nergens te lezen dat de nieuwe ploeg tegen Europese belastingen is. Voor een deel zijn Europese belastingen (bijvoorbeeld de opbrengst van de plastic-heffing) nodig om de Europese begroting te financieren.
Opvallend is wel dat geld dat op de plank ligt in Brussel voor het coronaherstelfonds al vast wordt ingeboekt, terwijl Nederland nog steeds geen plan heeft ingediend bij de Europese Commissie. Er zijn geen afspraken gemaakt om de hypotheekrenteaftrek te beperken. Volgens minister Hoekstra van Financiën stond dat wel in de aanbevelingen die de Europese Commissie had gedaan aan Nederland (de zogenoemde landen specifieke aanbevelingen). “Maar er stonden ook andere mogelijkheden in. Het gaat er om dat we wat doen aan de starre situatie op de huizenmarkt; daar hebben we andere instrumenten voor gekozen.”
De ongekozen functionarissen
Het moet democratischer in Europa. En dus moet het Europees Parlement een commissaris die z'n werk niet goed doet naar huis kunnen sturen. Nu kan het parlement alleen een hele commissie laten struikelen. Bovendien moet de benoeming van de voorzitter van de Europese Commissie democratischer. Ursula von der Leyen is de laatste keer tijdens een Europese top uit het niets, op het schild gehesen.
Het kabinet denkt aan het spitzenkandidatensysteem. Er ligt een plan waarbij de kiezer op zowel een nationale als Europese lijst kan stemmen. De winnaar van die lijst met Europese kandidaten wordt dan automatisch voorzitter van de Europese Commissie.
En als er voor al die plannen een verdragswijziging nodig is, dan is Nederland daar niet langer tegen.
Nog meer?
Een paar kleine dingen. Er komt een Europawet, waardoor het voor burgers zichtbaar moet worden wat er uit Europa komt, en hoe de Tweede Kamer informatie krijgt over wat er allemaal in Brussel wordt afgesproken. Nu zijn de procedures vrij informeel.
Het kabinet is voorstander van een Europese veiligheidsraad waarin Frankrijk, Duitsland, Groot Brittannië, de voorzitter van de Europese Unie en de NAVO zitting moeten nemen.
En tot slot een nieuw standpunt over de toetreding van de landen op de Balkan. Er moet intensiever worden samengewerkt met de landen die willen toetreden. We zijn voortaan strikt en fair bij toetreding.
Nieuwe namen
De nieuwe Zweedse premier en Duitse bondskanselier
De nieuwe Zweedse premier en Duitse bondskanselier
Tot zover de voornemens; dan de harde realiteit. Met drie debutanten in de gelederen ( Olaf Scholz de nieuwe bondskanselier, Magdalena Andersson de Zweedse sociaaldemocratische premier en uit Oostenrijk Karl Nehammer) hielden de Europese leiders deze week hun december top.
Hoe te reageren op de nieuwe Omicron-variant? De meningen bij de leiders lopen uiteen. Italië, Portugal, Ierland en Griekenland hanteren extra regels. Naast de vaccins moet een reiziger uit een ander EU-land ook een zogenoemde negatieve PCR-test kunnen overleggen. Ook Finland overweegt een dergelijke maatregel. Premier Rutte hoopt dat er snel een einde komt aan de lappendeken van maatregelen.
“Het staat landen vrij om dit te doen. Er is op zichzelf wel begrip. Maar dit soort uitzonderingen moeten beperkt zijn en niet te lang duren. Het helpt als we binnen de EU zoveel mogelijk hetzelfde doen.”
De Italiaanse premier Draghi is het daar niet mee eens.
"In Italië zijn al 135.000 doden zijn gevallen en de economie is met negen procent gekrompen. De Omicron-variant heeft zich nog niet massaal verspreid in Italië. Dat voordeel moeten we behouden en daarom laten we mensen een extra test doen.”
Nog meer tegenstellingen
Hoe hard moeten de dreigementen zijn richting de Russische leider Poetin? Van welke taal is hij onder de indruk? Voormalige Oostbloklanden als Polen en de Baltische Staten vinden dat het niet hard genoeg kan zijn. De troepen staan al aan de grens met Oekraïne en dus moet er een heel helder signaal worden gegeven dat het onaanvaardbaar is en elke stap over de grens grote gevolgen zal hebben.
Maar Duitsland en Frankrijk willen toch vooral praten. De dialoog voor alles. En in de rest van Europa wordt voorzichtig gewezen op de kosten van al die sancties. De hulp voor de leiders kwam uit Washington waar president Biden verklaarde het onacceptabel te vinden als Rusland militair actief in Oekraïne zou worden. En dus werd de conclusie waarin werd gerept van maatregelen die enorme (economische) gevolgen zou hebben uitgebreid met de toevoeging dat een en ander gecoördineerd zou worden met andere partners. De afdeling: ik haal m'n grote broer er bij.
Hoe gaat het met het gas en de kernenergie?
Die discussie wordt steeds heftiger. De Franse president Macron wil kost wat kost z'n zin krijgen en kernenergie op de groene lijst krijgen. Nederland, met twee kerncentrales in het regeerakkoord, komt nu ook in het kamp Macron. Maar daarmee heeft hij het pleit nog niet gewonnen.
Duitsland twijfelt en neemt ook geen standpunt in over wat de toekomst van gas is. Heel veel landen hebben gas nodig als een soort overgangsbrandstof tussen kolen (of bruinkool) en schone energie. Maar de nieuwe Duitse coalitie is verdeeld. De Groenen zijn tegen en de sociaaldemocraten voor.
De Franse president is ondertussen bezig behendig de Fit for 55 plannen van Timmermans en Samsom onderuit te halen. Samen met Spanje probeert hij de prijs van de uitstootrechten (het zogenoemde ets-systeem) te beperken. In Franse kringen wordt gesproken van maximaal 90 ton per ton CO2, meer mag het niet kosten. Kijk hier voor de actuele prijs.
Terwijl Nederland en andere landen juist vinden dat een systeem waarbij je geld moet betalen om te vervuilen, goed werkt. En hoe hoger de prijs, hoe groter de prikkel om schoner te produceren. Komende week komt de Europese Commissie met een voorstel om deze discussie op te lossen.
Bas Eickhout (Groen Links) die een paar jaar geleden rapporteur was denkt dat de uiteindelijke oplossing wordt gevonden tussen Frankrijk en Duitsland. “Pas als die landen het met elkaar eens zijn kunnen we verder. Tot die tijd blijft Macron de boel saboteren.”
Wat kost het?
Hoeveel betalen we eigenlijk aan milieubelastingen? En is dat meer dan in het verleden?
Marko Bos dook in de cijfers voor ons.
Dat valt tegen – of mee, het is maar hoe je er tegenaan kijkt. Eurostat, het statistisch bureau van de EU, heeft afgelopen week op een rijtje gezet hoe die milieuheffingen zich sinds het begin van deze eeuw hebben ontwikkeld. En dan zien we dat de opbrengst van de milieubelastingen in de EU in de loop der jaren in euro’s wel flink is toegenomen, maar dat die uitgedrukt als percentage van het EU-bruto binnenlands product (bbp) sinds 2002 geleidelijk is gedaald, van 2,6 naar 2,2 procent. 
In 2020 brachten de milieubelastingen in totaal 299,9 miljard euro bij de lidstaten in het laatje. Het overgrote deel daarvan (77 procent) betreft heffingen op energie.
De sterk gestegen energieprijzen zijn reden tot zorg, ook voor de Europese Raad. Hopelijk staat ons een zachte winter te wachten. Een flink deel van de hoge energieprijzen bestaat uit belastingen. Het gaat dan vooral om milieuheffingen die bedoeld zijn om de vervuiler te laten betalen.
Zoomen we in dan zien we heffingen op verkeer en vervoer (19 procent). Heffingen op vervuiling en grondstoffen zijn goed voor de resterende vier procent van de opbrengsten.
In de grafiek, die de opbrengsten van milieubelastingen laat zien als percentage van de totale inkomsten van de verschillende lidstaten uit belastingen en sociale premies, zit iets verrassends. Je zou denken dat de meest ontwikkelde landen binnen de EU het verst zijn gevorderd in het doorvoeren van het principe dat de vervuiler betaalt. Uit deze grafiek komt een ander beeld naar voren.
Slovenië, Letland en Bulgarije gaan aan kop met een aandeel van 10 procent of meer. En ook Griekenland en Kroatië scoren hoog. Nederland (7,9 procent) bevindt zich ruim boven het EU-gemiddelde (5,4 procent). Duitsland, Slowakije en Luxemburg sluiten de rij.
Luxemburg is niet voor niets hekkensluiter. Het land heeft een reputatie hoog te houden als het gaat om blokkeren van verhogingen van minimumaccijnstarieven in de EU. Dat maakt het land voor automobilisten op weg naar het Zuiden een favoriete tussenstop. 
In het kader van het klimaatpakket ‘Fit for 55’ stelt de Europese Commissie een verhoging van de minimumtarieven voor heffingen op fossiele brandstoffen voor. Maar daar gaan de lidstaten zelf over. Dus moeten ze besluiten wat belangrijker is; de noodzaak van een effectief klimaatbeleid of de voor de politiek altijd belangrijke korte-termijn zorgen over hoge brandstofprijzen?
En verder
Het Brusselse Moeras
Het Brusselse Moeras
***** Nog een interview over het boek dat ik samen met Tijn Sadée heb geschreven over Brussel. Druk op de video om te kijken. Het boek lezen? Dat kan. Het is hier te bestellen.
***** De sociaaldemocraten geven de strijd om de voorzittersstoel van het Europees Parlement op. Er komt geen kandidaat uit de gelederen van de tweede partij. De kans dat de christendemocratische Roberta Metsola voorzitter wordt is nu groot. De liberalen komen niet met een eigen kandidaat. De linkse groep (waar de Partij voor de Dieren bij zit) heeft de Spaanse Sira Rego voorgedragen als kandidaat, terwijl de Europese Conservatieven en Hervormers (ECR) Kosma Zlotowski uit Polen als kandidaat hebben.
***** De Franse president, Emmanuel Macron en de Hongaarse premier, Viktor Orbán waren bijzonder vriendelijk voor elkaar tijdens bezoek in Boedapest waar de Visegrad-groep een vergadering had. Macron, vanaf 1 januari voorzitter van de EU wil samenwerken, ondanks “bekende politieke meningsverschillen”.
***** Voortaan geen zalig of gezegend kerstfeest, zelfs geen kerst, maar fijne dagen of vakantie. Eurocommissaris Helena Dalli van gelijke kansen had een plan geschreven met voorstellen om de taal te veranderen. Huisvrouw moest huispersoon worden. Maar het plan is van tafel.
Tijdens een debat over de nieuwe woorden leverde onder andere Bert-Jan Ruissen (SGP) kritiek. “Dit inclusieve taalgebruik sluit God uit, dat neigt eerder naar censuur.”
Andere voorgestelde wijzigingen gaan nu ook niet door. Roma worden geen ‘Oost-Slowaken van Roma-afkomst’ en ook Dames en Heren blijft als aanspreektitel in het Europees Parlement. Dus ook meneer en straks mevrouw de voorzitter. In het Engels is dat dan weer op te lossen door gewoon Chair te zeggen.
***** Zoekt Frans Timmermans boeren, die willen helpen om koolstof af te vangen. De prijs die koolstofboeren krijgen voor het afvangen en opslaan van CO2 zal de komende jaren alleen maar stijgen. Dat is de verwachting van de Europese Commissie. Komend jaar worden door Brussel, in samenspraak met deskundigen en belangenorganisaties, de regels voor het afvangen van koolstof opgesteld.
Het principe is al wel helder. Bedrijven moeten om CO2 uit te mogen stoten zogenoemde emissierechten hebben. Die zijn te koop via een speciale markt. Maar bedrijven kunnen ook contracten sluiten met koolstofboeren, waarbij ze elke ton die ze uitstoten kunnen compenseren.
***** Het roer gaat om in Bulgarije. De nieuwe premier Kiril Petkov heft de blokkade tegen gesprekken met Noord-Macedonië op. De vorige regering wilde niet dat het land lid mocht worden van de Europese Unie. Nu het veto is ingetrokken kan Noord-Macedonië samen met Albanië binnenkort beginnen aan de toetredingsonderhandelingen tot de EU.
***** Werner Gatzer, de machtige ambtenaar die jaren de scepter zwaaide als het ging over de begroting van Duitsland wordt onderminister. Hij is de man die ooit tegen de huidige bondskanselier zei dat er geen geld voor Hamburg zou zijn (waar Scholz burgemeester was) om de Olympische Spelen naar Duitsland te halen. Zijn bijnaam de zwarte nul. Lees meer hier.
Misschien gemist
Elke dag is er vers nieuws over Nederland en Europa te lezen via onze site Brusselsenieuwe. Maar misschien heeft u niet alles gelezen. Daarom hier een kleine selectie.
+++ Europeanen moeten de auto uit, het vliegtuig voor korte afstanden negeren en verleid worden om meer met de trein te reizen. Dat is de kern van de voorstellen die Frans Timmermans namens de Europese Commissie deze week presenteerde.
En als we dan toch in de auto willen blijven zitten, moeten we wel schoon rijden. Dus elektrisch of op waterstof. Om dat aantrekkelijk te maken moet er om de 60 kilometer langs de snelwegen een oplaadpunt komen. Auto’s en vrachtwagens die op waterstof rijden moeten om de 150 kilometer brandstof kunnen krijgen. Lees het hele verhaal hier.
+++ Het boosteren was ook deze week nog volop nieuws. Veel Nederlanders hebben een derde prik in het buitenland gehaald. En minister Hugo de Jonge van Volksgezondheid wilde ze niet tegenhouden. Tijdens de coronapersconferentie zei hij over Nederlanders die niet willen wachten op de Nederlandse boostercampagne en afreizen naar Duitsland, België of Frankrijk: “Dat mag.“ Lees het hele verhaal hier.
+++“Herr Bundeskanzler! ik kan er niet genoeg van krijgen om u zo te kunnen noemen! Komt u op het podium!” Applaus klinkt als de fysiek niet zo heel erg opvallende Olaf Scholz het toneeltrappetje beklimt. Kortgeschoren haar. Een gereserveerde glimlach om zijn ogen. Zwart mondkapje over neus en mond. Triomfantelijk roept Eurocommissaris Frans Timmermans door de zaal: “Ik moet er nog aan wennen dat de Bondskanselier nu lid is van onze familie!”
Het is feest bij de Europese sociaaldemocraten. Hoe de party verder gaat leest u hier.
+++ Het gebruik van wilde dieren door circussen lijkt een praktijk van gisteren. Toch staan er nog altijd mensen in de rij voor leeuwen die door hoepels springen, een olifant op de achterpoten en nijlpaarden op een wel heel erg klein krukje. Naast het leven in gevangenschap en de zware trainingen, kampen de dieren ook nog met lange transporten. Tijd voor een Europa-breed verbod op deze praktijken, vindt Europarlementariër Anja Hazekamp (PvdD). Of het lukt? Lees hier.
+++ Het is Nederland niet gelukt om de wet die klokkenluiders zou moeten beschermen op tijd te realiseren. Deze Europese richtlijn had voor 17 december ingevoerd moeten worden. Er nog veel onduidelijk over hoe Nederland in de toekomst klokkenluiders gaat beschermen, volgens Het Huis voor Klokkenluiders.
De factsheet die het Ministerie van Binnenlandse Zaken publiceerde geeft wat verheldering, maar er zijn nog veel zaken onzeker, zegt Albert Roele van Het Huis voor Klokkenluiders. Er is sprake van rechtsongelijkheid, want voor klokkenluiders bij private bedrijven gelden nog de oude regels die minimale bescherming bieden. De Europese regels gelden wel voor overheden. Lees hier meer over de klokkenluiders.
+++ Dat was het weer voor deze week. Onze cadeau tip is simpel. Koop het boek Het Brusselse Moeras. Leuk om te geven of te krijgen. Bestel hier
Vond je deze editie leuk? Ja Nee
Bert van Slooten

In Brussels Peil scherpe analyses, hardnekkige geruchten en vooral veel Europees nieuws. Wat betekenen de voorstellen, wetten en maatregelen voor Nederland? Hoe gaat het verder met corona, de crisis en de Green Deal. Bert van Slooten peilt de stemming.

Klik hier om je uit te schrijven.
Als deze nieuwsbrief doorgestuurd is en je wilt je aanmelden, klik dan hier.
Created with Revue by Twitter.
https://twitter.com/BrusselsPeil