Bekijk profielpagina

Ziek gespierde pubers, gouden kalveren en een theaterproject van tbs’ers

Revue
 
Met Stop Filming Us, Ziek gespierd en Tot de dood ons scheidt.
 
4 oktober · Editie #45 · Bekijk online
Nieuwsbrief: 2Doc Weekly
Documentaires die je anders naar jezelf laten kijken…
Welkom bij een nieuwe aflevering van de 2Doc Weekly!
1. Tot de dood ons scheidt: een serie rake en ontroerende gesprekken waarin twee oudere echtparen bij een mediator hun scheiding proberen te regelen
2. Stop Filming Us: intrigerende metadocu over of je als westerse filmmaker in Afrika ooit los komt van je eigen rol en positie en een eerlijk beeld van de situatie ter plaatse kunt schetsen
3. Rusteloze zielen: scènes uit de tbs: zinnenprikkelende film over hoe enkele tbs'ers met behulp van een theaterproject hun leven ten goede proberen te keren
4. Er zijn geen leeuwen in Tel Aviv: vermakelijke documentaire over ‘rabbi Dolittle’ en de dierentuin die hij, eerst vanuit huis, startte in de Israëlische stad
5. Ziek gespierd: korte webdocu over een Nederlandse jongen die lijdt aan een typische aandoening voor deze tijd, ‘manorexia’
Verder vind je onderaan deze nieuwsbrief Gouden Kalfwinnaar en kijktips van de 2Doc.nl-redactie!
Veel lees- en kijkplezier,
Helmut

DOCU'S DEZE WEEK
1. Tot de dood ons scheidt (KRO-NCRV)
KRO-NCRV
KRO-NCRV
In elk leven zit minimaal één verhaal. In elk huwelijk minimaal twee. Zeker als het gezamenlijke verhaal niet meer ›door beide partijen wordt gedragen.
Tegenover de camera zitten twee oudere echtparen. Mat en Marga. En Gerda en Bennie. Ze gaan uit elkaar. En hun mediators, die achter diezelfde camera verscholen blijven, proberen ervoor te zorgen dat dit in (zo) goed (mogelijk) overleg gebeurt. In een serie gesprekken maken ze samen de restwaarde op. Van het gedeelde bezit en de relatie zelf.
‘Het was niet mijn idee’, zegt Bennie eerlijk. ‘Ik was niet op het idee gekomen.’ Maar Gerda miste iets en wil nu een nieuwe start maken. En dus moet er over van alles en nog wat afspraken worden gemaakt, zoals over hond Daisy. ‘Dat dier kan er niks aan doen’ meent Bennie. ‘Dat hondje heeft er niet om gevraagd.’ Moet de omgangsregeling met de hond dan ook opgenomen worden in het echtscheidingsconvenant? Dat gaat toch te ver, vinden ze. ‘Dan krijgen we zo’n dik boek.’
Bij Mat en Marga is het gezamenlijke huis een belangrijk thema in de gesprekken. Hij verhuist zonder problemen naar een appartementje. Zij wil echter blijven zitten waar ze zit en kan/wil haar bijna ex-man eigenlijk ook niet kwijt. Na een nacht vruchteloos mediteren is toch het besef gekomen dat ze hem moet loslaten. Als Marga opstaat ziet ze het woord ‘loslaten’ als het ware letterlijk voor zich. ‘Echt met van die grote letters die je in designwinkels ziet. Toen dacht ik: dit is een teken. Hier moet ik mee aan de slag, maar dat is gewoon vreselijk moeilijk.’
Uit elkaar gaan betekent ook het loslaten ook van die ene belofte: Tot de dood ons scheidt, het geloof in een gezamenlijke toekomst dat in deze gespreksfilm is vervat in enkele fotosequenties van de echtparen in (ogenschijnlijk) betere tijden. Verder heeft regisseur Niels van Koevorden z’n film beperkt tot de absolute essentie: twee mensen naast elkaar, los van elkaar. In een vast two shot, dat laat zien hoe ze altijd waren: samen. Zoals ze nu niet meer zijn. In een constante dialoog, strijd soms, over hoe ze uit datzelfde frame kunnen stappen - of hoe ze dat gedwongen moeten verlaten.
Het zijn gesprekken die onverminderd blijven boeien en raken. Juist omdat elke vorm van opsmuk ontbreekt en alle betrokkenen in lastige omstandigheden blijven zoeken naar contact en harmonie. Het is duidelijk: deze mensen zijn van goede wil, maar ook op verschillende sporen beland. Of ze dat nu wilden of niet. Waarbij in elk geval één van de betrokken partijen nog een nieuw verhaal in z’n eigen leven ziet. En de ander verplicht om er ook een punt achter te zetten.
2. Stop Filming Us (EO)
EO
EO
Is het een goed idee om een koekje te geven aan plaatselijke kinderen? vraagt de Nederlandse regisseur Joris Postema aan de plaatselijke medewerkers van de filmcrew met wie hij filmt in de Congolese stad Goma. Maakt hij zich daarmee misschien schuldig aan koloniaal gedrag? Postema kijkt een beetje beteuterd als de mannen hem inderdaad uitgebreid de les lezen. Die zag hij toch niet helemaal aankomen.
In Stop Filming Us probeert Joris Postema voorbij het beeld te komen dat buitenstaanders doorgaans hebben van de situatie in de Democratische Republiek Congo en dat door westerse filmmakers driftig wordt bevestigd: een desolaat land waar sinds jaar en dag oorlog wordt gevoerd. Alles wordt geframed vanuit dat uitgangspunt, ook door de talloze hulporganisaties die actief zijn in het gebied (en waarvoor Postema tien jaar geleden een film maakte over ‘de ergste plek op aarde’).
Maar hoe kijkt de lokale bevolking naar diezelfde leefomgeving? En kun je als westerse filmmaker ooit los komen van je eigen rol en positie en daar enigszins vat op krijgen? Postema probeert dit andere perspectief te vangen via enkele plaatselijke filmers en fotografen. Hij doet via hen ook aan zelfonderzoek, maar krijgt daarbij regelmatig te horen dat hij beter kan inpakken en zijn geld aan een lokale regisseur kan geven. Maar zou die het leven in Goma dan wél eerlijk (kunnen) laten zien?
In het intrigerende Stop Filming Us gaat Postema, vanuit zijn eigen bevoorrechte en bevooroordeelde positie, zo op zoek naar ongemakkelijke waarheden. De film wordt gekenmerkt door een meta-benadering, waarbij de maker inzichtelijk maakt hoe de documentaire wordt geproduceerd, welke dilemma’s hij daarbij tegenkomt en – vooral – welke vragen hij daarbij stelt (of welke vragen er aan hem worden gesteld).
En voor wie is de film nu eigenlijk een eye opener: voor de westerse kijker, die nodig een ander perspectief voorgeschoteld dient te krijgen? Of toch voor de lokale bevolking die al even nodig gedekoloniseerd moet worden?
3. Rusteloze zielen: scènes uit de tbs (VPRO)
VPRO
VPRO
Een hand speelt met een streng haar. Één enkel oog in een extreme close-up. Het oog zingt. ‘Couldn’t look you in the eye.’ Creep, Radioheads eerste hit. Ook de lippen vallen in. ‘I wish I was special. So fuckin’ special’. Een jonge vrouw, één met de woorden van zanger Thom Yorke. ‘But I’m a creep. I’m a weirdo. What the hell am I doing here?’ Ze wordt afgebroken voordat ze ‘I don’t belong here’ kan zingen.
Zij is ter beschikking gesteld. Veel meer dan die mond, de hand en dat oog krijgen we niet te zien van haar. ‘Ik ben geen lelijk persoon. Ik zie er wel goed uit’, zegt ze, buiten beeld. ‘Maar soms als ik in de spiegel kijk, zie ik weer helemaal dat verminkte gezicht. En omdat ik ooit eens een keer slachtoffer was, voordat dit allemaal begon in de tbs, ben ik dader geworden.’
De korte documentaire Rusteloze zielen: scènes uit de tbs van Ingrid Kamerling richt zich niet op het dagelijks bestaan van tbs-patiënten, hun leefomstandigheden of het nut van de opgelegde maatregel. Dit is een zinnenprikkelende film over hoe enkele patiënten van de Utrechtse Van der Hoeven Kliniek in het reine willen komen met het verleden en hun leven ten goede proberen te keren. 
Óók, of júist, als ze een verpletterende boodschap hebben gekregen. ‘Je moet je richten op een leven binnen’ kreeg een andere jonge vrouw te horen. ‘Je komt nooit meer buiten.’ Het waren niet eens de stemmen in haar hoofd die spraken. Die haar eerder tot brandstichting hadden aangezet. En die haar nu vertellen dat de theaterdocent haar eigenlijk niet op het podium wil en steeds minder tekst zal geven.
Terwijl ze eigenlijk snakt naar dat spel. ‘Als je lang in tbs zit, word je niet meer aangeraakt. En als we samen spelen, raken we elkaar ook heel veel aan. En dat is gewoon heel fijn.’ En, ook niet onbelangrijk: de stemmen vallen stil. Even. Het geeft haar, en de andere deelnemers aan een theaterproject, wellicht de kans om binnenbrandjes te blussen en een nieuw beter ik te exploreren.
‘In de bajes zit je om wat je gedaan hebt…’, vertelt een doek in Delfts blauw. ‘In de tbs om wat je te doen hebt…’ Het is een opdracht waarmee ieder voor zich worstelt. Kamerling slaat dat proces van heel dichtbij gade en dringt zo door tot het zielenleven van haar personages, terwijl ze hen toch niet nodeloos onder het vergrootglas legt. Een nerveus tappende voet, voortdurend wrijvende vingers en een licht trillende haardos. Impressies uit levens in de pauzestand, die toch niet stil kunnen blijven staan.
4. Er zijn geen leeuwen in Tel Aviv (EO)
EO
EO
Er was nog een levensdroom te vervullen. Na de dood van zijn vrouw vertrok rabbi Max Shorenstein in 1935 vanuit Kopenhagen naar Israël. Hij was al 65, maar wilde zijn leven nog eenmaal helemaal omgooien. De man had twee vogelkooitjes bij zich en begon dieren te verzamelen, te beginnen met enkele apen. Vanuit dat handeltje in de nieuwe stad Tel Aviv ontstond een soort thuisdierentuin. Met slangen, beren en leeuwen, dieren die ook nog wel eens wilden ontsnappen. Wat de buren dan weer niet zo prettig vonden.
Uiteindelijk werd de situatie onhoudbaar. Er kwam een lobby op gang om een officiële Tel Aviv Zoo te starten. Die opende zijn deuren in 1938 en de dwarse dromer ‘Rabbi Dolittle’ werd voor het leven tot directeur benoemd. Dat bleek vragen om problemen. En die ontbreken vanzelfsprekend niet in Er zijn geen leeuwen in Tel Aviv (originele titel: There Are No Lions In Tel Aviv), een vermakelijke docu van Duki Dror waarin de historie van de Israëlische dierentuin wordt geplaatst binnen de stormachtige ontwikkeling van de nieuwe stad.
Prominente inwoners van de stad, zoals een archeoloog, kunstenaar en taxidermist, halen herinneringen op aan hun bezoekjes aan de zoo, die destijds de absolute trekpleister was van Tel Aviv. Hun verhalen worden ondersteund met antieke beelden van de dieren in hun toenmalige habitat, gevarieerde animaties en sequenties van imposante dieren in een urbane omgeving. Ook deze dierentuin kwam op een gegeven moment onder vuur van de buren te liggen. Te veel stank en lawaai. Een fremdkörper in een wereldstad in wording.
Zodat de dieren en hun entourage toch weer een keer moesten verkassen. Nu staat er een torenflat op de plek waar ooit de dierentuin was gevestigd. Tel Avivs financiële sector heeft er zijn plek gevonden, constateert voormalig stadsarchitect Israel Goodovitch zonder enig enthousiasme. ‘En zij zitten ook in kooien. Ieder in zijn eigen kooi.’
5. Ziek gespierd (BNNVARA)
BNNVARA
BNNVARA
Spierkramp, flauwvallen en koude handen. Het was de moeder van Jorjen die zich ineens realiseerde wat er met hem aan de hand was: anorexia. Haar tienerzoon had een eetstoornis, die we doorgaans (en ten onrechte) vooral met jonge meisjes associëren.
Op een gegeven moment woog hij nog maar 45,9 kilogram. Jorjen hongerde zichzelf uit, op weg naar die felbegeerde sixpack. In de spiegel zag hij echter nog steeds niet de jongen die anderen mochten zien. Waar anderen, zoals hij dat zelf zo treffend zegt, niet omheen konden kijken.
Intussen stond Jorjen volgens een arts in de kliniek voor eetstoornissen ‘met één been in het ziekenhuis’. Manorexia of bigorexia. De jongen moest rigoureus stoppen met hongeren en sporten. Niet veel later volgde de genadeloze depressie, die hem jaren buitenspel zou zetten.
Het persoonlijke relaas van Jorjen Neumann en zijn moeder Veroni krijgt alle ruimte in Ziek gespierd, een korte documentaire van Joram Bolle, Nina van Hattum en Benjamin Kat die toch nog wat aan de lange kant is.
Mediapsycholoog Jolanda Veldhuis plaatst Jorjens worsteling binnen de bredere trend van influencers, hier vertegenwoordigd door twee sportcoaches, die hun duizenden volgers op Instagram een ideaalbeeld voorspiegelen. Zij creëren onzekere fitboys, die zichzelf nooit gespierd genoeg vinden.
Jorjen zag uiteindelijk echt geen uitweg meer. En toen kwam zijn moeder zomaar voormalig wielerkampioen Leontien van Moorsel, die zelf jarenlang kampte met een hardnekkige eetstoornis, tegen bij de kapper…
VIDEO ON DEMAND TIPS
Kijk hier voor trailers & besprekingen van documentaires op andere platforms.
GOUDEN KALVEREN
`NFF
`NFF
‘Ze noemen me Baboe’ en ‘Carrousel’ prijswinnaars op het NFF
Vrijdagavond werden op het Nederlands Film Festival in deze bizarre corona tijd toch “gewoon” de jaarlijkse ere-prijzen uitgereikt. Namens Helmut en de 2DOC redactie feliciteren we natuurlijk alle winnaars met hun gouden kalf.
En twee daarvan in het bijzonder, namelijk de winnaars van de lange en korte documentaire.
De prijs voor Beste Lange Documentaire ging naar de film ‘Ze noemen me Baboe’ van Sandra Beerends. Deze film viel zelfs twee keer in de prijzen: editor Ruben van der Hammen won met deze film het Kalf voor Beste Montage. Om deze ontroerende film én een interview dat Doctalks met winnaar Sandra Beerends had te bekijken, klik HIER
De prijs voor Beste Korte Documentaire ging naar Carrousel van regisseur Marina Meijer. In haar film volgt ze drie ontspoorde jongens in hun worsteling op weg naar een leven binnen de lijntjes. Ook deze winnende film én een interview met de maakster kun je op 2Doc.nl bekijken. Klik daarvoor HIER.
VERDER VAN DE 2DOC.NL REDACTIE
DocTalks: Stop Filming Us
DocTalks: Stop Filming Us
‘Ik wilde de positie van witte, westerse filmmakers ter discussie stellen.’ - Joris Postema
  • Had regisseur Joris Postema zijn film ‘Stop Filming Us’ eigenlijk wel moeten maken? In DocTalks gaat de filmmaker onder andere in op de kritiek op zijn film. ‘Ik heb er echt wakker van gelegen’, zegt hij tegen presentator Nadia Moussaid. Bekijk het gesprek hier.
  • ‘Het voelt erg aan als de documentaireversie van Mulan’, vertelde onze redactiecollega na het zien van de documentaire ‘The Eagle Huntress’ (2016). In deze NPO 2 Extra-film wil de dertienjarige Aisholpan een adelaarsvanger worden, net als haar vader. Als meisje is dat alleen niet gangbaar. Zal het haar belemmeren? Bekijk online.
De onbegrijpelijke dood van Mitchel - BNNVARA
De onbegrijpelijke dood van Mitchel - BNNVARA
  • De 21-jarige Mitchel belde zelf 112, omschreef zichzelf als een mogelijke overvaller en liep recht op een agent af. Zeven kogels vuurde de agent af, een ervan raakte Mitchel in zijn hart. Waarom pleegde hij zelfmoord en waarom koos hij voor zo’n dramatisch en gewelddadig einde door politiekogels? Regisseur Wytzia Soetenhorst onderzoekt het in ‘De onbegrijpelijke dood van Mitchel’ (2019). Bekijk online.
  • ‘Ik ben niet de persoon geworden wie mijn vader had gehoopt,‘ vertelt regisseur Ellen Brock in de voice-over van haar Makers van Morgen-film ‘Face Me, Facing You’ (2019). Haar vader kreeg een hartinfarct toen ze acht was en sindsdien is hun relatie sterk veranderd. Die moeizame band werd het startpunt voor haar film. Bekijk ’m online.
  • Tot slot: Na bovenstaande heftige documentaires helpt ons gecureerde lijstje om deze dierendag goed af te sluiten. Kijk bijvoorbeeld naar de documentaire 'Buddy’ waar zes hulphonden en hun baasjes worden gevolgd. Of geniet van Anita en haar zeventien honden in de Makers van Morgen-film ‘Anita’s Roedel. Ontdek alle films uit het lijstje hier.
2Doc.nl
2Doc.nl
OVER DEZE NIEUWSBRIEF
Elke zondag bespreekt Helmut Boeijen in de 2Doc Weekly actuele documentaires die je kunt bekijken bij de NPO en andere platforms.
Helmut Boeijen (1969) is docent videojournalistiek aan de Fontys Hogeschool Journalistiek in Tilburg, met als specialiteit documentaires en portretten. Hij schreef als journalist over documentaires en popcultuur voor onder meer 3voor12, OOR, De Correspondent en het Brabants Dagblad en maakte daarnaast talloze televisieprogramma’s en enkele documentaires.
Hoe vond je deze editie?
Als je deze nieuwsbrief niet meer wilt ontvangen, dan kun je je hier afmelden.
Als deze nieuwsbrief doorgestuurd is en je wilt je aanmelden, klik dan hier.
Gemaakt door Nieuwsbrief: 2Doc Weekly met Revue.